Meer dan 63.000 rijksmonumenten


voordorpsedijk in groenekan

Bomvrij Militair Object

voordorpsedijk
groenekan (gemeente de bilt)
utrecht


Beschrijving van voordorpsedijk

Cluster 36. Groepsschuilplaatsen type P. NIEUWE HOLLANDSE WATERLINIE Inleiding GROEPSSCHUILPLAATSEN TYPE P als 20ste-eeuwse, in serie gebouwde, toevoegingen aan de bestaande verdediging. Op verschillende locaties rond de Forten Voordorp en Blauwkapel bevinden zich in totaal ruim 15 Groepsschuilplaatsen Type P. De meeste liggen in het gebied tussen de beide forten en enkele zuidelijk en oostelijk van Fort Voordorp. (Betonnen) (groeps)schuilplaatsen vormden een antwoord op de komst van zware projectielen en brisante granaten. Deze laatste hebben een hoogexplosieve lading. Naar gelang de zwaarte van het geschut en de bescherming daartegen bestaat een classificatie in weerstands- of dekkingsklassen, bestaande uit twee getallen, bv. W 12-15. Het eerste geeft aan dat de dekking voldoende is voor inslagen van projectielen tot dat kaliber (in cm); het tweede dat ook bescherming bestaat tegen één of ten hoogste enkele inslagen tot dit hogere kaliber. De vroegste typen betonnen schuilplaatsen boden slechts bescherming tegen granaatscherven en werden 'scherfvrij' genoemd. De groepsschuilplaatsen Type P zijn volgens min of meer uniform of standaardontwerp in de jaren 1939-1940 op meerdere plaatsen in Nederland gebouwd. Het totaal aantal gebouwde exemplaren bedraagt circa 700, waarvan rond 570 in de Nieuwe Hollandse Waterlinie; het merendeel (circa 400) hiervan bestaat nog. Het bouwprogramma van de groepsschuilplaatsen Type P was bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog nog niet afgerond en een aantal exemplaren is zichtbaar onvoltooid gebleven. Type P (vanwege de markante vorm ook wel 'de piramide' genoemd) is vermoedelijk het meest bekende type betonnen verdedigingswerk in Nederland. Het type kwam voort uit het zogenoemde VIS 77 (Voorschrift Inrichten Stellingen no. 77), uit 1928, en had onder meer als bestemming deel uit te maken van de verdediging van een aantal nieuwe accessen, waaronder vooral (autosnel)wegen. De groepsschuilplaats Type P kwam gewoonlijk tot stand in de directe nabijheid van reeds bestaande of in dezelfde tijd gerealiseerde kazematten, geschutsopstellingen, versterkingen, groepsnesten of loopgraven. De van oudsher geheel gesloten voorzijde of frontzijde van de groepsschuilplaatsen Type P was beoogd te worden gedekt door aardwerken, die deel konden uitmaken van een glacis ter bescherming van de loopgraaf of een gedekte weg. Deze aardwerken zijn thans meestal niet meer aanwezig of nog slechts met moeite herkenbaar, maar met name op forten of in anderszins door reliëf gekenmerkt terrein bestaat er soms nog wel dekking. Er bestaan diverse varianten van het Type P, zowel qua maatvoering en dekkingsklasse als in uitvoering en detaillering. Zo zijn er exemplaren gebouwd in de dekkingsklassen W 12-15 en W 21-28 bij maten die uiteenlopen van circa 5,50 x 7,20 x 4,70 m tot 6,50 x 8,20 x 4.90 m (b x d x h). Er zijn talrijke exemplaren van het Type P gebouwd in inundeerbare gebieden, waarbij in een aantal gevallen een zichtbaar geworden paalfundering is toegepast, terwijl vaak een keermuur of trog met trap tegen inundatiewater is ingebracht in de dan hoog gelegen, vierkante toegang en bij nog weer andere is een rondom uitstekende betonnen funderingsplaat aanwezig. De exemplaren binnen het complex Betonnen Werken tussen Fort Blauwkapel en Fort Voordorp liggen grotendeels in een nog met enige moeite herkenbaar lineair verband, dat zich uitstrekt van Fort Blauwkapel in het noordwesten naar Fort Voordorp in het zuidoosten. Ook op beide forten liggen exemplaren. Omschrijving GROEPSSCHUILPLAATSEN TYPE P zijn éénlaagse, gewoonlijk in gewapend, circa 100 tot 180 cm dik gietbeton uitgevoerde, granaatvrije, militaire onderkomens, die beschutting konden bieden aan 10-12 manschappen infanterie / artillerie. Groepsschuilplaatsen Type P zijn gebouwd op een rechthoekig grondplan. De zichtbare hoogte boven het maaiveld varieert. De beide blinde zijgevels en de keelzijde zijn tot op ongeveer 3 m hoogte verticaal uitgevoerd. Daarboven gaan deze gevels met een knik van ongeveer 45 0 naar binnen, om vervolgens over te gaan in een vlakke dekking. Rechts in de keelzijde is op plaatselijk verschillende hoogte boven maaiveld een (later al dan niet dichtgezette) toegangsopening. De in zijn geheel verticale, gesloten frontzijde weerspiegelt de hoeken van 45 0 en eindigt dus als een 'afgeknotte puntgevel'. In een aantal gevallen zijn in de gevel(s) ijzeren haken meegegoten die konden dienen ter bevestiging van camouflagemateriaal. Een kenmerkend onderdeel bovenop de schuilplaats type P is de conische, betonnen 'uitlaat', die bestemd was voor toepassing van een periscoop. Deze periscopen zijn in de praktijk echter nooit aangebracht. Het interieur van de Groepsschuilplaatsen Type P bestaat uit een korte gang (meestal met een betonnen keermuur of balustrade en gewoonlijk enkele neergaande treden) en een van daaruit naar links gerichte 'sluis' die afgrendelbaar was door een (uit meerdere delen bestaande) zware, stalen deur met grendels. Via een tweede, vergelijkbare deur kon rechtsom een achterliggende, vrijwel vierkante ruimte worden bereikt, de echte schuilplaats. De toegang kon vanuit deze ruimte worden bestreken via een schietgat. De deuren zijn in de praktijk echter zelden of nooit aangebracht. De op circa twee meter boven vloerniveau gelegen plafonds zijn vlak en rechthoekig. In een aantal gevallen zijn nog interieuronderdelen aanwezig, zoals (resten van) houten banken of een steun voor het vuurwapen voor de bestrijking van de ingang. De Groepsschuilplaatsen Type P binnen het complex Betonnen Werken tussen Fort Blauwkapel en Fort Voordorp liggen (vrijwel) zonder uitzondering zichtbaar en herkenbaar in het terrein, zij het lang niet altijd in toegankelijk gebied. Een aarddekking is niet (meer) aanwezig. Waardering De GROEPSSCHUILPLAATSEN TYPE P binnen het complex Betonnen Werken tussen Fort Blauwkapel en Fort Voordorp zijn van algemeen belang vanwege: * Cultuurhistorische waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie zoals deze is ontworpen door C.R.T. Kraijenhoff en in eerste aanleg vanaf 1815 door hem, Jan Blanken en majoor-ingenieur Willem Offerhaus is gerealiseerd en daarna door anderen gedurende ongeveer 125 jaar versterkt en verbeterd. * Architectuurhistorische waarden, in het bijzonder als uiting van de militair-strategische bouwkunde, die gebaseerd is op het systeem van: a. het systeem van inundatie en accesverdediging (20ste eeuw), b. de wedloop met de zich versterkende offensieve middelen (20ste eeuw), c. het systeem van 'levende' veldversterking in de diepte (20ste eeuw). Het betreft hier onderdelen uit de periode 1939-1940, namelijk betonnen manschappenschuilplaatsen. * Ensemblewaarde en situationele waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie in het algemeen en vanwege de onderlinge functionele, functioneel-ruimtelijke en fysieke samenhang met de overige onderdelen van het complex en de Forten Voordorp en Blauwkapel, waar zich tot dezelfde aanpassing van het verdedigingsstelsel behorende kleine betonnen werken bevinden. * De onderdelen zijn representatief (karakteristiek) omdat ze duidelijk herkenbaar als onderdelen van een gedeconcentreerde verdedigingslijn zijn toegevoegd aan het bestaande fortificatiestelsel. * De onderdelen zijn tamelijk gaaf bewaard en laten zich als gebouwde onderdelen nog goed in het veld herkennen. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 532362
Laatste wijziging: 2017-02-27 21:13:59.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Monumenten in de buurt van voordorpsedijk in groenekan

voordorpsedijk

voordorpsedijk
groenekan (Gemeente de bilt)
Cluster 36. Inundatieduiker / sluis. NIEUWE HOLLANDSE WATERLINIE Inleiding INUNDATIEDUIKER / SLUIS in de Voordorpsedijk, als civiel en milit..

voordorpsedijk

voordorpsedijk
groenekan (Gemeente de bilt)
Cluster 36. Betonblok van gietstalen koepelkazemat type G. NIEUWE HOLLANDSE WATERLINIE Inleiding BETONBLOK VAN GIETSTALEN KOEPELKAZEMAT TYPE..

Fort Voordorp, vijf groepsschuilplaatsen op het fort

Voordorpsedijk 28b
Groenekan (Gemeente De Bilt)
Omschrijving VIER GROEPSSCHUILPLAATSEN (1939-1940) van het type piramide zijn verspreid op het fort geplaatst. De uit gewapend beton vervaa..

Fort Voordorp, fortwachterswoning

Voordorpsedijk 28b
Groenekan (Gemeente De Bilt)
Omschrijving FORTWACHTERSWONING, gelegen aan de zuidzijde van het fort, ter hoogte van de brug. Het pand is opgetrokken op een rechthoekige..

Fort Voordorp, aardwerk

Voordorpsedijk 28b
Groenekan (Gemeente De Bilt)
Omschrijving Het AARDWERK van fort Voordorp stamt uit 1869-1870. Dit vierkante fort met vier bastions werd in 1878 deels vergraven en uitge..

Kaart & Routeplanner