Meer dan 63.000 rijksmonumenten


De Ysbreeker in Amsterdam

Gebouw

Weesperzijde 23
1091EC Amsterdam
Noord Holland

Bouwjaar: 1884-1885
Architect: A.L. van Gendt


Beschrijving van De Ysbreeker

Inleiding CAFE-RESTAURANT met bovenWONINGEN, ontworpen door A.L. van Gendt in 1884-1885, in de stijl van de Neo-Renaissance, de decoratie in pleister uitgevoerd. De IJsbreker, vernoemd naar een oude herberg van dezelfde naam op dezelfde plaats, maakt deel uit van het negentiende-eeuwse rivierfront aan de Amstel, Weesperzijde, aan het eind van de negentiende eeuw ontwikkeld door particuliere bouwondernemers. Het pand is gebouwd in opdracht van de N.V. Bouwmaatschappij de IJsbreker. Opgericht door de hotelier A.W.Krasnapolsky (ook opdrachtgever van de Weesperzijde 33). Tegenwoordig herbergt het pand nog steeds een café en daarnaast een muziekpodium. Boven het café bevindt zich het (dubbele) woonhuis, met de portieken aan weerszijden van het cafégedeelte. Omschrijving In rood/grauw bakstenen kruisverband, op een afgeschuinde rechthoekige plattegrond opgetrokken pand over vier bouwlagen, zes vensterassen breed. Het lage dakschild van het flauw hellende, geknikte schilddak heeft op de hoeken twee steekkappen met tuitgevels, die de kroonlijst doorbreken en daartussen twee kleinere dakkapellen met steekkapjes en frontons. De bovenste daklijst loopt om de afdekplaten van de tuitgevel heen. In het metselwerk bevinden zich sierbanden (speklagen) en, in de buitenste traveeën, aanzetblokken. De balkenlagen op de eerste en tweede verdieping hebben smeedijzeren krulankers. De hardstenen onderdorpels van de kozijnen lopen door in een geprofileerde waterlijst. De recht gesloten kozijnen hebben overwegend T-ramen met tweeruits bovenlichten. Tussen de buitenste, door lisenen afgebakende, traveeën bevinden zich op de begane grond drie grote rondbogen van het café, met daarboven, in het woongedeelte vier vensterassen. De symmetrische gevel heeft de buitenste traveeën geaccentueerd door tuitgevels en een verticale band. De ondiepe portieken op de begane grond hebben een, door hardstenen Dorische zuilen gedragen, hoofdgestel met triglyfen waarop een aedicula rust met dubbel bovenlicht. Deze aedicula heeft klauwstukken met bolornamenten, toortsen en een gebogen fronton. De deuren, aan weerszijden van een middenstijl hebben sierroosters en oculi. Boven de portieken bevinden zich balkons op decoratieve consoles. De omlijsting van de balkondeuren heeft toortsen, een hoofdgestel met gebogen door consoles gedragen fronton met eolipiles. De omlijsting van het kozijn op de verdieping hierboven is vergelijkbaar, maar zonder bollen en met een driehoekig fronton. Op de hoogte van de mezzanino bevindt zich rechts een cartouche met het bouwjaar '1885' en links een met het woord 'anno'. In de topgevel bevindt zich een omlijst, rond raam (oculus) onder een hijsbalk. De middelste rondboog van het café-restaurant rust op vrijstaande pijlers. Bij de geboorte van deze boog bevinden zich onder de dekplaat schilden. De gepleisterde bogen hebben net als de (hoek)pijlers diamantkoppen. De (hoek)pijlers rusten op hardstenen basementen met daartussen een siersmeedijzeren hekwerk. De linker rondboog bevat de entree van het café. De sluitstenen van de bogen dragen een geprofileerde waterlijst. De vensters op de eerste verdieping zijn gelijk aan de vensters van de buitenste traveeën op de tweede verdieping, alleen zonder toortsen. De borstweringen zijn teruggelegen in het gevelvlak en worden geaccentueerd door de doorlopende kozijnstijlen. De vensters op de tweede verdieping hebben in de gepleisterde segmentbogen sluit- en aanzetstenen en ook teruggelegen borstweringen. De vensters in de mezzanino hebben tweeruits ramen en dezelfde segmentbogen als op de tweede verdieping, maar dunner. Een sierband verbindt de bovendorpels. In het fries bevinden zich eenvoudige ruitvormige motieven. Interieur De cafézaal heeft kruisribgewelven, die rusten op pijlers in blokverband. De vloer heeft een eenvoudig mozaïek. In de tegenwoordige muziekzaal bevinden zich twee vrijstaande zuilen met hoofdgestel. Deze Corintische zuilen zijn voorzien van maniëristische decoraties. Waardering Café-restaurant De IJsbreker met bijbehorende bovenwoningen uit 1884-1885 is van algemeen belang vanwege de cultuur- en architectuurhistorische waarde alsmede de typologische waarde als overwegend gaaf voorbeeld van een laat negentiende-eeuwse horecagelegenheid en centrum van culturele activiteiten, alsook wegens de historisch-functionele relatie met A.W. Krasnapolsky. Het ensemble is stedenbouwkundig van algemeen belang als beeldbepalend onderdeel van laat negentiende-eeuwse rivierfront aan de oostzijde van de Amstel. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 526992
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
De Ysbreeker
De Ysbreeker vanaf de Amstel, januari 2016
De Ysbreeker vanaf de Amstel, januari 2016
Locatie Amsterdam
Huidig gebruik Café-restaurant
Bouw gereed 1885
Bouwstijl Neo-renaissance
Monumentstatus Rijksmonument
Monumentnummer 526992
Architect A.L van Gendt
Projectontwikkelaar A.W.Krasnapolsky
Portaal  Portaalicoon   Civiele techniek en bouwkunde
De Ysbreeker aan de Weesperzijde 23.

De Ysbreeker is een café-restaurant aan de Weesperzijde 23 in Amsterdam-Oost. De naam is ontleend aan de ijsbreker die er van 1702 tot rond 1860 voor de deur lag om het water van de Amstel in vorstperioden ijsvrij te houden. Dit was nodig om de vaart vanaf de Amstel naar de Vecht bevaarbaar te houden voor aanvoer van vers water. Het gebouw is tevens een rijksmonument.

Vooraanstaand

De Ysbreeker was toen een herberg en tapperij. Nadat de ijsbreker in de Amstel was verdwenen, behield de locatie haar functie als café. Grand Café De Ysbreeker op nr. 23 werd, evenals de monumentale Spiegelpanden om de hoek in de Ruyschstraat, in 1884-1885 gebouwd naar ontwerp en onder leiding van bouwmeester A.L van Gendt die ook het Concertgebouw ontwierp, in opdracht van Bouwmaatschappij De IJsbreker.

Aan het begin van de 20ste eeuw veroverde De Ysbreeker een vooraanstaande plaats in het Amsterdamse artistieke en politieke leven. Het was het centrum van de 'Sturm und Drang'-beweging en een ontmoetingsplek voor gezichtsbepalende figuren van de SDAP. Uit die tijd stamt ook de spelling van De Ysbreeker.

Biljart

Niet lang daarna ontpopte De Ysbreeker zich tot biljartcentrum en spelletjescafé. De Ysbreeker kreeg landelijke bekendheid als een van de belangrijkste biljartcentra van Nederland en introduceerde het zogenaamde Wilhelmina-biljart, een bijzonder zwaar en precies uitgevoerd biljart met een extra 'vijfde' poot. Het Wilhelminabiljart in de huidige Ysbreeker is stille getuige van deze tijd en speciaal aangekocht.

Oorlog

De Tweede Wereldoorlog liet zijn sporen na, zeker ook omdat een groot deel van de gasten Joods was. De Ysbreeker moest sluiten. Direct na de oorlog werd De Ysbreeker een ontmoetingsplek voor iedereen die ondergedoken was of in de kampen zat.

Bekend van radio en TV

In de zeventiger jaren van de vorige eeuw werden de ruimten bezet voor de opvang van jonge mensen met Surinaamse roots. Een periode van leegstand en getouwtrek over de bestemming volgde. Vanaf 1979 huurde het echtpaar Jan Wolff en Maureen Kramer, balletdanseres, het pand. Met de hulp van vrienden verrees een cultuur-centrum voor eigentijdse muziek, een koffiehuis en een balletstudio. Er werden radio- en televisieprogramma's uitgezonden, waaronder het toentertijd bekende literatuurprogramma, de talkshow 'Hier is Adriaan van Dis' van regisseur Ellen Jens.

Externe links


Monumenten in de buurt van De Ysbreeker in Amsterdam

In de straatwand opgenomen herenhuis in eclectische trant

Weesperzijde 24
Amsterdam
Inleiding In de straatwand opgenomen HERENHUIS in 1887 in Eclectische trant naar een ontwerp van A. Salm GBzn. voor H.W. Nijman. Salm ontwi..

In de straatwand opgenomen herenhuis in eclectische trant

Weesperzijde 27
Amsterdam
Inleiding In de straatwand opgenomen HERENHUIS in 1887 in Eclectische trant, gebouwd naar een ontwerp van A. Salm GBzn. voor H.W. Nijman. S..

In de straatwand opgenomen herenhuis in eclectische trant gebouwd

Weesperzijde 25
Amsterdam
Inleiding In de straatwand opgenomen HERENHUIS in 1887 in Eclectische trant gebouwd naar een ontwerp van A. Salm GBzn. voor H.W. Nijman. Sa..

Herenhuis met tuinhuis

Weesperzijde 26
Amsterdam
Inleiding In de straatwand opgenomen HERENHUIS in 1887 in Eclectische trant met TUINHUIS in de achtertuin. Het woonhuisis gebouwd naar een ..

In de straatwand opgenomen herenhuis in eclectische trant

Weesperzijde 28
Amsterdam
Inleiding In de straatwand opgenomen HERENHUIS in 1887 in Eclectische trant, gebouwd naar een ontwerp van A. Salm GBzn. voor H.W. Nijman. S..

Kaart & Routeplanner

Route naar De Ysbreeker in Amsterdam

Foto's (5)