Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Van Heutszmonument (voor J.B. van Heutsz) in Amsterdam

Overig

Apollolaan 180
1077BH Amsterdam
Noord Holland

Bouwjaar: 1932-1935
Architect: Gijsbert Friedhoff


Beschrijving van Van Heutszmonument (voor J.B. van Heutsz)

Inleiding Een op 15 juni 1935 onthuld GEDENKTEKEN voor de gouverneur generaal van het voormalig Nederlands-Indië, J.B. van Heutsz. Het staat bekend als het Van Heutsz-monument. Initiatief en opdracht werd gegeven door het op 23 juli 1924 opgerichte Van Heutsz-comité (Commissie tot Huldiging van de Nagedachtenis van Generaal J.B. van Heutsz). In 1928 besloot de gemeenteraad dat het monument op het plantsoen tussen het Olympiaplein en de brug van het Amsterdams Lyceum zou komen te liggen. In 1932 werd een prijsvraag uitgeschreven voor vier beeldhouwers. Uiteindelijk werden de beeldhouwer F.J. van Hall en de architect G. Friedhoff gekozen. Omschrijving Het gedenkteken is gelegen op een aan een lange zijde afgeplat ovaal plantsoen met grasperken, trottoir en verdere bestrating. Het gedenkteken is met omringende aardwerken langgerekt en grotendeels NO/ZW georiënteerd. Het ondiepe waterbassin is in het midden aan de noordzijde geplaatst. Het grotendeels uit metselwerk opgebouwde gedenkteken is sterk symmetrisch en bestaat uit een hoog middendeel met bassin en uit twee identieke vleugels. Twee hoge gemetselde en rechthoekige pilonen met dekplaat worden aan de bovenzijde verbonden door een poort en een boog met radiale goudkleurige zonnestralen. De beide pilonen herinneren aan de eenheid van Nederland en Indië. Aan de voet van de pilonen staat aan de noordzijde op een laag basement een hoge sokkel. De sokkel heeft een betonnen kern en is bekleed met platen travertin. Aan de voorzijde bevinden zich nog de bouten waaraan destijds de letters van de naam 'VAN HEUTSZ'. Op de sokkel verder verschillende gebeeldhouwde haut-reliëfs met afbeeldingen van mensen en dieren en produkten uit de archipel. Aan de voorzijde een reliëf met het motief van de sluipende leeuw. Aan de achterzijde van de sokkel bevond zich op de met bronzen doken bevestigde platen van travertin een inmiddels verwijderde bronzen plaquette waarop: 'Eerbiedige hulde aan het roemrijke op 26 juli 1950 ontbonden Koninklijke Nederlands-Indische Leger' en 'Kon. Ver. Ons Leger.' Aan de voorzijde bevond zich het (eveneens verwijderde) bronzen portretmedaillon van Van Heutsz. Op de sokkel het kalkstenen beeld van een vrouw. Zij is gekleed in een sarong en heeft een banderolle in haar hand. Aan haar voeten aan de linkerzijde een leeuw met het stadswapen; aan de rechterzijde een leeuw met rechterpoot op schild met zwaard, het wapen van Batavia. In de sokkel bevond zich oorspronkelijk de waterkelder en de pompruimte voor de fonteinen. Aan de voorzijde wordt de sokkel omgeven door het grote en ondiepe en halfrond afgesloten bassin. Rondom een gemetselde waterkering met afdekking. Op de aansluiting met het metselwerk van het gedenkteken een tweetal kwartronde hekken. In het opgaande metselwerk enkele natuurstenen uitkragingen. De vleugels aan weerszijden van de pilonen hebben een afsluiting op klossen en hebben elk een arcade met zes ellipsbogen. Aan de uiteinden van de vleugels buigt het gemetselde muurwerk terug in de richting van het bassin en vormt zo een beschutting met terrassen en bankwerk. Enkele treden als overbrugging van de niveauverschillen. Op de zwikken tussen de bogen bevinden zich aan de voorzijde van de beide vleugels vijf beeldengroepen in haut-reliëf met voorstellingen uit het leven op de verschillende eilanden van de archipel. De eerste bogen aan weerszijden van het bassin vormen een doorgang naar de achter- of zuidzijde van het gedenkteken. Hierin enkele treden, een gemetselde borstwering en laag muurwerk met afdekking en laag hekwerk. Aan de achterzijde is het maaiveld van het plantsoen lager dan aan de voorzijde. De beide vleugels hebben aan de achterzijde een lage gemetselde muur die achter de bogen en het omgebogen muurwerk doorloopt. Tussen het hoge en het lage muurwerk bevindt zich een smalle ruimte voor beplanting. Waardering Uit 1932-1935 daterend gedenkteken van algemeen belang vanwege architectuur-, kunst- en cultuurhistorische waarde als voor de bouwtijd kenmerkende herinnering aan de koloniale betrekkingen tussen Nederland en Nederlands-Indië. Tevens van stedenbouwkundige waarde wegens de beeldbepalende situering tegenover één van de poorten van het Plan Zuid van Berlage aan het Noorder Amstelkanaal op de overgang naar het Olympiaplein. Voorts van algemeen belang vanwege de typologische zeldzaamheid. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 527837
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Monument Indië-Nederland
Gedeelte van het Monument Indië-Nederland
Gedeelte van het Monument Indië-Nederland
Kunstenaar Van Hall (beeld)
Friedhoff (architect)
Jaar 1935
Locatie Olympiaplein, Amsterdam
Monumentstatus rijksmonument
Monumentnummer 527837
Portaal  Portaalicoon   Kunst & Cultuur
Tijdens de onthulling in 1935

Het Monument Indië-Nederland bevindt zich in een plantsoen aan het Olympiaplein bij de Apollolaan in Amsterdam-Zuid. Het monument was oorspronkelijk een ereteken voor generaal J.B. van Heutsz, commandant van het Nederlands-Indische leger en gouverneur-generaal van Nederlands-Indië. Het monument werd later hernoemd in Monument Indië-Nederland.

Ontstaan

Na zijn dood, in 1924, was voor Van Heutsz op de Nieuwe Oosterbegraafplaats een praalgraf opgericht. Van het hiervoor ingezamelde geld bleef een gedeelte over. Besloten werd daarvan elders in Amsterdam een ander monument voor hem op te richten. De gemeenteraad van de gemeente Amsterdam was verdeeld over dit idee, maar stemde in 1930 in. Er werd een wedstrijd uitgeschreven, die gewonnen werd door de architect Friedhoff (1892-1970) en de beeldhouwer Van Hall (1899-1945). Zij hadden gezamenlijk een ontwerp ingezonden. Ondanks felle protesten van communisten en sociaaldemocraten werd het monument op 15 juni 1935 onthuld door Koningin Wilhelmina, in aanwezigheid van prinses Juliana en minister-president Colijn. Het monument bestond uit een 18,7 meter hoge gedenkzuil; een vrouwenfiguur met wetsrol in de hand, geflankeerd door twee leeuwen; en diverse reliëfs. Een vijver en een muur omringden het geheel. Op de sokkel was een plaquette aangebracht met een portret van Van Heutsz.

Protesten

Achteraf werd de vraag gesteld hoe het mogelijk was dat een overtuigd communist en latere verzetsstrijder als Van Hall (een neef van de latere burgemeester van de gemeente Amsterdam Gijs van Hall) meewerkte aan een monument ter herinnering aan iemand, die politiek en militair zo anders dacht. Van Hall scheen wel te hebben ingezien dat het om een indertijd controversieel monument ging. Hij zou tegen zijn collega Jan Meefout hebben gezegd dat het portret van Van Heutsz makkelijk kon worden verwijderd: Vervang het door de letters "Vrijheid, Merdeka of Indonesië en je hebt een Vrijheidsbeeld. Tegen de aanwezigheid van het monument werd herhaaldelijk geprotesteerd. Meerdere malen werden verzoeken gedaan het monument te ontmantelen of een andere functie te geven. In 1965 werden de woorden PROVO en IMAGE op de sokkel geschilderd, een ludieke actie van Provo. In 1967 en in 1984 werd het monument getroffen door een bomaanslag, en in 1984 werd de plaquette met de beeltenis van Van Heutsz gestolen. Later verwijderden onbekenden de letters die de naam Van Heutsz vormden. Noch de plaquette, noch de letters zijn ooit teruggevonden. Op 21 februari 1998 onthulde Roel van Duijn een blanco plaquette aan het monument.

Wijziging van naam en functie

Het Comité Herdenking Gevallenen in Nederlands-Indië uit Amstelveen diende op 1 juli 1998 bij het stadsdeel Amsterdam Oud-Zuid het verzoek in het monument een andere naam en functie te geven. Het dagelijks bestuur van het stadsdeel besloot begin 1999 tot overleg met diverse groeperingen om af te tasten of er voor zo'n wijziging draagvlak bestond, en gaf vervolgens aan Instituut Clingendael opdracht voor verder onderzoek en rapportage. Dit werd in de periode maart-mei 2000 uitgevoerd door onderzoeker Rob Aspeslagh van Clingendael. In juni van dat jaar stelde hij voor om de naam van Van Heutsz niet meer op het monument te zetten. In plaats daarvan bepleitte hij de tekst 1596 Nederland Indië 1949. Het stadsdeel installeerde op 18 maart 2003 een Advies- en begeleidingscommissie Monument Indië-Nederland. Na een inspraakronde besloot de stadsdeelraad op 31 januari 2004 de naam van het monument te wijzigen in Monument Indië-Nederland en de functie te wijzigen van een ereteken voor Van Heutsz tot een gedenkteken dat herinnert aan de relatie tussen Nederland en Indië gedurende de koloniale periode. Projectleider Gert van der Linde meende dat Van Hall dit altijd al met het monument had willen uitdrukken. Vanaf het najaar van 2004 tot eind 2007 werd het monument gerestaureerd en aangepast. De kunsttoepassing van Jan Kleingeld, die de naamswijziging van het monument in woord en beeld toelicht, werd geplaatst in november 2007.


Monumenten in de buurt van Van Heutszmonument (voor J.B. van Heutsz) in Amsterdam

Lyceumbrug

Olympiaplein 1
Amsterdam
Inleiding Ter hoogte van het Olympiaplein in 1926-1927 over het Noorder Amstelkanaal geprojecteerde ijzeren BALKBRUG (brugnummer 410), gena..

Villa met aangebouwde garage

Apollolaan 178
Amsterdam
Inleiding Een in 1926-1928 tot stand gekomen en geheel vrijstaand aan de Apollolaan gelegen VILLA met aangebouwde garage. Achtertuin grenst..

Appartementengebouw

Apollolaan 191
Amsterdam
Inleiding APPARTEMENTENGEBOUW uit 1928-30, gebouwd naar ontwerp van architect H.A. van Anrooy in een strakke trant van de Amsterdamse Schoo..

Het Amsterdams Lyceum

Valeriusplein 15
Amsterdam
Inleiding In 1918-1920 in verstrakte Amsterdamse School-stijl op en over het zuidelijk deel van het Valeriusplein als stadspoort opgetrokke..

Dubbele villa

Albert Hahnplantsoen 25
Amsterdam
Inleiding Een in 1925-1928 tot stand gekomen geheel vrijstaand aan het Albert Hahnplantsoen en Apollolaan gelegen dubbele VILLA. In opdrach..

Kaart & Routeplanner

Route naar Van Heutszmonument (voor J.B. van Heutsz) in Amsterdam

Foto's (1)