Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Park- en tuinaanleg sanatoriumcomplex De Klokkenberg in Breda

Tuin Park Landgoed

Galderseweg 81
4836AE Breda
Noord Brabant

Architect: J.T.P. Bijhouwer


Beschrijving van Park- en tuinaanleg sanatoriumcomplex De Klokkenberg

Inleiding PARK- EN TUINAANLEG van complex Sanatorium De Klokkenberg, ontworpen door J.T.P. Bijhouwer. De stijl van het park is modern-zakelijk. Bij de beplanting is gebruik gemaakt van traditionele soorten zoals veldesdoorn, lijsterbes, linden en berken. De park- en tuinaanleg werd in het landschap geïntegreerd met gebruikmaking van bestaande structuren zoals houtwallen, singels en lanen. In de aanleg werden daarnaast agrarische inrichtingen en elementen opgenomen, die mede als doel hadden in voedsel voor patiënten en personeel te voorzien, zoals groentetuinen voor de religieuzen bij het zusterhuis, een hoogstamboomgaard bij het ketelhuis en leifruit in de nissen van de wandelgang tussen het zusterhuis en de westelijke verpleegvleugel. Aan de zuidoostzijde van de verpleegvleugels vormden sierperken de grens tussen de weilanden en de aanleg rond het sanatorium. Aan de weilandzijde waren deze voorzien van de thans nog aanwezige lage beukenhagen als rug. Dergelijke hagen vormden op hoger schaalniveau geen visuele grens waardoor het landschap open bleef. Rond 1970 is de Mark rechtgetrokken, waarbij de grootschalige, schilderachtige, kronkels zijn verdwenen. De paden zijn in eerste instantie georiënteerd op de gevellijnen van de gebouwen en lopen parallel aan de as van het complex of schuin en haaks daarop. Een uitzondering hierop vormt de oprijlaan vanaf de verdwenen rotonde. Typerend voor het werk van Bijhouwer is het licht gebogen pad dat van het ketelhuis naar de oostelijke verbindingsvleugel van de tweede binnenplaats liep. Elementen als de beukenlaan die langs de verpleegvleugels loopt en een bomencirkel tussen de verpleegvleugels in de Mark behoren niet tot de oorspronkelijke aanleg en hebben de in het ontwerp essentiële relatie tussen de verpleegvleugels en zicht van daaruit naar de open ruimte van het Markdal verstoord. De aanleg is tevens op enkele plaatsen gewijzigd doordat parkeerplaatsen zijn aangelegd. De rechthoekige waterpartij die in een verdiept gazon was aangelegd op de binnenplaats bij de hoofdingang is verwijderd. J.T.P. (Jan Tijs Pieter) Bijhouwer (1898-1974) was als eerste hoogleraar landschapsarchitectuur in Wageningen de leermeester van generaties landschapsarchitecten. Zijn werk is van grote invloed geweest op het na-oorlogse denken over cultuurlandschap. Zijn filosofie van vernieuwing van het landschap met behoud van de identiteit komt tot uitdrukking in de aanleg van de Klokkenberg. Omschrijving Aanleg bestaande uit een gesloten gebied met boskamers in het westen en vergezichten over het Markdal met open gebieden in het zuiden. Daartussen het grote sanatoriumgebouw. Het geheel doortrokken door op de gebouwen afgestemde wandelpaden en lanen. Aan de noordwestzijde van de aanleg, langs de Galderseweg zijn bosvakken aangelegd die het gebouwencomplex De Klokkenberg aan het zicht onttrekken. Haaks op de Galderseweg loopt een oprit westwaarts, die is omzoomd met een dubbele rij lindebomen in driehoeksverband. De beëindiging van deze toegangsweg werd gevormd door een rotonde, beplant met bomen, die het draaipunt van de oprit vormde. Een pad, begeleid door een oude houtwal, loopt rechtdoor naar het verscholen gelegen ketelhuis. Doordat de loop van dit pad is gewijzigd, is de rotonde als het ware afgevlakt. De rotonde is het schakelpunt van een hoekverdraaiing. De belangrijkste as van het complex loopt vanaf de rotonde schuin naar rechts, naar het zuiden. Op deze as staat de kapel. Voor de kapel ligt een grasveld met aan weerszijden paden omzoomd met dubbele rijen lindebomen. De kapel domineert het gehele voorterrein doordat de overige bouwdelen door beplanting aan het zicht zijn onttrokken. De route naar de hoofdentree vervolgt door de poorten aan weerszijden van de kapel waardoor de eerste -verharde- binnenplaats wordt bereikt en vervolgens de tweede binnenplaats. De binnenplaats heeft in het midden een grasveld. Langs de Galderseweg is de overgang van het Markbos naar de openruimte verzacht doordat hier naaldbomen zijn geplant. De bosvakken die hier zijn aangelegd werken als groene kamers. Naast de entree is een bosvak waar in de open ruimte een transformatorgebouwtje staat. De open ruimte is omzoomd door een lage haag van veldesdoorn. In de daaropvolgende hof staan rijen lijsterbesbomen. Vrijwel parallel aan de Galderseweg loopt een berkenlaan met veldesdoornhagen. Deze laan bestond al en is door Bijhouwer in de aanleg opgenomen en beplant. De zuidelijke grens van de aanleg wordt gevormd door de oorspronkelijke oprijlaan van boerderij Schoondonk, die ook Galderseweg heet. De laan is beplant met een dubbele rij beuken in driehoeksverband. Aangrenzend liggen kavels met personeelswoningen. Aan de buitenzijde van het zusterhuis loopt een pad naar de westelijke verpleegvleugel, met daarlangs lijsterbessen. In de nissen van de westelijke wandelgang groeien leibomen. Langs de zuidoostgevel van het gebouw, waar de lighallen waren, staan zilveresdoorns en beukenhagen. De zilveresdoorns filteren het licht voor de lighallen. De vleugels kijken uit op een reeks van velden die een overgang van het gebouw naar het verkavelingspatroon van het Markdal vormen. Patiënten hadden vanuit de verpleegvleugels een pastoraal uitzicht op de hoeve Schoondonk. Waardering De PARK- en TUINAANLEG van De Klokkenberg is van algemeen belang als toonbeeld van de vroege wederopbouw en tevens als evidente mijlpaal in de ruimtelijke ontwikkeling van Nederland: - vanwege het bijzondere belang van de aanleg voor de geschiedenis van de landschapsarchitectuur; - vanwege het bijzondere belang van de aanleg voor het oeuvre van de belangrijke landschapsarchitect J.T.P. Bijhouwer; - vanwege het belang van de aanleg wegens de hoogwaardige esthetische kwaliteiten van het ontwerp; - vanwege de ensemblewaarde met betrekking tot de functionele en visuele relatie tussen de verschillende complexonderdelen; - vanwege het belang wegens de hoogwaardige kwaliteit van de historisch-ruimtelijke relatie met het omliggende cultuurlandschap; - vanwege de gaafheid; - vanwege de herkenbaarheid; - vanwege het belang van de aanleg in relatie tot de visuele en structurele gaafheid van de landschappelijke omgeving. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 528719
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Medisch Centrum de Klokkenberg
Medisch Centrum de Klokkenberg
Medisch Centrum de Klokkenberg
Plaats Breda
Land Nederland
Basisgegevens
Gesticht in 1953
Start bouw 1951
Opening 29 juni 1954
Sluiting 1 januari 2001
Website http://www.klokkenberg.nl/
Kenmerken
Type sanatorium
Architect C.H. de Bever en C.M. van Moorsel Pzn.
Medisch Centrum de Klokkenberg
Medisch Centrum de Klokkenberg
Portaal  Portaalicoon   Geneeskunde

Voormalig Medisch Centrum de Klokkenberg was een rooms-katholiek sanatorium voor Tuberculose-patiënten ten zuiden van de Nederlandse stad Breda.

Geschiedenis

Het ziekenhuis werd in 1951-1953 gebouwd en ligt aan de Galderseweg, met uitzicht over het Mastbos en het Markdal. Voor de bouw van het sanatorium werd door de Brabantse bevolking een miljoen gulden bijeengebracht.[1] De patiënten werden tot 1969 verpleegd door de Zusters Franciscanessen.

Nadat het aantal patiënten terugliep, werden de activiteiten van De Klokkenberg verbreed. Er werden nieuwe afdelingen toegevoegd, zoals de thoraxkliniek (hartchirurgie), de long- en astmakliniek, allergologie en immunologie en een kliniek voor de behandeling van epileptische patiënten (Hans Bergerkliniek). Ook had de Klokkenberg een afdeling voor kinder- en jeugdpsychiatrie.

In de jaren 90 raakte het centrum steeds verder in de problemen. De Klokkenberg had te lijden onder de schaalvergroting in de medische zorg, maar ook aan voortdurende interne conflicten, vooral bij de thoraxafdeling. Dit leidde ertoe dat in 1997 de thoraxkliniek werd ondergebracht bij het toenmalige Ignatiusziekenhuis aan de Molengracht in Breda. De overige afdelingen bleven zelfstandig voortbestaan totdat in 2001 De Klokkenberg geheel werd ontmanteld. De long- en astmakliniek werd ondergebracht bij het revalidatiecentrum, de GGZ nam de afdeling jeugdpsychiatrie over, en de afdeling allergologie en immunologie werd ondergebracht bij het Amphia Ziekenhuis. Alleen de Hans Bergerkliniek bleef zelfstandig bestaan onder een nieuwe stichting. Deze kliniek is nog lange tijd gevestigd geweest aan de Galderseweg, maar verhuisde in mei 2006 naar nieuwbouw nabij de Oosterhoutse vestiging van het Amphia ziekenhuis.

De Eindhovense woonzorggroep Vitalis kocht de Klokkenberg in 2006 met de bedoeling om er een seniorencampus van te maken, maar liet dat plan in 2015 varen.[2]

Rijksmonument

Het sanatoriumgebouw is ontworpen door architecten Kees de Bever en Kees van Moorsel in traditionalistische stijl. De park- en tuinaanleg is ontworpen door Jan Bijhouwer. De Klokkenberg werd in 2007 voorgedragen voor rijksbescherming als wederopbouwmonument van de verzorgingsstaat tussen 1940 en 1958.[3] Het gebouwencomplex is onder te verdelen in een hoofdgebouw, verpleeggebouwen, kapel, economiegebouw, binnenplaatsen en galerijen. Het hoofdgebouw met de verpleegvleugels voor tuberculosepatiënten is gericht op het zuidoosten zodat het veel zonlicht zou binnenkrijgen en een weids uitzicht op het beekdal van de Mark heeft. Het gebouw heeft een symmetrische opzet waarbij de kapel in de as staat en de bouwmassa's door gangen zijn verbonden. Sinds 2010 is het een rijksmonument.[1]

Externe link


Monumenten in de buurt van Park- en tuinaanleg sanatoriumcomplex De Klokkenberg in Breda

Sanatorium, sanatoriumcomplex De Klokkenberg

Galderseweg 81
Breda
Inleiding SANATORIUMGEBOUW behorende tot het sanatoriumcomplex De Klokkenberg, gebouwd in 1951-1953 naar ontwerp van de architecten C.H. de..

Boerderij Sweep behorende bij sanatoriumcomplex De Klokkenberg

Galderseweg 85
Breda
Inleiding BOERDERIJ Sweep, gebouwd in ambachtelijk-traditionele stijl, behorend tot het complex Sanatorium De Klokkenberg. De boerderij sta..

Voormalige stokerswoning behorende bij sanatoriumcomplex De Klokkenberg

Galderseweg 93
Breda
Inleiding Voormalige STOKERSWONING behorend tot het complex Sanatorium de Klokkenberg. De woning is ontworpen door C.H. de Bever en C.M. va..

Transformatorhuisje sanatoriumcomplex De Klokkenberg

Galderseweg 81
Breda
Inleiding Vrijstaand TRANSFORMATORHUISJE behorend tot het complex van Sanatorium De Klokkenberg. Het transformatorhuisje is gebouwd in de p..

Ketelhuis sanatoriumcomplex De Klokkenberg

Galderseweg 81
Breda
Inleiding KETELHUIS, behorend tot het complex Sanatorium De Klokkenberg. Het ketelhuis is gebouwd in de periode 1951-1953 en is ontworpen d..

Kaart & Routeplanner