Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Lekstraatsynagoge in Amsterdam

Kerkelijk Gebouw

Lekstraat 61
1079EM Amsterdam
Noord Holland

Bouwjaar: 1936-1937
Architect: A. Elzas


Beschrijving van Lekstraatsynagoge

Inleiding Op de hoek van Lekstraat en Kinderdijkstraat in 1936-1937 tot stand gekomen SYNAGOGE met bijbehorende dienstwoning, naar het winnend prijsvraagontwerp in de trant van het Nieuwe Bouwen van A. Elzas in opdracht van de Nederlandsche Israëlietische Hoofdsynagoge. De ijzerconstructie is van de N.V. Gebr. Vincent. En zowel aan de Lekstraat als aan de Kinderdijkstraat bevindt zich een tuin met een perceelscheiding in de vorm van een ijzeren hek. De koperen kroonluchters van de voormalige grote sjoel zijn eveneens gemaakt naar een ontwerp van Elzas. N.B. In 1984-1985 is het gebouw veranderd, waarbij de kleine sjoel werd vergroot tot een synagoge voor maximaal 160 personen en de grote sjoel werd verbouwd tot Verzetsmuseum; thans (1999) bevindt zich in de voormalige grote sjoel een veilinghuis. De galerijen en de nis voor de Arke werden hierbij behouden. Zowel aan de Lekstraat als aan de Kinderdijkstraat bevindt zich een tuin met een ijzeren hek als perceelscheiding. De lage uitbreiding achter de kleine sjoel is niet bij de bescherming inbegrepen. Omschrijving Op een onregelmatige U-vormige plattegrond tot stand gekomen gebouw bestaande uit twee rechthoekige bouwvolumen die door een tussenlid zijn verbonden. Het geheel is deels onderkelderd en telt twee tot drie bouwlagen onder platte daken. De dakoverstekken zijn bekleed met koper. Het grote rechthoekige hoofdgebouw heeft een beton- en ijzerconstructie en is uitwendig bekleed met natuurstenen platen. De ingang onder een luifel met eikehouten dubbele deuren bevindt zich in de korte NW-gevel aan de Lekstraatzijde, alwaar op de begane grond vijf op regelmatige afstand van elkaar geplaatste vierkante en verdiept aangebrachte stalen vensters met uitkragende omlijsting. Op de verder blinde gevel een Hebreeuwse tekst in metalen letters (I Koningen 6:13). Onder het dakoverstek een cirkelvormige opening bedoeld voor het uithangen van een vlag. De ZW-gevel aan de Kinderdijkstraat is zeven vensterassen breed met geheel rechts een lagere uitbouw met een smalle vensterstrook boven een nooduitgang. Op de begane grond zeven vierkante vensters met vlakke uitspringende omlijsting. De bovenste verdieping heeft zeven hoge, gekoppelde en stalen vensters met verticale roedenverdelingen. De noordoostelijke lange zijgevel met eveneens een verticale vensterstrook onder het dakoverstek. Achterzijde met twee lagere uitbouwen. De linker is de uitbouw van de Heilige Arke; de rechter uitbouw herbergde in oorsprong de 'kamer voor de gewijde kleden'. Het bijgebouw met de kleine sjoel en de dienstwoning en het tussenlid zijn opgetrokken in gele baksteen. In het tussenlid bevindt zich de manneningang; links daarnaast de vrouweningang, beide onder een luifel. Boven de ingangen twee vensterstroken met verticale roedenverdeling. Terugliggende dienstwoning met ovaalvormige glazen uitbouw met toegang tot dakterras. Twee vensters aan weerszijden van de glazen uitbouw. Cilindervormig trappenhuis met toegang tot dakterras vanuit hoofdgebouw. Zijgevel van het bijgebouw met in de lage rechtertravee brede vensters op de verdiepingen. Op de begane grond de ingang tot de dienstwoning onder een luifel. Ter hoogte van de dienstwoning twee vensters met verticale roedenverdeling. Bovenliggend L-vormig dakterras met ijzeren borstwering. Aan de achterzijde van het dakterras een ronde, hoog opgemetselde pijp met lantaarn als lichttoevoer voor de vrouwengarderobe. Het balkonoverstek van het terras is met koper bedekt. Achterzijde met op de eerste verdieping een doorlopende brede strook geblindeerde vensters. Op de tweede verdieping ter hoogte van de dienstwoning over de gehele gevelbreedte een balkon met ijzeren borstwering. Balkondeuren met aan weerszijden vensters. Het interieur van de voormalige grote sjoel heeft nog de aan drie zijden omlopende vrouwengalerij met open houten hek als borstwering. De hoge wand tegenover de toegang is bekleed met marmerplaten, waarop in metalen letters een Hebreeuwse tekst (Psalmen 2:11); de nis voor de Arke is nog aanwezig. De koperen kroonluchters in de middenzaal zijn oorspronkelijk. De kleine sjoel heeft een kleine vrouwengalerij aan de korte zijde, met dito open houten hek als borstwering. De banken van de mannenafdeling zijn aan drie zijden van de bima gerangschikt. Banken en bima zijn afkomstig van de voormalige grote sjoel. Waardering Synagoge (deels voormalig, deels als zodanig in gebruik) met bijbehorende onderdelen uit 1936-1937 van algemeen belang vanwege de cultuurhistorische en architectuurhistorische waarde, als zeldzaam voorbeeld van een in nieuw-zakelijke trant uitgevoerd joods bedehuis en uitwendig en deels inwendig gaaf bewaard gebleven bouwwerk met bijzonder ingetogen materiaalgebruik en lichtval. Tevens van belang als hoofdwerk van architect A. Elzas. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 526707
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Voorzijde van de Lekstraatsynagoge
De Lekstraatsynagoge van opzij gezien

Aan de Lekstraat 63 in de Rivierenbuurt te Amsterdam staat de Lekstraatsynagoge. Deze synagoge is een belangrijk centrum van de chareidische Joden wonende in Amsterdam en omstreken. In Amstelveen en Amsterdam wonen enkele honderden chareidim, vooral in de Rivierenbuurt en Buitenveldert.

Het gebouw

De Lekstraatsynagoge dateert uit 1937 en is daarmee de laatste synagoge die in Amsterdam voor de Tweede Wereldoorlog werd gebouwd. Het ontwerp is van architect Abraham Elzas (1907-1995) en dateert uit 1932. Elzas werkte bij en is beïnvloed door Le Corbusier (Parijs). Dat is terug te zien in de Lekstraatsynagoge, die is gebouwd in de stijl van de Nieuwe Zakelijkheid. In de gevel staat 'En ik zal in het midden der kinderen Israëls wonen en ik zal mijn volk Israël niet verlaten.’ Deze tekst is afkomstig uit de Tenach: Melachiem Allef (1 Koningen) 6:13.

Ontstaan

De Rivierenbuurt ligt in het zuiden van Amsterdam en maakt deel uit van wat oorspronkelijk 'Plan-Zuid' werd genoemd. Plan-Zuid valt uiteen in twee delen: het huidige Amsterdam-Zuid, gericht op welgestelden. En de Rivierenbuurt, gericht op de middenklasse. Vanaf de jaren 30 vestigden zich steeds meer Joodse inwoners in de Rivierenbuurt. Ook Joods-Duitse vluchtelingen gingen vanaf 1933 veelal in deze buurt wonen. Uiteindelijk zou in 1940 zo'n 40% van de in Amsterdam wonende Joden in dit deel van de stad leven.

De bewoners hadden behoefte aan een synagoge. Vanaf 1923 behartigde de vereniging Benei Teiman ('Kinderen van het Zuiden') de religieuze belangen van de Joodse bewoners in de buurt. Benei Teiman organiseerde vanaf 1926 diensten in een verbouwd pand aan de Waalstraat/Amstelkade. Omdat er steeds meer Joodse bewoners kwamen - van 4000 in 1930 tot rond de 17.000 in 1940 - wilde men een echte sjoel (synagoge) bouwen. De plannen ontstonden in het begin van de jaren 30, in 1932 was het ontwerp klaar en op 30 november 1937 werd de Lekstraatsynagoge ingewijd.

Ontwerp

Het ontwerp van Abraham Elzas is met de strakke, rechthoekige vorm en strenge, gesloten gevel een voorbeeld van het functionalistisch bouwen. Dat is uitzonderlijk in Plan-Zuid, want daar werd voornamelijk de Amsterdamse School-stijl gehanteerd. Elzas zei geïnspireerd te zijn door een Jiddische roman met de titel Nisht in Golus und nisht in der Heim, 'Niet in ballingschap maar ook niet thuis'. Een gevoel dat veel Joden in Plan-Zuid hadden, vanwege de politieke situatie in de jaren dertig. Er woonden immers veel vluchtelingen; zij vonden Plan-Zuid een goede plek om te wonen maar het voelde niet als thuis. Vandaar de afstandelijke, strenge en bijna kille stijl van de synagoge.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog

Tijdens de Tweede Wereldoorlog konden joden in de Lekstraatsynagoge gele Davidsterren kopen. Later sloot de synagoge haar deuren, en vanaf 1943 deed het gebouw dienst als opslagplaats van meubels van weggevoerde joden.

Na de oorlog

Plechtige bevestiging van opperrabbijn Schuster in 1955

Na de oorlog keerden er maar weinig Amsterdamse Joden terug. Zij vestigden zich vaak in Amsterdam-Zuid, want van de oude Jodenbuurt in het centrum was weinig meer over. Na de oorlog is het gebouw tot 1985 geheel als sjoel in gebruik geweest. In de jaren zeventig waren er even plannen om het gebouw te slopen. Bij gebrek aan gelovigen was er maar weinig belangstelling voor de sjoel, daardoor werd het voor de Joodse gemeente bijna onmogelijk om het gebouw te onderhouden. De sloop is voorkomen doordat een deel van het gebouw verhuurd werd aan het Verzetsmuseum. In 1999 verhuisde het Verzetsmuseum naar Gebouw Plancius. Sindsdien wordt de Lekstraat 63 deels gebruikt door veilinghuis Arts & Antiques Group (AAG). In het andere deel van het gebouw worden nog altijd sjoeldiensten gehouden.

Vanaf 1998 is Stadsdeel Rivierenbuurt de eigenaar. In 2005 werd besloten om het gebouw - dat inmiddels een Rijksmonument is - te restaureren. Het deel dat nu nog in gebruik is als sjoel zal in oorspronkelijke staat worden teruggebracht.

Zie ook


Monumenten in de buurt van Lekstraatsynagoge in Amsterdam

de Wolkenkrabber

Victorieplein 45I
Amsterdam
Inleiding In 1930-1932 tot stand gekomen TORENFLAT met in oorsprong 24 woonappartementen en twee winkels naar een ontwerp van de architect ..

Atelierwoningen

Zomerdijkstraat 2
Amsterdam
(Woning behorend tot het) COMPLEX VAN ATELIER- EN GEZINSWONINGEN in verschillende typen, ondergebracht in een langgerekt, platafgedekt en vr..

Remise Lekstraat

Kromme-Mijdrechtstraat 25
Amsterdam
Inleiding TRAMREMISE naar een ontwerp van de Dienst Publieke Werken, in zakelijk expressionistische trant. Op de lokatie bevond zich een ee..

Woonhuizen

Vrijheidslaan 50
Amsterdam
Panden deel uitmakend van huizenblokken aan de noordzijde van de Vrijheidslaan (1921-1922 door M.de Klerk) in hun cubistische vormen reeds e..

Woonhuizen

Kromme-Mijdrechtstraat 2
Amsterdam
Panden deel uitmakend van huizenblokken aan de noordzijde van de Vrijheidslaan (1921-1922 door M. de Klerk) in hun cubistische vormen reeds ..

Kaart & Routeplanner

Route naar Lekstraatsynagoge in Amsterdam

Foto's (1)