Meer dan 63.000 rijksmonumenten


ENKA: Schoorsteen bij ketenhuis in Ede

Nijverheid Industrie

Dr. Hartogsweg 3 A
6717LR Ede
Gelderland

Bouwjaar: 1922

(1 recensie)

Beschrijving van ENKA: Schoorsteen bij ketenhuis

Omschrijving onderdeel 1: SCHOORSTEEN bij ketelhuis. Inleiding Op de binnenplaats van het oude fabriekscarré gelegen FABRIEKSSCHOORSTEEN, gebouwd in 1922 als een vrijstaande, oorspronkelijk 75 meter hoge schoorsteen en opgetrokken in ambachtelijk-traditionele bouwtrant. Eén van de twee fabrieksschoorstenen op het terrein, onder de werknemers aangeduid als "de dunne" (aangeduid onder nummer 1 op bijbehorende kaart). De schoorsteen stond oorspronkelijk via een rookkanaal aan de westzijde in verbinding met het ketelhuis. Door een uitbreiding hiervan in 1928 is de basis ingebouwd geraakt en tot op een hoogte van circa 12 meter aan het zicht onttrokken. Deze basis, die volgens het oorspronkelijke ontwerp bestond uit een zich verjongende plint met daarboven een geprofileerde lijst met rondlopend muizentandfries, kreeg een extra buitenmantel in donkerbruine baksteen. De pijp is ten tijde van de aanwijzing afgetopt en ontdaan van de originele kop met afdekmuts. Het ketelhuis zelf valt niet onder de bescherming. Op 10 mei 1940 zou de schoorsteen neergehaald moeten worden, omdat hij het Duitse leger een te duidelijk baken zou bieden. Wegens de snelle Duitse inval op deze eerste oorlogsdag werden alle soldaten weggeroepen en kon het werk niet voltooid worden. Vanaf de Grebbeberg probeerde de Nederlandse verdediging later nog een artilleriebeschieting, maar de granaten troffen geen doel. Omschrijving De schoorsteen is thans circa 50 meter hoog en bestaat uit een sobere, in felrode radiaalstenen opgemetselde ronde schacht met lichte valling. De buitenwerkse doorsnede van de originele plint bedraagt 6,25 meter. Om de schacht zijn 48 ijzeren trekbanden aangebracht. Aan de oostzijde bevindt zich in de plint nog de originele gietijzeren inspectiedeur. Waardering De FABRIEKSSCHOORSTEEN bij het ketelhuis is van algemeen belang: - het object heeft cultuurhistorische waarden als bijzondere uitdrukking van het industrialisatieproces in vooral de Nederlandse kunstzijde-industrie en als karakteristiek voorbeeld voor de typologische ontwikkeling van fabrieksschoorstenen van de tweede industriële revolutie; - het object heeft bouwhistorische waarde wegens de alleen in de schoorsteenbouw tijdelijk toegepaste trapeziumvormige radiaalstenen; - het object heeft stedenbouwkundige en ensemblewaarden als functioneel onderdeel van de oorspronkelijke centrale energievoorziening en de hiermee verband houdende weloverwogen situering op de binnenplaats van het fabriekscarré. Het schoorsteensilhouet is daarnaast van bijzondere betekenis voor het aanzien van dit industrieel ensemble aan de spoorlijn Arnhem-Utrecht; - aangezien het overgrote deel van de bakstenen fabrieksschoorstenen reeds verloren is gegaan, is er ook sprake van een zeldzaamheidswaarde, mede gelet op de toepassing van de reeds eerder gememoreerde radiaalsteen. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 527063
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen (1)

ENKA: Schoorsteen bij ketenhuis
5
Recensie door: ()
Ik wil er op wijzen dat deze schoorsteen niet in 1922 maar reeds in 1920 gebouwd is, en wel door mijn vader Sjang Geelen uit het Midden-Limburgse dorp Neer. Het is de hoogste schoorsteen die hij in zijn werkzame leven als bouwer van fabrieksschoorstenen in de periode 1911-1931 heeft gebouwd. De bouwtijd bedroeg niet meer dan 11 weken.
Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Het ENKA-poortgebouw in Ede (2010)

ENKA is de naam van een voormalig Nederlands bedrijf dat kunstvezels vervaardigde. De naam staat voor: Nederlandse Kunstzijdefabriek. De uitspraak van de letters NK leverde de afkorting eNKa op.[1] De eerste fabriek stond in Arnhem en werd in 1913 geopend. In 1922 kwam daarbij een fabriek in Ede.

Geschiedenis

In 1929 werd de naam, na een samengaan met het Duitse kunstvezelbedrijf Vereinigte Glanzstoff Fabriken (VGF), gewijzigd in Algemene Kunstzijde Unie (AKU).

ENKA bleef ondertussen een productnaam, bijvoorbeeld voor kunststof zemen. Deze werd in Nederland bekend door een reclamespot, waarbij een glazenwasser een steeds langere baard kreeg, maar de zeem "maand, na maand, na maand, na maand" zonder gaten bleef. De stem werd ingesproken door Rudi Falkenhagen.[2]

ENKA-verpakking

In 1969 werd na een aantal fusies de naam weer ingevoerd voor de kunstgarendivisie, die inmiddels vestigingen bezat in Drenthe, Noord-Brabant, het Ruhrgebied, de Verenigde Staten en Colombia. Wat is onstaan is de AKZO, later AkzoNobel in 1994.

Bedrijfsbezetting

De naam ENKA is onlosmakelijk verbonden aan de eerste bedrijfsbezetting in Nederland. Op 18 september 1972 bezetten de werknemers van ENKA-Breda hun bedrijf uit protest tegen een structuurplan van het AKZO. Dat wilde het winstgevende bedrijf in Breda, de vroegere Hollandsche Kunstgaren Industrie, sluiten. De bezetting werd gesteund door het katholiek vakverbond NKV. Op 23 september werd de bezetting opgeheven nadat het structuurplan was ingetrokken. In 1982 werd de fabriek alsnog gesloten, voorafgegaan door de vestiging in Emmer-Compascuum. In 2002 ten slotte viel het doek voor ENKA-Ede.

Sloop in Ede

In april 2008 werd begonnen met de sloop van de ENKA-gebouwen in Ede, om plaats te maken voor een nieuwe woonwijk. Een aantal karakteristieke delen van de oude bebouwing is rijksmonument en wordt geïntegreerd in de nieuwe wijk.

Foto's

Zie Ook

Externe link


Monumenten in de buurt van ENKA: Schoorsteen bij ketenhuis in Ede

ENKA: Westvleugel met poortgebouw

Dr. Hartogsweg 3A
Ede
Omschrijving onderdeel 2: WESTVLEUGEL met POORTGEBOUW. Inleiding De grote L-vormige westvleugel van de KUNSTZIJDEFABRIEK (aangeduid onder ..

ENKA: Fabrieksschoorsteen bij spinnerij

Dr. Hartogsweg 3A
Ede
Omschrijving onderdeel 3: FABRIEKSSCHOORSTEEN bij SPINNERIJ. Inleiding Aan de zuidzijde van het carré gelegen FABRIEKSSCHOORSTEEN (aanged..

ENKA: Bitterzoutmagazijn

Dr. Hartogsweg 3A
Ede
Omschrijving onderdeel 4: BITTERZOUTMAGAZIJN. Inleiding Ten zuiden van de westvleugel gelegen MAGAZIJN (aangeduid onder nummer 4 op bijbeh..

ENKA: Herinneringsbank

Dr. Hartogsweg 3A
Ede
Omschrijving onderdeel 5: HERINNERINGSBANK. Inleiding Voor de westvleugel gelegen GEDENKTEKEN uit 1938, in de vorm van een ZITBANK, vervaa..

ENKA: Fontein

Dr. Hartogsweg 3A
Ede
Omschrijving onderdeel 6: FONTEIN. Inleiding Voor de westvleugel gelegen GEDENKTEKEN, in de vorm van een FONTEIN met waterbak en omringend..

Kaart & Routeplanner

Route naar ENKA: Schoorsteen bij ketenhuis in Ede

Foto's (2)