Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Onze-Lieve-Vrouwetoren in Amersfoort

Kerkelijk Gebouw

Krankeledenstraat 26
3811BN Amersfoort
Utrecht

Bouwjaar: laatste helft 15e eeuw 1450 laatste helft 15e eeuw


Beschrijving van Onze-Lieve-Vrouwetoren

O.L.Vrouwetoren. Oorspronkelijk verbonden met de O.L.Vrouwekerk. Een in de 2e helft der 15e eeuw tot stand gekomen gotische toren van het Utrechtse type. Houten bekroning van 1655 naar model van 1560; bij een ongelukkige herstelling in 19e eeuw verlaagd door wegneming van een etage. Klokkenspel, waarvan 2 klokken Francois Hemony, anno 1658; 24 klokken Francois Hemony, anno 1659; 3 klokken Francois Hemony, anno 1662; 1 klok Francois Hemony, anno 1663; 1 klok Pieter Hemony, anno 1674; 1 klok Melchior de Haze, zonder jaartal, plm 1690; 1 klok Jan Albert de Grave, anno 1725; 2 niet beschermde moderne klokken Eijsbouts anno 1953. Eikenhouten klokkenstoel, 15de eeuw met zeven niet beschermde moderne klokken, Rincker, 1999. Speeltrommel van B. Eijsbouts, Asten, 1923. Torenuurwerk van Rochlitz, 1882. Op de eerste zolder staan ten behoeve van educatieve doeleinden een buiten gebruik gestelde 17e -eeuwse trommel, diam. 151 cm en een 19e -eeuws torenklavier opgesteld. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 7940
Laatste wijziging: 2014-10-12 19:38:37.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
De Onze Lieve Vrouwetoren vanaf de Varkensmarkt
Gravure van de Onze Lieve Vrouwekerk en -toren in Amersfoort (Paul van Liender, 1759))
De Langegracht met op de achtergrond de Onze-Lieve-Vrouwetoren
De Onze Lieve Vrouwetoren gezien vanaf het Lieve Vrouwekerkhof
Markering in de vloer van de Onze Lieve Vrouwetoren die oorsprong van het Nederlandse RD-coördinatenstelsel aangeeft

De Onze Lieve Vrouwetoren is een kerktoren in Amersfoort. Het laatgotische bouwwerk is 98,33 meter hoog (gemeten tot aan de haan) en reikt hoog boven de binnenstad uit. Het is daarmee één van de meest in het oog springende monumenten in de stad en is op twee na de hoogste kerktoren in Nederland. De toren heeft de bijnaam "Lange Jan". Oorspronkelijk hoorde de toren bij een in de 18e eeuw verdwenen kerk. De toren is het referentiepunt van de Nederlandse kaartprojectie van de Rijksdriehoekmeting, met coördinaten (+155 000 m +463 000 m).

Geschiedenis

De eerste kapel op deze plaats werd in de veertiende eeuw gebouwd. Deze werd in de vijftiende eeuw vergroot tot een driebeukige kruiskerk. Wanneer de toren precies werd gebouwd, is niet bekend. Men neemt aan dat de bouw kort na het Mirakel van Amersfoort in 1444 is begonnen en omstreeks 1470 werd afgerond. De officiële gegevens van de bouw gingen verloren in 1579 toen de protestanten tijdens de reformatie en de beeldenstorm grote delen van het archiefmateriaal vernietigden. De protestanten namen de toren, die toen nog verbonden was met een kerk, over van de katholieken.

Na de overname door de protestanten werd de kerk ook voor andere doelen gebruikt. Bijvoorbeeld als opslagplaats voor buskruit en als laboratorium waar granaten werden gevuld. Door onvoorzichtigheid van een medewerker van het laboratorium ontplofte de kerk in 1787. Daarbij vielen zeventien doden. De kerk raakte bij de explosie zwaar beschadigd en in 1806 werd besloten om de ruïne af te breken. Na opgravingen en herinrichting van het Lieve Vrouwekerkhof in 1986 is de omtrek van de kerk in het plaveisel aangegeven. In 1804 is bovendien de spits van de toren verbrand (niet voor het eerst; ook in 1651 is dat al eens gebeurd), waarna ze in gewijzigde vorm werd hersteld.

De toren is meermalen gerestaureerd, de laatste keren in 1912–1932, 1965–1970 en 1993–1996.

Architectuur

Zoals veel kerktorens in de provincie Utrecht is de Onze Lieve Vrouwetoren geïnspireerd op de Domtoren in Utrecht. Van al deze torens benadert hij het origineel nog het meest.

De toren bestaat uit twee vierkante geledingen van baksteen en natuursteen voorzien van steunberen, een zandstenen achtkantige lantaarn en een houten bekroning. Deze bekroning kwam tot stand nadat de oorspronkelijke naaldspits in 1547 verloren ging. Het silhouet van de toren met het traptorentje tegen de lantaarn wordt wel gezien als een symbool van Maria met het kindje Jezus.

In 1994 werden de houten entreedeuren van de toren vervangen door de bronzen Pelgrimsdeur van Eric Claus.

Klokken

Bijzonder is dat de toren twee carillons heeft. Het oudste is in de jaren 1659 tot 1664 gegoten door de gebroeders Hemony en telt 35 klokken; het nieuwe heeft 58 klokken en is in 1997 vervaardigd door de Koninklijke Klokkengieterij Eijsbouts. Nadat Amersfoort eeuwenlang een officiële stadsbeiaardier in dienst heeft gehad, laatstelijk de bekende Arie Abbenes, is deze functie in 1995 afgeschaft. De carillons op de Onze Lieve Vrouwetoren worden tegenwoordig bespeeld door verschillende beiaardiers waaronder leraren en studenten van de in Amersfoort gevestigde Nederlandse Beiaardschool.

Behalve de carillons hangen er sinds 2000 ook zeven luidklokken in de toren, gemaakt door de firma Hanns Martin Rincker in het Duitse Sinn. Zij hebben een gezamenlijk gewicht van een kleine 7000 kilo. Deze klokken worden op de eerste zaterdag van de maand, voorafgaand aan zomerconcerten en tijdens bijzondere (feest)dagen, zoals Koningsdag en 4 mei, geluid door het in 2002 opgerichte Amersfoortse klokkenluidersgilde "Het Zevengelui"

Verlichting

De Stichting Stralend Middelpunt Nederland startte in 2013 een crowdfundingsactie om geld in te zamelen voor nieuwe verlichting van de Onze Lieve Vrouwetoren. De lampen die de toren tot dan toe verlichtten waren niet meer toegestaan en afgeschreven en moesten worden vervangen. Lichtontwerper Jeroen Jans maakte een ontwerp voor een lichtkunstwerk. Het project is in 2014 gerealiseerd en bestaat uit 132 led-armaturen die de toren van buiten- en binnenuit verlichten. De nieuwe verlichting werd op 1 november 2014 in gebruik genomen.[1][2]

Onderdeel van de nieuwe verlichting is een herinneringslantaarn. De lantaarn is het opengewerkte gotische deel van de toren. Dit deel zal 's nachts, wanneer de overige verlichting is uitgeschakeld, blijven branden als een herinnering aan overledenen.[3]

Landmeetkunde

Omdat de toren van veraf te zien is en redelijk centraal in Nederland ligt is de spits van de toren rond het jaar 1900 gekozen als oorsprong voor het Nederlandse coördinatenstelsel. Hoewel na de periode 1960-1978 om praktische redenen niet meer de waarden (0; 0) als coördinaten maar (+155 000 m +463 000 m) gebruikt worden, is dit nog altijd het middelpunt van de Nederlandse kaartprojectie van de Rijksdriehoekmeting.

Coördinaten O.L. Vrouwetoren Amersfoort, Puntnummer 329101, 01 Stang boven knop.: 154999,8437 m; 462999,8758 m[4]

Legende

1rightarrow blue.svg Zie Mirakel van Amersfoort voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Over de aanleiding voor de bouw van de Onze Lieve Vrouwetoren doet al eeuwenlang een legende de ronde. Een meisje genaamd Geertje Arends uit Nijkerk zou in het jaar 1444 een pijpaarden Mariabeeldje in de buitengracht (tegenwoordig Scheltussingel) van Amersfoort hebben gegooid, omdat ze het te lelijk vond om het als cadeau aan de moederoverste van het Agnietenklooster aan te bieden. Daar wilde zij in dienst treden. Het aanbieden van een cadeau was daarbij gebruikelijk.

Op Kerstmis kreeg een dienstmeid met de naam Margriet Alberts een visioen: Maria vertelde haar dat ze het beeldje uit het water moest halen. In het begin geloofde ze zichzelf niet en er waren nog twee visioenen nodig om haar zo ver te krijgen het beeldje op te vissen. Aangekomen op de plek die Maria haar had aangeduid, vond ze het Mariabeeldje ongeschonden, precies waar Geertje het had weggegooid. Ze nam het beeldje mee naar huis en onmiddellijk begonnen de eerste wonderen zich te openbaren: de kaarsen die Margriet bij het beeldje had neergezet brandden niet meer op. Haar biechtvader nam het beeldje mee naar zijn kapel en vanaf dat moment kwam de bedevaart in Amersfoort op gang.

Amersfoort groeide snel uit tot een van de populairste bedevaartsoorden in de Noordelijke Nederlanden. De pelgrims brachten zoveel geld in dat besloten werd de aanvankelijk kleine kapel te vergroten. Korte tijd later werd besloten ook een hoge toren te bouwen. Volgens de legende symboliseert de toren de Moeder Gods en het uitgebouwde traptorentje tegen de lantaarn het Christuskind.

Na de Reformatie (rond 1579) bleef de verering op beperktere schaal bestaan, tot de stadsoverheid in 1720 ingreep, waarschijnlijk omdat de Vrouwevaert betrokken was bij de kerkscheuring in de rooms-katholieke Kerk (het Utrechts Schisma). Een replica van het beeldje en toebehoren bevinden zich sinds die tijd in de oudkatholieke kerk.

In 1933 is door rooms-katholieken het Onze Lieve Vrouwegilde opgericht, dat sindsdien weer een jaarlijkse ommegang organiseert op de zaterdag acht dagen voor Pinksteren. Begin jaren zestig liep de belangstelling terug. Sindsdien is het aantal deelnemers weer gestegen; het is tegenwoordig vrij stabiel met enkele honderden mensen.

Zie ook

Externe link


Monumenten in de buurt van Onze-Lieve-Vrouwetoren in Amersfoort

De aanwezige fundamenten van de O.L.Vrouwekapel

Krankeledenstraat 26
Amersfoort
De aanwezige fundamenten van de O.L.Vrouwekapel.

Hoek Lieve Vrouwe Kerkhof. Z.g. "Kapellehuis". Trapgevel met zandstenen en gemetseld kozijn en overhoekse pinakels. Blinde vensternissen met metselwer ..

Krankeledenstraat 11
Amersfoort
Hoek Lieve Vrouwe Kerkhof. Z.g. "Kapelhuis", omstreeks 1500. Trapgevel met zandstenen en gemetseld kozijn en overhoekse pinakels. Blinde ven..

Lage huizen, beneden winkelpui met luiken, kruiskozijn en poort, boven kruisvensters en rechte daklijst

Krankeledenstraat 6
Amersfoort
Lage 16e eeuwse huizen, beneden winkelpui met luiken, kruiskozijn en poort, boven kruisvensters en rechte daklijst.

Oorspronkelijk woonhuis later Bankgebouw

Westsingel 9
Amersfoort
Inleiding Oorspronkelijk als woonhuis gebouwd en later tot BANKGEBOUW verbouwd hoekpand, is tegenwoordig als kantoorpand in gebruik. De voo..

Brug over de Singelgracht met sluitstenen en cartouche met het jaartal. Brug bekroond door twee gesmede ijzeren bogen, elk voorzien van een rad met ke ..

Langestraat 2
Amersfoort
Brug over de Singelgracht met sluitstenen en cartouche met het jaartal 1616. Brug bekroond door twee gesmede ijzeren bogen, elk voorzien van..

Kaart & Routeplanner

Route naar Onze-Lieve-Vrouwetoren in Amersfoort