Meer dan 63.000 rijksmonumenten


tussenstelling nieuwe zuider lingedijk in spijk

Bomvrij Militair Object

tussenstelling nieuwe zuider lingedijk
spijk (gemeente lingewaal)
gelderland


Beschrijving van tussenstelling nieuwe zuider lingedijk

Cluster 71. NIEUWE HOLLANDSE WATERLINIE Inleiding GROEPSSCHUILPLAATSEN TYPE P als onderdeel van lineaire en accesverdediging met loopgravenstelsels, kazematten en dergelijke. Op meerdere locaties langs de Nieuwe Zuiderlingedijk tussen Asperen en de Spijkse Waard bevinden zich kleine betonnen verdedigingswerken, waaronder Groepsschuilplaatsen Type P; ze liggen ter weerszijden van de dijk. het kilometers lange dijklichaam accentueert het lineaire karakter van de verdedigingslijn in dit gebied. Eén van de groepsschuilplaatsen type P - een exemplaar dat op ongeveer 200 meter afstand van de dijk is gebouwd en dat iets ten westen van de Wapenplaats bij Asperen is gesitueerd - was tot voor kort moeilijk herkenbaar. (Betonnen) groepsschuilplaatsen vormden een antwoord op de komst van zware projectielen en brisante granaten. Deze laatste hebben een hoogexplosieve lading. Naar gelang de zwaarte van het geschut en de bescherming daartegen bestaat er sinds 1928 een classificatie in weerstands- of dekkingsklassen, bestaande uit twee getallen, bv. W 12-15. Het eerste geeft aan dat de dekking voldoende is voor inslagen van projectielen tot dat kaliber (in cm); het tweede dat ook bescherming bestaat tegen één of ten hoogste enkele inslagen tot dit hogere kaliber. De vroegste typen betonnen (groeps)schuilplaatsen boden slechts bescherming tegen granaatscherven en werden 'scherfvrij' genoemd. De Groepsschuilplaatsen Type P zijn volgens min of meer uniform of standaardontwerp (vooral) in de jaren 1939-1940 op meerdere plaatsen in Nederland gebouwd. Het totaal aantal gebouwde exemplaren bedraagt circa 700, waarvan rond 570 in de Nieuwe Hollandse Waterlinie; het merendeel (circa 400) hiervan bestaat nog. Het bouwprogramma van de Groepsschuilplaatsen Type P was bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog nog niet afgerond en een aantal exemplaren is zichtbaar onvoltooid gebleven. Type P (vanwege de markante vorm ook wel 'de piramide' genoemd) is vermoedelijk het meest bekende type betonnen verdedigingswerk in Nederland. Het type kwam voort uit het zogenoemde VIS 77 (Voorschrift Inrichten Stellingen no. 77), uit 1928, en had onder meer als bestemming deel uit te maken van de verdediging van een aantal nieuwe accessen, waaronder vooral (autosnel)wegen. De Groepsschuilplaats Type P kwam gewoonlijk tot stand in de directe nabijheid van al bestaande of in dezelfde tijd gerealiseerde kazematten, geschutsopstellingen, versterkingen of loopgraven. De van oudsher geheel gesloten voorzijde of frontzijde van de Groepsschuilplaatsen Type P was beoogd te worden gedekt door aardwerken, die deel konden uitmaken van een glacis ter bescherming van de loopgraaf of een gedekte weg. Deze aardwerken zijn thans meestal niet meer aanwezig of nog slechts met moeite herkenbaar, maar met name op forten of in anderszins door reliëf gekenmerkt terrein bestaat er soms nog wel dekking. Er bestaan diverse varianten van het Type P, zowel qua maatvoering en dekkingsklasse als in uitvoering en detaillering. Zo zijn er exemplaren gebouwd in de dekkingsklassen W 12-15 en W 21-28 bij maten die uiteenlopen van circa 5,50 x 7,20 x 4,70 m tot 6,50 x 8,20 x 4.90 m (b x d x h). Verder onderscheiden diverse uitvoeringen zich in de toegangsopeningen, die nu eens rechthoekig en dan weer kleiner en vierkant zijn. Er zijn talrijke exemplaren van het Type P gebouwd in inundeerbare gebieden, waarbij in een aantal gevallen een (later) zichtbaar geworden paalfundering is toegepast, terwijl vaak een keermuur of trog met trap tegen inundatiewater is ingebracht in de dan hoog gelegen, vierkante toegang en bij nog weer andere is een rondom uitstekende betonnen funderingsplaat aanwezig. Omschrijving GROEPSSCHUILPLAATSEN TYPE P zijn éénlaagse, gewoonlijk in gewapend, circa 100 tot 180 cm dik gietbeton uitgevoerde, granaatvrije, militaire onderkomens, die beschutting konden bieden aan 10-12 manschappen infanterie / artillerie. Groepsschuilplaatsen Type P zijn gebouwd op een rechthoekig grondplan. De zichtbare hoogte boven het maaiveld varieert. De beide blinde zijgevels en de keelzijde zijn tot op ongeveer 3 m hoogte verticaal uitgevoerd. Daarboven gaan deze gevels met een knik van ongeveer 45 0 naar binnen, om vervolgens over te gaan in een vlakke dekking. Rechts in de keelzijde is op plaatselijk verschillende hoogte boven maaiveld een (later al dan niet dichtgezette) toegangsopening. De in zijn geheel verticale, gesloten frontzijde weerspiegelt de hoeken van 45 0 en eindigt dus als een 'afgeknotte puntgevel'. In een aantal gevallen zijn in de gevel(s) ijzeren haken meegegoten die konden dienen ter bevestiging van camouflagemateriaal. Een kenmerkend onderdeel bovenop de schuilplaats type P is de conische, betonnen 'uitlaat', die bestemd was voor toepassing van een periscoop. Deze periscopen zijn in de praktijk echter nooit aangebracht. Het interieur van de Groepsschuilplaatsen Type P bestaat uit een korte gang (meestal met een betonnen keermuur of balustrade en gewoonlijk enkele neergaande treden) en een van daaruit naar links gerichte 'sluis' die afgrendelbaar was door een (uit meerdere delen bestaande) zware, stalen deur met grendels. Via een tweede, vergelijkbare deur kon rechtsom een achterliggende, vrijwel vierkante ruimte worden bereikt, de echte schuilplaats. De toegang kon vanuit deze ruimte worden bestreken via een schietgat. De deuren zijn in de praktijk echter zelden of nooit aangebracht. De op circa twee meter boven vloerniveau gelegen plafonds zijn vlak en rechthoekig. In een aantal gevallen zijn nog interieuronderdelen aanwezig, zoals (resten van) houten banken of een steun voor het vuurwapen voor de bestrijking van de ingang. De exemplaren binnen het complex Tussenstelling Nieuwe Zuiderlingedijk zijn redelijk tot goed in het veld waarneembaar; van geen ervan is het interieur bezocht. Waardering De GROEPSSCHUILPLAATSEN TYPE P binnen het complex Tussenstelling Nieuwe Zuiderlingedijk zijn van algemeen belang vanwege: * Cultuurhistorische waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie zoals deze is ontworpen door C.R.T. Kraijenhoff en in eerste aanleg vanaf 1815 door hem, Jan Blanken en majoor-ingenieur Willem Offerhaus is gerealiseerd en daarna door anderen gedurende ongeveer 125 jaar versterkt en verbeterd. * Architectuurhistorische waarden, in het bijzonder als uiting van de militair-strategische bouwkunde, die gebaseerd is op het systeem van: a. het systeem van inundatie en accesverdediging (20ste eeuw), b. de wedloop met de zich versterkende offensieve middelen (20ste eeuw), c. het systeem van 'levende' veldversterking in de diepte (20ste eeuw). Het betreft onderdelen uit de periode 1939-1940, namelijk manschappenschuilplaatsen van het type P (piramide). * Ensemblewaarde en situationele waarden als onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie in het algemeen en vanwege de onderlinge functionele, functioneel-ruimtelijke en fysieke samenhang met de overige onderdelen van het complex. * De onderdelen zijn representatief (karakteristiek) omdat ze duidelijk herkenbaar als onderdelen van een gedeconcentreerde verdedigingslijn zijn toegevoegd aan het bestaande fortificatiestelsel. * De onderdelen zijn tamelijk gaaf bewaard en laten zich als gebouwde onderdelen nog goed in het veld herkennen. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 531873
Laatste wijziging: 2017-02-27 21:13:59.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Monumenten in de buurt van tussenstelling nieuwe zuider lingedijk in spijk

tussenstelling nieuwe zuider lingedijk

tussenstelling nieuwe zuider lingedijk
spijk (Gemeente lingewaal)
Cluster 71. NIEUWE HOLLANDSE WATERLINIE Inleiding DUIKER / KEERSLUIS, als onderdeel van de waterwerken nabij de Nieuwe Zuiderlingedijk die..

tussenstelling nieuwe zuider lingedijk

tussenstelling nieuwe zuider lingedijk
spijk (Gemeente lingewaal)
Cluster 71. NIEUWE HOLLANDSE WATERLINIE Inleiding KEERSLUISJE (schut), als onderdeel van de waterwerken langs en nabij de Nieuwe Zuiderling..

tussenstelling nieuwe zuider lingedijk

tussenstelling nieuwe zuider lingedijk
spijk (Gemeente lingewaal)
Cluster 71. NIEUWE HOLLANDSE WATERLINIE Inleiding Twee SCHERFVRIJE SCHUILPLAATSEN TYPE 1916 / II, als langs de Nieuwe Zuiderlingedijk gebo..

Toren van de Hervormde Kerk

Kerkstraat 18
Kedichem (Gemeente Leerdam)
Toren der Herv. Kerk. Bij de in 1867 opgetrokken Ned. Herv. Kerk is de laatgotische toren der oude dorpskerk bewaard gebleven. Klokkenstoe..

Kerkgebouw in eclectische trant

Kerkstraat 18
Kedichem (Gemeente Leerdam)
Op hoge, gecementeerde sokkel met blokgroeven, in baksteen onder leien zadeldak opgetrokken KERKGEBOUW, blijkens gedenksteen gebouwd in 1867..

Kaart & Routeplanner