Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Badhuis in Amsterdam

Gebouw

Boerhaaveplein 28
1091AT Amsterdam
Noord Holland

Bouwjaar: 1920-1921
Architect: A.J. Westerman


Beschrijving van Badhuis

Inleiding Een in 1920-1921 tot stand gekomen BADHUIS naar een ontwerp in de stijl van de Amsterdamse School van de architect A.J. Westerman van de Dienst Publieke Werken. Het voormalig badhuis is geheel vrijstaand gelegen op het Boerhaaveplein en had destijds aan weerszijden van het kantoor de gescheiden ingangen voor mannen en vrouwen. Rondom de centraal gelegen en eveneens gescheiden wachtkamers liep een gang waaraan de verschillende bad- en douchecellen. Omschrijving Op een cirkelvormig grondplan tot stand gekomen badhuis met één functionele bouwlaag boven het maaiveld. In het midden een in twee trappen hoger opgetrokken deel met houten beschot en met rondom aaneengesloten eenvoudige vensters ter verlichting van gang en wachtkamers. Het centrale en hoger opgetrokken koepeldak bestaat uit acht geknikte schilden gedekt met shingles. Op vier schilden een segmentvormige dakkapel met venster. In het midden een gedrongen schoorsteen. De gemetselde en rondlopende gevel van de begane grond is opgebouwd uit bruinrood geschakeerde baksteen in staand verband. De omlopende plint met accenten in de rollaag bestaat uit donkere baksteen. De plint wordt onderbroken door de ontluchtingsroosters van de toenmalige verwarmingskelder. Aan de noordzijde bevindt zich een rechthoekige uitbouw met trasraam in eveneens donkere baksteen en met lage bak voor beplanting waarboven horizontaal en vertikaal geleed drievoudig venster van het kantoor. Hierboven nog 'GEMEENTEBADHUIS' in metalen letters en met flankerende ornamenten. Links en rechts hiervan een korte stoep met drie treden naar eenvoudig portiek met toegang tot de gescheiden badafdelingen. Sierlijst boven de toegangen. Aan de linkerzijde is deze aanleg intact en heeft nog het opschrift 'ingang mannen'. De rechte gevelbeëindiging heeft een afwateringslijst en houten boeideel met klossen. Aan de achterzijde verder nog twee eenvoudige toegangen en in het muurwerk rechthoekige en vierkante vensteropeningen. Waardering Voormalig badhuis van algemeen belang vanwege de architectuur- en cultuurhistorische waarde. Van belang als bijzondere uitdrukking van een typologische ontwikkeling. Eveneens van belang vanuit het oogpunt van de volkshuisvesting in samenhang met volksgezondheid, waarbij opvattingen over goed wonen nauw verweven waren met die over hygiëne. Het badhuis is gelegen bij woonblokken die in opdracht van woningbouwverenigingen tot stand gekomen zijn. De stedebouwkundige ligging vormt een toegevoegde waarde. Aan het Smaragdplein staat een vrijwel identiek badhuis. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 526986
Laatste wijziging: 2014-10-12 10:13:45.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Zie het artikel Zie Badhuis (Gouda), Badhuis (Hilversum) en Badhuis (Nijmegen) voor voormalige badhuizen.
Het oude badhuis in Vogeldorp in Amsterdam-Noord

Een badhuis is een plaats, waar mensen kunnen baden en zich kunnen wassen. In Nederland bestonden badhuizen tussen ongeveer 1900 en 1980. Men kon zich hier tegen een geringe vergoeding wassen, door een douche of een bad te nemen.

Geschiedenis

In de grote badhuizen zoals we die kennen uit de oudheid, kwam men al om uitgebreid te baden en voor de sociale contacten. Badhuizen zijn onder meer bekend uit China, Japan, Turkije, en het Romeinse rijk. Sommige hiervan blonken uit in luxe en grootte en vertonen enige gelijkenis met de moderne saunabedrijven of wellnesscentra. Een voorbeeld van een klassiek badhuis is de Thermen van Caracalla.

Nederland

Horeca in oude badhuis Javaplein Amsterdam, ontmoetingsplek in de buurt, nu eigendom van Ymere

In Nederland werden badhuizen sinds eind negentiende eeuw gebouwd, toen er een grotere aandacht kwam voor hygiëne, gezondheid en levensstijl. Veel badhuizen waren een soort openbare badkamers voor de gewone man, daar de arbeiderswoningen vaak zonder sanitaire voorzieningen werden opgeleverd. De meeste badhuizen zijn in de eerste helft van de twintigste eeuw opgetrokken.

De Nederlandse badhuizen werden gestookt met steenkool of stadsgas. Met de ontdekking van aardgas en het inbouwen van sanitaire voorzieningen bij particulieren, werden de badhuizen langzaam maar zeker overbodig. Het openbare badhuis is grotendeels uit het straatbeeld verdwenen. Sommige badhuizen hebben een andere functie gekregen. In Amsterdam is in het voormalige badhuis Funen sinds 1985 Brouwerij 't IJ gevestigd; het badhuis in De Pijp werd theater/jazzclub De Badcuyp; het badhuis Javaplein is tegenwoordig een restaurant en het badhuis op het Boerhaaveplein is nu het Badhuistheater. In Haarlem is het "tweede volksbadhuis" aan het Leidseplein verbouwd tot buurthuis. Ook in Groningen (buurthuis/woningen) en Hilversum (medisch centrum) kregen badhuizen nieuwe functies.

Badhuizen in Europese landen

Engeland

Rond het einde van de 18de eeuw doken in Engeland de eerste badhuizen op. In het begin waren die eigenlijk alleen voor de elite, maar in het midden van de 19de eeuw werd in Liverpool het eerst echte openbare badhuis geopend. Deze badhuizen waren in het begin alleen bestemd voor mannen met individuele wasgelegenheden en een gedeelde zwemgelegenheid. Pas in 1914 werden ook vrouwen toegelaten.[1] De wens voor betere sanitaire voorziening van het volk leidde uiteindelijk tot een situatie in 1915 waar in de meeste dorpen en steden een openbaar badhuis aanwezig was.[2]

Hongarije

1rightarrow blue.svg Zie Badhuizen in Hongarije voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Hongarije heeft relatief veel badhuizen, kuurbaden en zwembaden voor een land dat naar verhouding weinig oppervlaktewater heeft. Hoofdstad Boedapest heeft zeven openbare badhuizen dan wel kuurbaden (Hongaars: gyógyfürdő) en verscheidene zwembaden (Hongaars: uszoda). Daarnaast zijn er meer dan honderd privé badhuizen in Boedapest.

Door een breuklijn in de aardkorst onder de stadsdelen Óbuda en Boeda, gelegen op de westoever van de Donau, komt het diepgelegen grondwater op vele plekken op natuurlijke wijze naar boven. De Kelten vestigden zich rond één zo'n dergelijke bron ruim 400 jaar voor Christus. Op deze plek is het (nu voor publiek gesloten) Rác-bad.

De Romeinen, die de stad innamen rond 50 voor Christus, namen hun welbekende badcultuur mee en bouwden verscheidene badhuizen, waarvan nog steeds enkele ruïnes toegankelijk zijn voor het publiek.

Na het vertrek van de Romeinen duurde het tot halverwege de 16de eeuw voordat de badcultuur in Hongarije een nieuw hoogtepunt bereikte, ditmaal onder invloed van de Ottomanen, die Boedapest innamen in 1541.

Het vertrek van de Ottomanen heeft de badcultuur niet verminderd. In het hele land kan men kuuroorden vinden, die onverminderd aandacht hebben van de Hongaren zelf, maar ook van buitenlanders. Zo bevinden zich vier van de badhuizen van Boedapest in toplijsten van vooraanstaande media: het Rudasbad staat op plek vier van het Amerikaanse thrillist.com; eerder verkozen CNN het Gellértbad, The Guardian het Palatinusbad en Der Spiegel Online het Széchenyibad tot de beste baden ter wereld.

Badhuizen in Azie

Japan

Tijdens de Naraperiode (710 tot 784) werd het gebruik van badhuizen geïntroduceerd in Japan vanuit China, waar het zijn oorsprong vindt in Boeddhistische tempelcomplexen. Tot halverwege de 19de eeuw bezochten de meeste Japanners dagelijks een sentō, een Japans traditioneel badhuis, aangezien er geen sanitaire faciliteiten in de huizen waren.

Turkse en Arabische wereld

Van oudsher kennen de Turkse en Arabische werelden een cultuur van publieke baden. Het Turkse bad is bekend onder de naam hamam. Dit Turkse bad heeft zowel een religieuze als een volkse oorsprong. Enerzijds namelijk komt het voort uit de islamitische kleine rituele wassing, anderzijds uit de volkse stoombaden.

Externe links

Zie ook

Referenties


Monumenten in de buurt van Badhuis in Amsterdam

Voormalig kantoor van de Amstelbrouwerij

Mauritskade 11
Amsterdam
Inleiding Een in 1928-1933 tot stand gekomen voormalig KANTOORGEBOUW van de Amstel Bierbrouwerij op de hoek van de Mauritskade en de Andrea..

(vm.) Belastingkantoor (Kohnstammhuis)

Wibautstraat 2
Amsterdam
Inleiding Voormalig BELASTINGKANTOOR, in 1954-1958 gebouwd op het voormalige terrein van het Weesperpoortstation naar ontwerp van rijksbouw..

Rijksmilitair hospitaal

Sarphatistraat 252
Amsterdam
Inleiding Op de hoek van Sarphatistraat en Korte 's-Gravesandestraat in 1868-70 tot stand gekomen RIJKS MILITAIR HOSPITAAL. De bouw kwam to..

Voormalige pastorie

's-Gravesandestraat 53
Amsterdam
Omschrijving In de ZW-hoek van het perceel gelegen voormalige PASTORIE. Tegenwoordig op rechthoekig grondplan; oorspronkelijk op een T-vorm..

Woningbouwcomplex arbeiderswoningen in opdracht van Vereniging Salerno

Valckenierstraat 27A
Amsterdam
Inleiding Blok arbeiderswoningen in 1854-1856 ontworpen door J.H. leliman in opdracht van de Vereeniging Salerno. Omschrijving Parallel aa..

Kaart & Routeplanner

Route naar Badhuis in Amsterdam