Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Centrale Markthallen in Amsterdam

Gebouw

Jan van Galenstraat 4
1051KM Amsterdam
Noord Holland

Bouwjaar: 1932-1934
Architect: Nico Lansdorp


Beschrijving van Centrale Markthallen

Inleiding Centrale MARKTHAL ontworpen in 1932 (voltooid 1934) door architect N. Lansdorp (1885-1968), werkzaam bij de Dienst Publieke Werken Amsterdam. Het gebouw is opgetrokken in de trant van het Zakelijk Expressionisme, waarbij de expressief vormgegeven gemetselde muurvlakken een constructie van staal en beton omhullen. De markthal ligt centraal tussen het Oostelijk en Westelijk Marktkanaal en tussen de Haarlemmerweg in het noorden en de Jan van Galenstraat in het zuiden, waardoor de hal zowel te water als te land bereikbaar is. De oorspronkelijke insteekhavens zijn gedempt en de hoge toren op de noordoostelijke hoek is inmiddels afgebroken. Omschrijving De vrijstaande Markthal heeft een rechthoekige plattegrond (70 X 100 meter), telt vier bouwlagen, is opgetrokken in gele baksteen (Noors verband) en wordt gedekt door een zadeldak waarin verscheidene lichtstroken zijn opgenomen die de volle breedte van het dak beslaan. Het gebouw heeft aan drie zijden toegangen. De langsgevels zijn ingericht voor het laad- en losverkeer met op de begane grond twee inrijpoorten, laad- en losdeuren, gewone deuren onder drielichten en tienruits vensters. Op de overkragende eerste verdieping bevinden zich vijftien deuren naar de koelcellen met aan weerszijden een liggend venster, onder één latei. Boven de deuren betonnen hijsbalken onder de overkragende dakrand. De eerste twee bouwlagen zijn uitgebouwd (niet bij de noordelijke inrijpoorten) en bevinden zich onder een plat dak. De bovenste twee bouwlagen, van de kantoren hebben series van tienruits vensters (46 aan de west- en 43 aan de oostzijde). Aan de korte zijden lopen de series door met 21 per laag onder de verder blind uitgevoerde geveltop. De vensters hebben een stalen ladderroedeverdeling. Het trasraam wordt door een rollaag afgesloten. De zuidoostelijke voorgevel (hoofdtoegang) is symmetrisch ingedeeld en wordt bekroond door een brede puntgevel met rollagen onder de overstekende dakranden. De naar voren springende hoeken worden ingenomen door platgedekte bouwvolumes (trappenhuizen) met een naar de middenas gekeerd, over de drie verdiepingen uitgebouwd, samengesteld hoekvenster met gekoppelde 2x6-ruits ramen. De raampartij beneden, zet zich over de breedte van de naar achteren liggende gevel, voort. Op de begane grond komen drie toegangen voor, met in de wangen siermetselwerk en in de flankerende muurvlakken zes tienruits ramen. Hierboven een doorlopende vensterstrook met horizontaliserende onderverdeling. Het trappenhuis op de hoek met de voorgevel bevat over de vier bouwlagen een doorgetrokken uitgebouwd driezijdig venster met stalen kozijnen boven het afdak dat het portiek bevat, waarin zich beglaasde oorspronkelijke vleugeldeuren bevinden. Het betondak rust op twee gemetselde kolommen op lage muurdammen. Een afgeplatte toren flankeert het trappenhuis. Op de hoek met de noord-westelijke achtergevel bevindt zich een tweelaags uitbouw met twee doorgangen onder een venster. Op de noord-oostelijke hoek met de achtergevel bevindt zich ter hoogte van de inrijpoort een rudiment van de gesloopte toren. De achtergevel heeft een identieke geveltop als aan de voorgevel. Interieur Het interieur wordt zonder tussenkomst van steunpunten door zestien stalen spanten in vollewandconstructie overspannen. De rechte en gesloten spantbenen, gestabiliseerd door open en gesloten korbelen, ontmoeten elkaar onder een stompe hoek ter hoogte van de nok. De spantbenen zijn door stalen I-profielbalken als gordingen onderling met elkaar verbonden. Ter plaatse van de zijmuren is alleen de aanzet van de spantbenen te zien. Acht tegen de korte wanden geplaatste, van windverband voorziene verticale stijlen ondersteunen het schuine dakvlak. Aan beide lange zijden bevinden zich acht luchtverhitters met een krulornament. De korte wanden bevatten drie galerijen met lange gemetselde borstweringen, tussen de verticale vakwerkconstructies. De bovenste twee galerijen worden verlicht via de in serie geschakelde vensters. De korte gevels hebben in de top een klok. De achtergevel is voorzien van een bordestrap met stalen buisleuningen en roodbruine tegels als afdekking van de zijmuurtjes; de gele vloerklinkers zijn in metselmozaïek gelegd. De binnenmuren zijn opgetrokken in gele geglazuurde, machinaal gevormde bakstenen. De lange wanden bevatten boven de toegangen en voormalige koelcellen op de eerste en tweede verdieping, overkragende kantoren. De kantoren hebben op beide bouwlagen zestien groepen van drie achtruits ramen. Daarboven bevindt zich een galerij met boven iedere groep ramen één deur. Hierboven, tussen de aanzetten van de spantbenen, komen in bijna elke travee vijf luchtopeningen voor. In de twee trappenhuizen, met geplaveide bodem, is de houten paternosterlift bewaard gebleven en zijn de wanden boven een plinttegel witgepleisterd. De betonnen trappen hebben buisleuningen. Waardering De Centrale Markthal met bijbehorende interieuronderdelen uit 1932-1934 is van algemeen belang vanwege de architectuur-, en cultuurhistorische, industrieel-archeologische en typologische waarde als karakteristiek voorbeeld van een voor de modernisering en centralisatie van het marktwezen in het interbellum opgezet handelsgebouw in een voor de functie en de bouwtijd kenmerkende zakelijk-expressionistische trant. Tevens van belang vanwege de plaats in het oeuvre van de architect N. Lansdorp en vanwege de geklonken kapconstructie die een grote ongedeelde ruimte mogelijk maakt. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 526739
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Centrale Markthal in 2011.
Centrale Markthal in 2011, interieur.
Hoofdingang van het Amsterdam Food Center aan de Jan van Galenstraat in 2009
De markthallen in 1973

De Centrale Markthallen, tegenwoordig Food Center Amsterdam genoemd, vormen een bedrijventerrein ten noorden van de Jan van Galenstraat in Amsterdam-West, voornamelijk gericht op de groothandel in levensmiddelen. Het terrein is bedoeld als groothandelsmarkt en is niet openbaar toegankelijk.[1]

Het terrein, dat in 1934 in gebruik werd genomen, was mede een initiatief van de Amsterdamse wethouder Monne de Miranda,[2] en had als doel de levensmiddelenvoorziening in Amsterdam te verbeteren. Voordien (van 1895 tot 1934) was de centrale (groenten)markt in de open lucht achter de Marnixstraat aan het einde van de Elandsgracht gevestigd en voor 1895 aan de Prinsengracht.[3] Tot in de jaren zeventig beschikte het terrein over een eigen spooraansluiting,[4] en tot in jaren vijftig ook werd veel groente en fruit per tuindersschuit aangevoerd.[5] Tegenwoordig vindt de aanvoer per vrachtwagen plaats. Na 1980 werd het terrein gemoderniseerd met de bouw van koelhuizen en van een abattoir en ging het complex Food Center Amsterdam heten.

De monumentale markthal

De centrale markthal van 1934, ontworpen door de architect N. Lansdorp, gelegen midden op het terrein, 70 bij 100 meter groot, heeft sinds 2007 de status van rijksmonument vanwege onder meer de cultuurhistorische en architectonische waarden.[6] Deze hal moet een publieksfunctie krijgen met bijvoorbeeld een overdekte dagmarkt en horecavoorzieningen. Het zuiden van het terrein wordt ontwikkeld tot woonwijk.

Op het terrein bevindt zich een gedenkteken van Hildo Krop ter nagedachtenis aan de vele Joodse kooplieden die tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn omgekomen. Voorts is op een van de gebouwen een muurschildering van Keith Haring te zien.

Toekomst van het terrein

Na 2000 kwam de toekomst van het centrum ter discussie te staan. Uiteindelijk leidde dit tot een plan van Ballast Nedam om de bedrijven op te schuiven naar het noorden en te ontsluiten vanaf de Haarlemmerweg (de zogenaamde noordelijke ontsluiting).

Inmiddels is er het plan gemaakt voor een nieuwe woonwijk, het Marktkwartier, op het zuidelijke deel van het terrein bij de Jan van Galenstraat, waarvan de ontwikkeling startte in 2015.

Galerij

De Centrale Markthallen kort na de bouw.

Noten

  1. Food Center Amsterdam: Toegang
  2. Salomon Rodrigues de Miranda, in: P.J. Meertens et al. (red.), Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland
  3. Om de kwaliteit en toekomst van het Food Center Amsterdam, Notitie van de Amsterdamse PdvA-gemeenteraadsleden Bouwe Olij, Thijs Reuten en Zati Yurdakul, Gemeenteblad, afd. 1, nr. 129
  4. Sven Zeegers, Halfweg - Amsterdam CS, sporenplan.nl
  5. Max Arian, De buik van Amsterdam, De Groene Amsterdammer, 30 juli 1997
  6. Monumentenregister Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, 526739

Externe links


Monumenten in de buurt van Centrale Markthallen in Amsterdam

De Otter: Houten loods

Gillis van Ledenberchstraat 74
Amsterdam
Op geknikte grondslag langs de Kostverlorenvaart in hout opgetrokken open HOUTLOODS, behorend bij de in oorsprong 17e-eeuwse paltrokmolen De..

De Otter: Houtloods

Gillis van Ledenberchstraat 74
Amsterdam
Door middel van een modern - buiten de bescherming vallend - tussenlid met de in oorsprong 17e-eeuwse paltrokmolen De Otter verbonden open H..

De Otter

Gillis van Ledenberchstraat 78
Amsterdam
Paltrokmolen "De Otter", aan de Kostverlorenvaart, 17e of 18e eeuw.

Woonblok (B) met etagewoningen

Schaepmanstraat 17
Amsterdam
Inleiding WOONBLOK (B) met etagewoningen, op samengestelde plattegrond, door de architecten H.P. Berlage en J.C. van Epen in 1913/1914 ontw..

Fabrieksgebouw

Van Hallstraat 290
Amsterdam
Inleiding In 1938-1939 op de hoek van de Van Hallstraat en de Kostverlorenvaart gebouwd FABRIEKSGEBOUW met bovenwoningen, naar een ontwerp ..

Kaart & Routeplanner


Foto's (3)