Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Gulden Bodem: historische aanleg in Arnhem

Tuin Park Landgoed

Zijpendaalseweg 193
6814CJ Arnhem
Gelderland

Bouwjaar: 1870


Beschrijving van Gulden Bodem: historische aanleg

Omschrijving HISTORISCHE PARKAANLEG. De structuur van het PARK van Gulden Bodem ten westen van de Zijpendaalseweg is sedert de aanleg in 1870 niet veranderd. Het parkgedeelte concentreert zich rond de plaats waar het Jachthuis heeft gestaan. Vanaf de Zijpendaalseweg draait tegenover de oostelijke ingang naar Zypendaal een gebogen pad de heuvel op, loopt tussen twee forse tamme kastanjes uit de 17de eeuw en passeert een bosgedeelte en vervolgens open weides met boomgroepen en struiken. Vanaf de plaats waar het Jachthuis heeft gestaan is een fraai doorzicht op het lager gelegen Zypendaal. Ten westen daarvan ligt het koetshuis (zie hiervoor onderdeel 1). Het pad splitst zich, draait en buigt vervolgens af in zuidelijke richting om weer op de Zijpendaalseweg uit te komen. Op de punt van pad en weg ligt het houten huis (zie hiervoor onderdeel 3). Aansluitend gaat het park over in een bosgedeelte met landerijen. Waardering De PARKAANLEG behorend tot de historische buitenplaats Gulden Bodem is van algemeen tuinhistorisch en landschappelijk belang: - wegens de ouderdom; - als een van de buitenplaatsen ten noorden van Arnhem; - wegens de sedert 1870 vrijwel intact gebleven structuur; - als voorbeeld van de samenwerking tussen de landschapsarchitecten J.F. Ummels en C.E.A. Petzold; - wegens de visuele en historische relatie met het daar tegenover liggende Zypendaal; - als gaaf voorbeeld van het incorporeren van een bestaande landschapsstructuur in het ontwerp van de parkaanleg. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 528886
Laatste wijziging: 2014-10-26 19:16:13.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Gulden Bodem
Parkaanleg op Gulden Bodem
Parkaanleg op Gulden Bodem
Type Stadspark
Locatie Arnhem
Oppervlakte 35 ha
Opening open voor publiek
Beheerder Gemeente Arnhem
Status vormt een geheel met de parken Sonsbeek en Zijpendaal
Monumentnummer 528884
Monumentstatus Rijksmonument

Gulden Bodem is een park en voormalige buitenplaats in de Nederlandse stad Arnhem, gelegen aan de noordzijde van de stad. Het is sinds 2006 een rijksmonument. Door zijn ligging is het de overtuin van Zypendaal.

Ligging

Het complex Historische Buitenplaats wordt aan de oostzijde begrensd door de Zijpendaalseweg. Aan de overkant van de weg ligt het landgoed Zypendaal. Aan de west- en zuidzijde grenst het park aan de woonwijken Hoogkamp en Gulden Bodem, het grenst aan de achterzijde van de bebouwing. Aan de noordzijde grenst het aan de Schelmseweg.[1]

Geschiedenis

Een kaart van Zypendaal uit 1753 toont dat recht tegenover huis Zypendaal op het gebied van de Gulden Bodem een huis staat met ten noorden daarvan een tweede gebouw. Daarachter een geometrische tuinaanleg met acht perken, verder is het perceel beplant met bos.[2] In 1757 wordt het gebied de Gulden Bodem aangekocht door de eigenaar van Zypendaal, Hendrik Willem Brantsen, secretaris van de stad Arnhem. Tot eerste helft 19e eeuw bestonden deze landerijen uit dennenbossen, percelen hakhout, akkermaalsbos, restanten heide met een schaapskooi en opgaande bomen en lanen.[3]

Rond 1865-1870 werd in opdracht van Willem Gerard baron Brantsen van Zypendaal naar ontwerp van L.H. Eberson op de heuvel van Gulden Bodem het Jachthuis met bijbehorend koetshuis gebouwd. Het Jachthuis was een kopie van het landhuis Wielbergen in Angerlo[4]

Jonkvrouw Alwina Brantsen en Karl Leopold Eugen Graf von der Goltz, eveneens een Brantsenbezit.[5] Rond het huis werd een park aangelegd in landschappelijke stijl. Het park is ontworpen door landschapsarchitecten Eduard Petzold en J.F. Ummels en grenst aan de oostzijde aan Park Zypendaal, waarmee het vele verbanden heeft. In tegenstelling tot Zypendaal heeft Gulden Bodem geen waterpartijen.

In 1919 werden de landgoederen Gulden Bodem en Zypendaal gesplitst en zijn graaf en gravin Von der Goltz-Brantsen in het Jachthuis gaan wonen.[6]

In 1957 is het park in eigendom gekomen van de gemeente, nadat de laatste telg van de familie Brantsen die het gebied in bezit had, overleed. In 1964 heeft de gemeente het Jachthuis af laten breken omdat het te veel achterstallig onderhoud zou hebben.

De naam van het park is afkomstig van de ondergrond, het voedingsrijke löss.

Huidige situatie

Het park bestaat voornamelijk uit bossen met aan de zuidoostzijde een open gebied en aan de noordzijde akkers. Hier bevindt zich een 150 meter lange wildgraaf, onderdeel van de in 1687 aangelegde afzetting tussen de Carolinahoeve in De Steeg en Oosterbeek. Het bos wordt het 'Gravinnebos' genoemd.

Het koetshuis in het westelijke gedeelte van Gulden Bodem is een zichtbare herinnering aan de bebouwing. Het bevat een eenvoudige woning en een koetshuis annex stal. Op de plaats van het voormalige Jachthuis staat een sculptuur van de IJslandse kunstenaar Sigurdur Gudmundsson. Het moet een ontmoeting tussen cultuur en natuur tot uitdrukking brengen. De sculptuur is niet opgenomen in de bescherming.

Samen met park Zypendaal en park Sonsbeek vormt Gulden Bodem een openbaar groengebied van totaal 200 ha. Alle drie de stadsparken hebben de status van Rijksmonument.[7]

Monument

Gulden Bodem is in 2005 aangewezen en in 2006 geregistreerd als van rijkswege beschermd complex Historische Buitenplaats,[8] met vier complexonderdelen. Het koetshuis, de historische parkaanleg, het houten huis en de gietijzeren weidehekken. Het beschermde gebied beslaat 35 ha. De algemene cultuur-, architectuur- en tuinhistorische en landschappelijke waardering als complex was:

  • vanwege de ouderdom
  • het is een van de buitenplaatsen ten noorden van Arnhem gelegen
  • het is een als gaaf voorbeeld van incorporatie van bestaande landschapscultuur in het ontwerp van de parkaanleg
  • wegens de visuele historische samenhang met het tegenover liggende Zypendaal

Monumenten in de buurt van Gulden Bodem: historische aanleg in Arnhem

Zypendaal: weidehekken ten zuidoosten van buitenplaats

Zijpendaalseweg 193
Arnhem
Omschrijving WEIDEHEKKEN. Rond de weilanden in het zuidoosten van de buitenplaats zijn eenvoudige, geschakelde gietijzeren hekwerk aangebr..

Gulden Bodem: koetshuis met koetsierswoning

Zijpendaalseweg 193
Arnhem
Omschrijving Tegelijk met het Jachthuis (omstreeks 1860) gebouwd KOETSHUIS met koetsierswoning gelegen in het westelijke deel van Gulden ..

tuin park landgoed

Zijpendaalseweg 46
Arnhem
Omschrijving Voormalige ORANJERIE ten zuidwesten van het huis Zypendaal, gebouwd tegelijk met het koetshuis in 1764-1767. Aan de zuidkant ..

Zypendaal: voormalig koetshuis

Zijpendaalseweg 44
Arnhem
Omschrijving Voormalig KOETSHUIS ten noordwesten van het huis Zypendaal, gebouwd in 1764-1767 (eerste steen 'Hester Henriet Brantsen anno ..

Gulden Bodem: huis gebouwd als bouwpakket

Zijpendaalseweg 191A
Arnhem
Omschrijving Omstreeks 1920 als bouwpakket uit Zwitserland aangevoerd HUIS, op de splitsing van de Zijpendaalseweg en de zuidelijke toegan..

Kaart & Routeplanner


Foto's (1)