Meer dan 63.000 rijksmonumenten


ENKA: Herinneringsbank in Ede

Nijverheid Industrie

Dr. Hartogsweg 3 A
6717LR Ede
Gelderland

Bouwjaar: 1938
Architect: Brouwer's Aardewerkfabriek


Beschrijving van ENKA: Herinneringsbank

Omschrijving onderdeel 5: HERINNERINGSBANK. Inleiding Voor de westvleugel gelegen GEDENKTEKEN uit 1938, in de vorm van een ZITBANK, vervaardigd naar een ontwerp van Brouwer's Aardewerkfabriek te Leiderdorp en opgetrokken in een sobere expressieve stijl die invloeden vertoont van de Art Déco. Aangeduid onder nummer 5 op bijbehorende kaart. De herinneringsbank was een cadeau van de Edese burgerij aan de directie van de Enka ter gelegenheid van het vijfentwintigjarig jubileum van de productie van kunstvezel in Nederland. In juni 1913 werd in Arnhem de eerste in Nederland gemaakte kunstzijde verkocht. Dat gedenkwaardig moment was in 1938 vijfentwintig jaar oud. De N.V. Brouwer's Aardewerkfabriek te Leiderdorp was opgericht door keramist en pottenbakker W.C. Brouwer, die veel experimenteerde met technieken, kleuren en glazuren en daarbij tot een zeer hoog peil reikte. Hij was beïnvloed door de Engelse Arts and Crafts-beweging en streefde in zijn ambachtelijk vervaardigde keramische ontwerpen naar eenvoud zonder herkenbare voorstellingen. Zijn sieraardewerk viel bijzonder in de smaak bij de moderne bloemistenstand en Brouwer vond hier een belangrijke afnemer voor de vele door zijn bedrijf vervaardigde bloemenvazen. Omschrijving De symmetrisch ontworpen zitbank staat op een in cement gevat grindbed. Een glanzend gelakt houten zitvlak steunt op twee in baksteen opgetrokken pijlertjes, die aan de zichtzijde met keramische afbeeldingen van twee kunstzijde-cones zijn afgedekt. De bank is ingeklemd tussen twee gemetselde zijleuningen, beide afgedekt met zandstenen vormstenen. De zijleuningen worden aan de voorzijde afgesloten met twee markante keramische vazen, lange tijd het handelsmerk van Brouwers fabriek. De cilindervormige vazen, met ingesnoerde onder en (oorspronkelijk) bovenkant, zijn voorzien van ingegrifte abstracte versieringsmotieven. Ze hebben hun bekroning thans verloren. Hoge rugleuning met divers sierkeramiek en in het midden een blauwgroen geglazuurde plaquette met afbeelding van een arbeider uit de ENKA-spinnerij en in hoog-reliëf de tekst "GEGRONDVEST DOOR GENIE / ONTWIKKELD DOOR TECHNIEK". Onderlangs het rugvlak in hoog-reliëf de tekst "OPGEDRAGEN DOOR EDESCHE BEDRIJVEN EN BELANGSTELLENDEN JUNI 1938". Signatuur middels ingemetselde keramische gevelsteen in rechter zijleuning waarop in hoog-reliëf de tekst "BROUWER'S AARDEWERK LEIDERDORP". Waardering Het GEDENKTEKEN, in de vorm van een ZITBANK, is van algemeen belang: - het object heeft cultuurhistorische waarde als illustratie van de vooraanstaande en geaccepteerde plaats die de kunstzijdefabriek zich in 1938 in sociaal-economisch opzicht heeft verworven. Als zodanig getuigt de bank van het belang van de vestiging voor de sociale, economische, culturele en ruimtelijke ontwikkelingen van Ede en omgeving. Daarnaast is het object in typologisch opzicht van belang als bijzondere vorm van gedenkteken. - het object heeft kunsthistorische waarde als een laat en karakteristiek product uit de fabriek van de bekende pottenbakker en keramist Willem Brouwer en vanwege de grote verscheidenheid aan toegepaste materialen, met name de indertijd vernieuwende sierkeramiek; - het object heeft stedenbouwkundige en ensemblewaarde vanwege de logische situering op een voor bezoekers en voorbijgangers goed zichtbare locatie nabij het poortgebouw en de spoorlijn Arnhem-Utrecht. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 527067
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Het ENKA-poortgebouw in Ede (2010)

ENKA is de naam van een voormalig Nederlands bedrijf dat kunstvezels vervaardigde. De naam staat voor: Nederlandse Kunstzijdefabriek. De uitspraak van de letters NK leverde de afkorting eNKa op.[1] De eerste fabriek stond in Arnhem en werd in 1913 geopend. In 1922 kwam daarbij een fabriek in Ede.

Geschiedenis

In 1929 werd de naam, na een samengaan met het Duitse kunstvezelbedrijf Vereinigte Glanzstoff Fabriken (VGF), gewijzigd in Algemene Kunstzijde Unie (AKU).

ENKA bleef ondertussen een productnaam, bijvoorbeeld voor kunststof zemen. Deze werd in Nederland bekend door een reclamespot, waarbij een glazenwasser een steeds langere baard kreeg, maar de zeem "maand, na maand, na maand, na maand" zonder gaten bleef. De stem werd ingesproken door Rudi Falkenhagen.[2]

ENKA-verpakking

In 1969 werd na een aantal fusies de naam weer ingevoerd voor de kunstgarendivisie, die inmiddels vestigingen bezat in Drenthe, Noord-Brabant, het Ruhrgebied, de Verenigde Staten en Colombia. Wat is onstaan is de AKZO, later AkzoNobel in 1994.

Bedrijfsbezetting

De naam ENKA is onlosmakelijk verbonden aan de eerste bedrijfsbezetting in Nederland. Op 18 september 1972 bezetten de werknemers van ENKA-Breda hun bedrijf uit protest tegen een structuurplan van het AKZO. Dat wilde het winstgevende bedrijf in Breda, de vroegere Hollandsche Kunstgaren Industrie, sluiten. De bezetting werd gesteund door het katholiek vakverbond NKV. Op 23 september werd de bezetting opgeheven nadat het structuurplan was ingetrokken. In 1982 werd de fabriek alsnog gesloten, voorafgegaan door de vestiging in Emmer-Compascuum. In 2002 ten slotte viel het doek voor ENKA-Ede.

Sloop in Ede

In april 2008 werd begonnen met de sloop van de ENKA-gebouwen in Ede, om plaats te maken voor een nieuwe woonwijk. Een aantal karakteristieke delen van de oude bebouwing is rijksmonument en wordt geïntegreerd in de nieuwe wijk.

Foto's

Zie Ook

Externe link


Monumenten in de buurt van ENKA: Herinneringsbank in Ede

ENKA: Schoorsteen bij ketenhuis

Dr. Hartogsweg 3A
Ede
Omschrijving onderdeel 1: SCHOORSTEEN bij ketelhuis. Inleiding Op de binnenplaats van het oude fabriekscarré gelegen FABRIEKSSCHOORSTEEN,..

ENKA: Westvleugel met poortgebouw

Dr. Hartogsweg 3A
Ede
Omschrijving onderdeel 2: WESTVLEUGEL met POORTGEBOUW. Inleiding De grote L-vormige westvleugel van de KUNSTZIJDEFABRIEK (aangeduid onder ..

ENKA: Fabrieksschoorsteen bij spinnerij

Dr. Hartogsweg 3A
Ede
Omschrijving onderdeel 3: FABRIEKSSCHOORSTEEN bij SPINNERIJ. Inleiding Aan de zuidzijde van het carré gelegen FABRIEKSSCHOORSTEEN (aanged..

ENKA: Bitterzoutmagazijn

Dr. Hartogsweg 3A
Ede
Omschrijving onderdeel 4: BITTERZOUTMAGAZIJN. Inleiding Ten zuiden van de westvleugel gelegen MAGAZIJN (aangeduid onder nummer 4 op bijbeh..

ENKA: Fontein

Dr. Hartogsweg 3A
Ede
Omschrijving onderdeel 6: FONTEIN. Inleiding Voor de westvleugel gelegen GEDENKTEKEN, in de vorm van een FONTEIN met waterbak en omringend..

Kaart & Routeplanner

Route naar ENKA: Herinneringsbank in Ede

Foto's (1)