Meer dan 63.000 rijksmonumenten


de Grebbe in Bergen op Zoom

Weg En Waterwerk

Kremerstraat
4600AA Bergen op Zoom
Noord Brabant

(2 recensies)

Beschrijving van de Grebbe

Inleiding De Grebbe is tegenwoordig, anno 2002, een overkluisd riool onder de binnenstad van Bergen op Zoom. De Grebbe kent een lange geschiedenis, die ten nauwste verbonden is met het ontstaan van het cultuurlandschap van de Brabantse Wal en omgeving en van de stad Bergen op Zoom. In de dertiende eeuw is de Grebbe gegraven als afwateringskanaal. Later kwam daar de functie van turfvaart bij. Toen vond nadere kanalisatie plaats. Vanaf de veertiende eeuw tot in de twintigste eeuw werd de Grebbe geleidelijk overkluisd door bruggen, straten, pleinen en (uitbreidingen van) gebouwen. De Grebbe werd een riool, een functie die het tot op de huidige dag gehouden heeft. Door de lange wordingsgeschiedenis is een veelvoud aan constructies en materialen toegepast, die het monument een staalkaart laten zijn van ontwikkelingen op gebied van weg- en waterbouw en aanverwante terreinen. Omschrijving De Grebbe, riool onder de stad Bergen op Zoom, is ongeveer 800 m lang. De Grebbe loopt van het Ravelijn (oostzijde van de stad) tot aan het Spuihuis (westzijde). Het tracé volgt en/of passeert van oost naar west onder andere de Geweldigerstraat, het Sint-Catharinaplein, het Markiezenhof, het Beursplein en de Moeregrebstraat. De Grebbe bestaat uit diverse vormen van beschoeiingen, wanden en overkluizingen, onder andere in bak- en ledesteen. Latere toevoegingen en herstellingen onder andere in beton. Vanwege de lange ontstaansgeschiedenis zijn diverse constructies (zoals verschillende boogvormen) toegepast. Tevens zijn gedeelten van oude bruggen in de Grebbe opgenomen. Waardering De Grebbe, het ongeveer 800 m lange ondergrondse riool onder de binnenstad van Bergen op Zoom, is van algemeen belang vanwege: - historie, vanwege de relatie met het ontstaan van Bergen op Zoom en het omliggende landschap (afwaterings- en turfvaart, later riool); - archeologie en bouwhistorie, vanwege de raakvlakken tussen de historie van het monument en zijn omgeving en vanwege de diverse toegepaste materialen en constructies; tevens vanwege de relatie met bruggen, wegen, pleinen en de belendende percelen; - de relatie tussen de bovengrondse structuur van de stad (parcellering, functies) en de ondergrondse Grebbe; - de omvang, gaafheid en zeldzaamheid van de Grebbe gerelateerd aan vergelijkbare riolen in Nederland. ==================== (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 526414
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen (2)

de Grebbe
1
Recensie door: ()
In 2015 heb ik de grebbe tour gedaan. Bij de uitleg vooraf werd gezegd: Ondergronds mag je overal staan, behalve OP de rioolbuis. We komen ondergronds en de gids staat midden OP de buis, die over de hele lengte loopt. Vanwege de opstopping beneden stap ik OVER de buis heen en die arrogante gids geeft me toch een uitbrander. Ik was niet alert genoeg om hem direkt te confronteren met de tegenstrijdige opmerkingen. Erg jammer van mijn kant. Zeer frustrerende ervaring, niet voor herhaling vatbaar.
de Grebbe
5
Recensie door: ()
heel gaaf
Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
De Grebbe in de 17e eeuw.

De Grebbe is een watergang en stadsriool onder de Nederlandse stad Bergen op Zoom. De Grebbe dateert uit de dertiende eeuw en liep aanvankelijk bovengronds. In de loop der eeuwen is door bouwactiviteiten het water geheel ondergronds komen te liggen.

Het riool is vier meter breed en 780 meter lang. Het is hiermee het grootste monument van de stad. Het loopt vanaf het Ravelijn via de Geweldigerstraat, Markiezenhof en Moeregrebstraat naar de gedempte haven.

Geschiedenis

De witte stenen zijn resten van de oorspronkelijke kademuur.
De Grebbe, met in het midden de kunststofbuis die nu het vuilwater afvoert.

De Grebbe werd gegraven in de dertiende eeuw, als afwateringskanaal. In de veertiende eeuw kwam daar de functie van turfvaart bij: ten noorden van de stad was men begonnen met het winnen van turf, die natuurlijk moest worden afgevoerd. Hiertoe werd de Grebbe verbreed en verdiept. Bierbrouwerijen, lakenweverijen, lakenververijen en blekerijen gebruikten het water, totdat in de zestiende eeuw de vervuiling te groot was geworden.

Door de groei van de stad werd de Grebbe op verschillende plaatsen onttrokken aan het zicht doordat er gewelven over werden gebouwd: overkluizingen. Dit gebeurde voor het eerst in de vroege vijftiende eeuw, om ruimte te maken voor de kleine binnenplaats van het Markiezenhof. Later volgden andere delen van het Markiezenhof en het Beursplein (1497). Het werd toen ook toegestaan aan burgers om overkluizingen aan te brengen om panden uit te kunnen breiden. Door de overkluizingen verloor de Grebbe zijn functie als turfvaart. Door de vervuiling en de overkluizingen was de Grebbe een riool geworden.

Bij het overkluizen werden bruggen, straten en gebouwen over het water gebouwd. Op sommige plaatsen is direct op de oude kademuren gebouwd, waarbij deze dienden als fundamenten voor het pand dat erover werd gebouwd.

Omdat de overkluizing zo'n lange periode bestrijkt, is de Grebbe een staalkaart geworden van bouwtechnieken door de eeuwen heen. Hierbij werden verschillende steensoorten en - later - beton gebruikt. De Grebbe bestaat voor een belangrijk deel uit gemetselde gewelven.

De laatste overkluizing vond pas plaats in de jaren vijftig van de twintigste eeuw, in het gedeelte dat parallel loopt met de Moeregrebstraat.

Restauratie

De verticale buizen zijn rioolbuizen van individuele huizen.

Door zouten en zuren uit menselijke afvalstoffen die inwerken op het metselwerk verzwakken de stenen constructies, waardoor reparaties nodig zijn. In de jaren vijftig van de twintigste eeuw zijn ingrijpende reparaties uitgevoerd aan de Grebbe. Daarbij zijn hele stukken vervangen door betonbuizen.

Toen begin 21e eeuw weer reparaties nodig waren, onderkende men de kunsthistorische waarde van de Grebbe en besloot de gemeente zo veel mogelijk te restaureren in plaats van te vervangen door moderne constructies. Hiertoe is een kunststofbuis geplaatst waar de rioleringen van de huizen op zijn aangesloten. De buis voert het vuilwater af naar de riolering. De Grebbe komt nu alleen onder water te staan bij flinke regenval. De restauratie is in 2009 afgerond.

Huidige functie

De hedendaagse Grebbe heeft nog drie functies. Ten eerste is het onderdeel van het rioleringsstelsel van Bergen op Zoom. Ten tweede dient het als bergbezinkbassin om zware regenval te kunnen verwerken. Ten derde kan de brandweer bluswater uit de Grebbe gebruiken, middels een verticale brandleiding die in de twintigste eeuw is aangelegd.

De Grebbe is sinds het begin van de 21e eeuw een rijksmonument.


Monumenten in de buurt van de Grebbe in Bergen op Zoom

Pand met verdieping en schilddak dat aan de achterzijde aansluit tegen een puntgevel met vlechtingen en rookkanaal in de as

Zuidzijde Haven 81
Bergen op Zoom
Pand met verdieping en schilddak dat aan de achterzijde aansluit tegen een puntgevel met vlechtingen en rookkanaal in de as. Einde 17e eeuw...

Pand met verdieping en schilddak dat aan de achterzijde aansluit tegen een puntgevel met vlechtingen en rookkanaal in de as

Zuidzijde Haven 79
Bergen op Zoom
Pand met verdieping en schilddak dat aan de achterzijde aansluit tegen een puntgevel met vlechtingen en rookkanaal in de as. Eerste helft 17..

Overblijfsel van de getijdenmolen. Momenteel opslagplaats. Rechthoekig gebouw onder schilddak; natuurstenen in speklagen toegepast in de gevels: gepro ..

Watermolenpad 1
Bergen op Zoom
Als opslagplaats gebezigd overblijfsel van de getijmolen aan de Houwer, in 1497 door Anthonis Keldermans gebouwd. Rechthoekig gebouw onder s..

Huis op de hoek van de havenstraat met zijn van top ontdane trapgevel, met natuurstenen lijsten

Noordzijde Haven 60
Bergen op Zoom
Huis op de hoek van de Havenstraat met zijn van top ontdane trapgevel, met natuurstenen lijsten. Twee geprofileerde togen en jaartalankers: ..

Huis met eenvoudige lijstgevel en schilddak

Noordzijde Haven 58
Bergen op Zoom
Huis met eenvoudige lijstgevel en schilddak.

Kaart & Routeplanner

Route naar de Grebbe in Bergen op Zoom

Foto's (1)