Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Sint-Josephkerk in Amsterdam

Kerkelijk Gebouw

Erik de Roodestraat 14
1056AM Amsterdam
Noord Holland

Bouwjaar: 1950-1952
Architect: G.H.M. Holt en K.P. Tholens


Beschrijving van Sint-Josephkerk

Inleiding De geheel in beton opgetrokken H. JOSEPHKERK werd tussen 1941 en 1943 ontworpen door G.H.M. Holt met medewerking van K.P. Tholens en - na diverse planaanpassingen - gebouwd in de periode 1951-1952. De in de Poolbuurt gelegen kerk maakte deel uit van de in het vooroorlogse Amsterdamse Algemeen Uitbreidingsplan opgenomen wijk 'Bosch en Lommer'. De H. Josephkerk vormt samen met onder andere drie aan de noordzijde van het centrale voorplein gelegen katholieke scholen en een rij bejaardenwoningen aan de zuidzijde een markant traditioneel stedenbouwkundig ensemble in de voor het overige volgens de opvattingen van de (moderne) naoorlogse stedenbouw opgezette wijk. Een aantal jaren na oplevering van de kerk werd aan de oostzijde van de kerk een klooster gebouwd, waar de leraren van de scholen woonden. Middels een lange gang zijn de kerk en het in materiaalgebruik en verschijningsvorm overeenkomende klooster met elkaar verbonden. Gang en klooster vallen buiten deze rijksbescherming. Holt liet zich in zijn ontwerp inspireren door het werk van de Franse gebroeders Perret, en Le Corbusier. De H. Josephkerk werd in 1990 aan de eredienst onttrokken en is tijdelijk in gebruik als klimhal. Omschrijving De H. Josephkerk vormt samen met de omringende bebouwing een bijzondere rooms-katholieke enclave in Bos en Lommer. De kerk kent een basilicale opzet, bestaande uit een breed middenschip met lage zijbeuken (allen plat afgedekt), een uitgebouwde apsis, een aangebouwde eenvoudige sacristie, twee aan weerszijden van de kerk in de langsgevels uitgebouwde preekstoelen, en een voorhof/atrium. Boven de entreepartij bevindt zich een brede toren die wordt bekroond door een vierkante structuur waarin de kerkklok is opgehangen. Links van de hoofdentree bevindt zich een uitgebouwde achthoekige doopkapel. De H. Josephkerk is (een van) de eerste katholieke kerk(en) in Nederland die geheel in beton werd opgetrokken. De betonskeletconstructie werd bovendien in het zicht gelaten. Vooral binnen behoudende stromingen van de Nederlandse Rooms-katholieke wereld werd het gebruik van beton als problematisch ervaren, onder andere vanwege het feit dat het geen door God gegeven materiaal was. Dat er uiteindelijk werd besloten tot de bouw van een betonnen godshuis werd overigens mede ingegeven door de beperkt beschikbare financiële middelen. Het gewassen beton van het skelet van de kerk onderscheidt zich in kleur en textuur van de betonplaten waarmee het hogere middenschip en de brede toren boven de hoofdentree bekleed zijn. De geleding van het exterieur volgt de constructie. De betonbeplating die als invulling van het skelet is aangebracht, is van een kleur geel die enigszins doet denken aan Bentheimer natuursteen. De omvang van de betonplaten varieert, wat de verwijzing naar natuursteen versterkt. Ook in de lagere zijbeuken en de doopkapel is de constructie in het zicht gelaten. Het betonskelet is in die onderdelen ingevuld met Limburgse breuksteen. De entree van de kerk wordt geaccentueerd door een atrium, dat feitelijk een open voortzetting van het constructieve betonskelet van de kerk vormt. Het middelste - breedste - deel van dit uit drie traveeën bestaande voorhof is overdekt met betonplaten. Onder het atrium leiden vier treden omhoog naar een bordes dat middels drie deuren toegang geeft tot de kerkruimte. Het bordes is net als de vloer van het interieur belegd met grote vierkante tegels van veredeld beton. Links van de entree is een gevelsteen aangebracht die herinnert aan de ingebruikname van de kerk op 22 mei 1952. De voorgevel van de kerk wordt bekroond door een brede klokkentoren met aan de bovenzijde een open betonskelet, vergelijkbaar met het atrium, maar hier deels ingevuld met verticaal geplaatste betonnen lamellen. De toren is, net als het middenschip, bekleed met betonplaten. Links van de hoofdentree, ten noordwesten van de kerk, bevindt zich de achthoekige doopkapel met daarop een taps toelopende lantaarn die met ronde glazen bouwsteentjes is geperforeerd. Rechts van de hoofdentree bevindt zich de devotiekapel in een iets lager en enigszins teruggerooid volume dat plat is afgedekt en een daklicht bevat. Ter weerszijden van de kerk zijn in de langsgevels twee ondiepe uitbouwen gemaakt waar zich aan de binnenzijde de biechtstoelen bevonden. Deze uitbouwen worden in het exterieur bekroond door eenvoudige timpanen. De langsgevels van de hoge middenbeuk bevatten ieder zeven gevelvakken waarin zich alternerend vier grote vierkante vensteropeningen bevinden. De in deze lichtbeuk gelegen stalen vensters kennen een roedeverdeling met daarin helder glas. De uitbouwen voor de biechtstoelen bevinden zich in de lage zijbeuken, onder de drie gevelvakken die geen vensters bevatten. De in de noordgevel geplaatste nooduitgang heeft eenzelfde soort vormgeving als de uitbouwen voor de biechtstoelen. De gevelvakken zonder venster worden voorts onderscheiden door een decoratief patroon in de betonnen beëindiging van de middenbeuk. Aan de zuidoostelijke zijde van de kerk is een eenvoudige sacristie aangebouwd, die zowel vanuit de kerk als direct van buitenaf bereikbaar is - via een entree in de westgevel van dit volume. De apsis wordt verlicht door gekleurd glas-in-lood in beide zijgevels. Deze gevels zijn van vloer tot plafond opgebouwd uit grote vierkante betonelementen met een motief van andreaskruisen en cirkels waarin het glas is opgenomen. De drie gesloten gevels van de apsis zijn aan de buitenzijde bekleed met hetzelfde materiaal als de middenbeuk. De kerkruimte bood oorspronkelijk plaats aan 1.130 personen. Waar de meeste naoorlogse basilicale kerken voortborduren op het traditionalisme, is de wijze waarop Holt deze typologie heeft vertaald in de Josephkerk modern te noemen. Hoewel de indeling van de kerkzaal met een op vijf treden verhoogd en enigszins van de kerkzaal afgescheiden 'coulissen'-altaar met uitgebouwde apsis vrij traditioneel is, is de architectuur en inrichting van de ruimte vrij modern. In de kerkzaal staan de betonnen pijlers die de lichtbeuk dragen zo ver uiteen dat er van een traditionele ruimtelijke scheiding tussen schip en zijbeuken geen sprake meer is. Op deze kolommen rust een forse betonnen ligger, waarop zich het grof uitgevoerde metselwerk van de lichtbeuk bevindt, uitgevoerd met een grote baksteen. Net als in het exterieur is ook in het interieur de constructie zichtbaar gebleven, maar hier is het betonskelet ingevuld met baksteen. Het dak van de kerkzaal wordt gedragen door betonnen balken met een overspanning van 15 meter. De plafonds bestaan uit geprefabriceerde betoncassetten, gevuld met troggewelfjes. De vloer is bekleed met grote grijsrode tegels van veredeld beton. Boven de ingang van de kerkzaal bevindt zich het orgelbalkon, dat was voorzien van een betimmerde balustrade. Aan de onderzijde van dit uit gewassen beton bestaande balkon is de bekisting zichtbaar. Het orgel is niet meer aanwezig in de kerk. Op het plafond van de apsis is een grote veelkleurige schildering aangebracht door Marius de Leeuw. Deze stelt een feniks voor, als zinnebeeld van Christus, en is vanuit de hele kerkzaal zichtbaar. De achterwand van de apsis is uitgevoerd in beton met een decoratief motief. Het altaar, van zwarte gepolijste natuursteen, staat op zijn oorspronkelijke plaats. Het overwegend blauw getinte glas-in-lood in de zijwanden van de apsis is eveneens van de hand van De Leeuw. Waardering De H. Josephkerk is van algemeen belang als zijnde een van - zo niet de - eerste (katholieke) kerk die geheel in beton werd opgetrokken. Het gebouw is een toonbeeld van een pioniersontwerp in de vernieuwing van de kerkelijke architectuur van de jaren vijftig van de twintigste eeuw. Het gebouw bezit stedenbouwkundige waarden, als onderdeel van een bijzondere rooms-katholieke enclave in de wijk Bos en Lommer bestaande uit de kerk, scholen, klooster en omliggende woningen. De H. Josephkerk is van grote architectuurhistorische waarde - vanwege de hoge kwaliteiten van het vooruitstrevende ontwerp waarin de principes van het functionalisme en het traditionalisme samengaan; - vanwege het gekozen materiaal en binnen het oeuvre van architect Holt; Vanwege de aanwezige kunstwerken bezit de kerk daarnaast kunsthistorische waarden. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 530737
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Sint Josephkerk
Sint-Josephkerk, 2011
Sint-Josephkerk, 2011
Plaats Amsterdam (Bos en Lommer)
Denominatie Rooms-katholiek
Coördinaten 52° 22′ NB, 4° 51′ OL
Gebouwd in 1951-1952 (?)
Restauratie(s) 1996, 2014
Monumentale status Rijksmonument
Monumentnummer  530737
Architectuur
Architect(en) G.H.M. Holt
Bouwmateriaal beton
Titelkerk
Bisdom Haarlem-Amsterdam
Detailkaart
Sint-Josephkerk (Amsterdam)
Sint-Josephkerk (Amsterdam)
Sint-Josephkerk, 2011
Sint-Josephkerk, 2011
Lijst van kerken in Amsterdam
Portaal  Portaalicoon   Christendom

De Sint-Josephkerk is een voormalige rooms-katholieke parochie-kerk aan de Erik de Roodestraat in Amsterdam Bos en Lommer. Het gebouw werd als kerk gebruikt van 1952 tot 1990. Vervolgens was het van 1996 tot 2012 in gebruik als klimhal. In mei 2016 is het, na een renovatie, heropend als kinderspeelparadijs Candy Castle.

Ontstaan

De naoorlogse stadsuitbreidingen maakten de bouw van nieuwe katholieke kerken in Amsterdam-West nodig. Het Bisdom Haarlem en de parochie van Onze-Lieve-Vrouw van Altijddurende Bijstand (Chassékerk) namen het initiatief voor deze kerk.

Als architect werd G.H.M. Holt aangetrokken. Deze liet zich inspireren door de vroeg-christelijke kerkbouw in Italië alsmede door de betonnen kerkgebouwen die de Franse gebroeders Perret (in de jaren 1920) en later Le Corbusier hadden gebouwd. Zijn ontwerp stuitte op bezwaren van de Liturgische Commissie van het Bisdom maar kon na enige aanpassingen in 1948[bron?] toch doorgang vinden. Bij het uiteindelijke ontwerp was ook de Amsterdamse architect K.P. Tholens betrokken. Er zijn glas-in-loodramen en een grote plafondschildering van Marius de Leeuw. De kerk werd in gebruik genomen in 1952.

Herbestemming

De ontkerkelijking en veranderende bevolkingssamenstelling van de buurt, maakten dat het aantal kerkbezoekers van de Sint-Josephkerk fors terugliep. Nog geen veertig jaar na het ingebruiknemen werd de kerk in 1990 "aan de eredienst onttrokken". De Sint-Josephparochie bleef als rechtspersoon[bron?] bestaan, maar het territorium ervan werd verdeeld onder de nabijgelegen parochies van de Sint-Augustinuskerk (Postjesweg), de Chassékerk en de Sint-Franciscuskerk (De Boom). Inmiddels zijn deze parochies opgegaan in de nieuwe parochie Emmaüs (Amsterdam-West).[1]

In 1995 kocht het bedrijf Ballast Nedam de kerk, met de bedoeling te slopen en de grond te gebruiken voor nieuwbouw. Maar mede dankzij een actie van buurtbewoners kreeg de kerk een nieuwe functie. Van 1996 tot 2012 werd de kerk gehuurd door ondernemer en klimfanaat Hans Zandvliet, die met zijn bedrijf Mountain Network de kerk omvormde tot een klimcentrum, toepasselijk genaamd Tussen Hemel en Aarde.[2][3] In mei 2012 verhuisde het klimcentrum naar het nabij gelegen nieuwbouwwijkje Laan van Spartaan.[4]

Van 2 december 2012 tot 31 mei 2013 werd de kerk, onder de noemer Vluchtkerk, gebruikt voor de opvang van uitgeprocedeerde asielzoekers, nadat de leegstaande kerk in het weekend van 1 op 2 december was gekraakt. De nieuwe eigenaar van de kerk, Fahrenheit Monumenten BV, deed geen aangifte tegen de bezetters van het pand en gedoogde dat de illegalen gedurende de winter in de kerk verbleven.[5] Tegenwoordig heet de groep, waarvan de meeste mensen nog geen vaste plek hebben, "Wij Zijn Hier"[6]

In 2014 is een ingrijpende verbouwing gestart.[7] In mei 2016 opende vervolgens kinderspeelparadijs Candy Castle haar deuren, met verschillende glijbanen, een ballenbak, een hindernisparcours en een kartbaan. Ook is de oorspronkelijke plafondschildering hersteld en zijn de kozijnen vervangen. De nieuwe eigenaar wil ook voor de ouders in de buurt een ontmoetingsplek aanbieden.[8]

Rijksmonument

De Sint-Josephkerk is opgenomen in de Top 100 Nederlandse monumenten 1940-1958 en vervolgens in 2010 erkend als rijksmonument[9].


Monumenten in de buurt van Sint-Josephkerk in Amsterdam

woonhuis

Hoofdweg 405
Amsterdam
Omschrijving WOONBLOK met ARBEIDERSWONINGEN en WINKELS en in oorsprong ATELIERWONINGEN uit 1925-1926 en bestaande uit een hoekblok aan de N..

Woonblok met arbeiderswoningen en winkels

Jan Evertsenstraat 144
Amsterdam
Inleiding WOONBLOK met ARBEIDERSWONINGEN en WINKELS gelegen aan de noordwestzijde van het Mercatorplein, onderdeel van het complex Mercato..

Opstandingskerk (Kolenkit)

Bos en Lommerplein 325
Amsterdam
Inleiding De PASTORIE van de NH Opstandingskerk hoort tot het complex NH OPSTANDINGSKERK MET TRAP EN PASTORIE, dat als totaalontwerp tot st..

Jeruzalemkerk

Jan Maijenstraat 14
Amsterdam
Inleiding In 1928-1929 tot stand gekomen KERK, genaamd Jeruzalemkerk, met de voorgevel aan het plein aan de Jan Mayenstraat en met aangrenz..

Opstandingskerk (Kolenkit)

Bos en Lommerplein 327
Amsterdam
Inleiding De NH OPSTANDINGSKERK MET TRAP, bijgenaamd de 'Kolenkit' is een verdiepingskerk uit 1956 en staat in de Amsterdamse wijk Bos en L..

Kaart & Routeplanner

Route naar Sint-Josephkerk in Amsterdam

Foto's (6)