Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Haanssluis in Hellum

Weg En Waterwerk

Heerenhuisweg 4
9627TG Hellum (gemeente Slochteren)
Groningen

Bouwjaar: 1866-67 1909 (herb.)


Beschrijving van Haanssluis

Inleiding Haanssluis, keerschutsluis, gelegen tussen het Schildmeer en de Haansvaart die de ten noorden van Hellum gesitueerde Schildjerpolder doorsnijdt. De Haanssluis werd in 1866-1867 gelijktijdig met de aanleg van de Haansvaart gebouwd in opdracht van landbouwer Hindrik de Haan (1827-1899) die zowel eigenaar van de Haansvaart was als van de Haanssluis; de Haansvaart verbond zijn boerderij met het Schildmeer. De Haanssluis werd in 1909 door Johannes de Haan (1875-1963) zoon van Hindrik, op dezelfde plaats herbouwd waarbij hoogstwaarschijnlijk onderdelen van de oude Haanssluis behouden zijn gebleven. Aanvankelijk werd van wierden en terpen afgegraven vruchtbare grond over de Haansvaart getransporteerd, later ook turf en akkerbouwproducten. Na de Tweede Wereldoorlog raakten sluis en vaart in onbruik en stagneerde het onderhoud. De Haanssluis fungeerde als keerschutsluis tussen de Haansvaart en het Schildmeer dat deel was van de boezem van Duurswold. De Haansvaart was onder "normale" omstandigheden ook boezemwater van Duurswold. Bij hoog water in de boezem werd de Haanssluis als keersluis gesloten ten einde hoog water vanaf het Schildmeer te keren c.q. "buiten de deur te houden", maar onder normale omstandigheden stond de sluis open. Ten behoeve van de (continuïteit van de) scheepvaart, op momenten dat de sluis als keersluis gesloten moest zijn, diende de Haanssluis als schutsluis te worden uitgevoerd. Omschrijving De schutlengte van de KEERSCHUTSLUIS, genaamd Haanssluis, bedraagt 24 meter, de breedte 4.20 meter. De Haanssluis telt twee eenvoudige gemetselde, bakstenen sluishoofden waarbij de bovenste laag als rollaag is uitgevoerd. Bij de hoeken en boven de natuurstenen slagstijlen zijn natuurstenen dekplaten geplaatst. Een gebogen staalprofiel beschermt de verticale randen van de hoofden bij de uiteinden van de sluis en bij de sluiskolk. Naar wordt aangenomen heeft het gehele object een houten paalfundering en hebben de sluishoofden houten vloeren met dito slagdrempels. De wanden van de schutkolk bestaan uit verticaal gemetselde troggewelfjes of wulfmuurtjes in baksteen (klinkers) tussen ijzeren of stalen balkjes. De twee sluishoofden zijn beide van een stel houten puntdeuren voorzien. De westelijke deuren hebben een nivelleerschuif die met een heugelstang met een daarboven geplaatste tandwielkast is verbonden. Op de deuren is een loopplank aangebracht, voorzien van een eenvoudige ijzeren leuning. In het buitensluishoofd is aan weerszijden van de kolk een gedenksteen ingemetseld. De oostelijke steen bevat de tekst: "GEBOUWD DOOR H. DE HAAN. 1866." De westelijke steen bevat de tekst: "HERBOUWD DOOR JOHS DE HAAN EN ST DE HAAN BOUKEMA. 1909." Waardering De Haanssluis, KEERSCHUTSLUIS, nabij Hellum gelegen tussen het Schildmeer en de Haansvaart, in 1866-1867 gebouwd door Hindrik de Haan en in 1909 door zijn zoon Johannes op dezelfde plaats herbouwd, vertegenwoordigt algemeen belang op basis van: - de ouderdom; - de bouwhistorische betekenis zoals deze o.m. tot uitdrukking komt in de toepassing van verticaal gemetselde troggewelfjes hetgeen als zeldzaam wordt aangemerkt; - de redelijke mate van gaafheid van het object; - de betekenis voor de geschiedenis van de waterstaat, t.w. een als keersluis uitgevoerde schutsluis die dankzij particulier initiatief en in combinatie met de aanleg van de Haansvaart tot stand is gekomen; - de landschappelijke en historische belevingswaarde en zeggingskracht die in en rond de Haanssluis, met Haansvaart en Schildmeer, besloten liggen. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 527119
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Haanssluis na de restauratie met rechts de sluismeesterswoning

De Haanssluis of Haan's Sluisje is een schutsluis met puntdeuren in de Haansvaart, op kilometer 6,6 van het Afwateringskanaal van Duurswold, waar de Haansvaart vanuit het zuiden uitmondt in het Schildmeer ten noorden van Hellum in de Nederlandse provincie Groningen. Naast de sluis staat het 'Sluushoes', de vroegere sluismeesterswoning.

Constructie

De sluis bestaat uit twee gemetselde bakstenen sluishoofden met een rollaag aan top. In beide sluishoofden hangen een stel houten puntdeuren. De westelijke deuren zijn voorzien van een ijzeren nivelleerschuif en een tandwielkast, waarmee deze is verbonden door een heugelstang. Boven op de deuren is een loopplank en leuning aangebracht. De schutkolk tussen beide sluishoofden is opgetrokken uit gemetselde bakstenen troggewelven (of wulfmuren) ondersteund door ijzeren (of stalen) kubbestijlen (balken). Op de hoeken en boven de slagstijlen liggen natuurstenen dekplaten. Aangenomen wordt dat de hele sluis op een houten fundering rust en de sluishoofden op houten sluisvloeren en houten slagdrempels rusten. In het buitenste sluishoofd zijn aan weerszijden twee gedenkstenen aangebracht die herinneren aan de bouw en herbouw van de sluis. De schutkolklengte is 24 m en de wijdte is 4,20 m. De minimum drempeldiepte is aan de buitenkant Dw.P -1,30 m, aan de binnenkant Dw.P -1,60 m.

Geschiedenis

De sluis werd samen met de Haansvaart tussen 1866 en 1867 aangelegd door Hendrik de Haan (1827-1899) om vruchtbare wierdegrond door de Schildjerpolder te vervoeren naar de landbouwgronden bij zijn boerderij ten zuiden van Hellum en arm zand vanaf zijn landerijen terug door de sluis. Zijn zoon Johannes de Haan (1875-1963) herbouwde in 1909 de sluis, waarbij hij waarschijnlijk materiaal van de oude sluis gebruikte.

Bij hoog water werd de schutsluis als keersluis gebruikt om hoog water van het Schildmeer te weren van de gronden van de aldaar gelegen Duurswolder polders. Na de Tweede Wereldoorlog raakten vaart en sluis in onbruik. Nadat in de jaren 1970 het laatste schip de sluis passeerde werd de sluis in 1974 door de provincie buiten gebruik gesteld en verviel vervolgens langzamerhand.

Vanaf 1998 werden door dorpsbelangen Hellum (waaronder Henk Haan, de achterkleinzoon van Hendrik de Haan, die nog steeds op dezelfde boerderij woont) plannen gemaakt om de sluis te herstellen, waartoe door vrijwilligers in 2001 de Stichting Haansvaart wordt opgericht, die de vervallen sluis in eigendom kreeg. Vervolgens werd gepoogd om gelden in te winnen voor de restauratie. Omdat een status als rijksmonument betekende dat dan 70% van de kosten (ongeveer 500.000 euro) door het rijk zouden worden gedragen, maakte de stichting zich vervolgens sterk om die status voor de sluis te verwerven. Een eerste aanvraag uit 2002 werd echter afgewezen, waarop diverse overheden en ingenieur en sluizenkenner Jan Arends werden ingeschakeld om in bezwaar toch de status te krijgen. In 2005 keurde de Rijksdienst voor de Monumentenzorg in bezwaar de aanvraag wel goed. Met name vanwege de aanwezigheid van de troggewelven en kubbestijlen, die vroeger veel werden toegepast, maar waarvan nu nog maar weinig voorbeelden zijn. In 2009 werd een aangevraagde subsidie toegekend en in 2010 werd daarop de sluis gerestaureerd. In het kader van het Natuurnetwerk Nederland worden rond de sluis de 'Haansplassen' aangelegd door de Dienst Landelijk Gebied. De gemeente Slochteren liet een fietsbrug bouwen om zo een 'ontbrekende schakel' in de Internationale Dollardroute te creëren en een 'rondje Schildmeer' mogelijk te maken. De sluis is toegankelijk voor lichtere boten als platbodems en kano's.



Monumenten in de buurt van Haanssluis in Hellum

Hervormde pastorie

Graauwedijk 63
Overschild (Gemeente Slochteren)
Omschrijving Voormalige PASTORIE met aangebouwde SCHUUR, ontworpen in 1925. De pastorie is opgetrokken in Interbellum-architectuur en besta..

Hervormde kerk met aangebouwde consistorie

Graauwedijk 61
Overschild (Gemeente Slochteren)
Omschrijving ZAALKERK in sobere Waterstaatsstijl uit 1880 opgetrokken in een roodbruine baksteen op een iets uitspringend trasraam van rood..

Windlust

Kanaalweg 2A
Overschild (Gemeente Slochteren)
Molen Windlust. Achtkante bovenkruier met stelling in 1859 gebouwd als korenmolen, in 1914 omhooggebracht.

Vinckersum en toegangspoort met duivenslag

Singel 1
Schildwolde (Gemeente Slochteren)
Op omgracht terrein met hoge bomen gelegen boerderij Vinckersum waarvan het voorhuis met het halsgedeelte oud zijn. Voorhuis deels onderkeld..

Jeldingaheerd

Hoofdweg 210
Schildwolde (Gemeente Slochteren)
Inleiding WOONHUIS genaamd 'Jeldinga' gebouwd in 1885 in opdracht van A.E.I. Aeilkema waarin Eclectische elementen zijn te herkennen. De op..

Kaart & Routeplanner

Route naar Haanssluis in Hellum

Foto's (1)