Meer dan 63.000 rijksmonumenten


De Koepel gevangenis: dienstgebouw in Breda

Gebouw

Nassausingel 26
4811DG Breda
Noord Brabant

Bouwjaar: 1890
Architect: J.F. Metzelaar.


Beschrijving van De Koepel gevangenis: dienstgebouw

Inleiding DIENSTGEBOUW, ontwerp uit 1883 van J.F. Metzelaar. Het gebouw ligt aan de westkant van de koepel en is door een tweelaagse verbindingsgang ermee verbonden. De andere drie kanten liggen gedeeltelijk ingesloten door een U-vormige eenlaagse aanbouw onder lessenaarskap uit ca. 1985. Omschrijving Het tweelaagse rechthoekige gebouw met zolder en souterrain is acht traveeën lang en zes breed. Het heeft een zadeldak gedekt met grijze opnieuw verbeterde Hollandse pannen, tussen tuitgevels met de lengte-as oost-west gericht. Het opgaande werk bestaat uit handgevormde baksteen in hardgrauw gemetseld kruisverband. Het geheel staat op een plint van klinkers. Hierover ligt, uitkragend op hardstenen consoles, een hardstenen goot. Aan de bovenkant hebben de tuitgevels eveneens een hardstenen afdekking. Elk van de traveeën bezit vlak onder de hardstenen goot twee luchtopeningen. Boven de muuropeningen een segmentboog in gele IJsselsteen. In de noordgevel heeft de eerste tot en met het vijfde travee op elk van de vier niveaus, een vensteropening. De zesde travee heeft op de verdiepingen en het souterrain een vensteropening en op de begane grond een deuropening. De zevende en achtste travee kennen slechts op de tweede verdieping een vensteropening. Tegen de begane grond en de eerste verdieping ligt een gedeelte van de U-vormige aanbouw. In totaal kent deze gevel dus vijfentwintig muuropeningen waarin gietijzeren vensters met lekdorpel en tienruits roedenverdeling. In het dakvlak zijn drie vlakke dakvensters opgenomen. In de zuidgevel hebben slechts de eerste en tweede travee op de tweede verdieping een vensteropening. Tegen de begane grond en de eerste verdieping ligt een gedeelte van de U-vormige aanbouw. De derde tot en met de achtste travee hebben op elk niveau een vensteropening. In totaal bezit deze gevel zesentwintig vensteropeningen waarin gietijzeren vensters met lekdorpel en tienruits roedenverdeling. De west- en oostgevel hebben de vorm van een topgevel. Op zolderniveau hebben beide gevels vier hoge en daarboven drie kleine vensteropeningen uitgespaard. Bovendien heeft de westgevel op het niveau van de tweede verdieping nog zes hoge vensteropeningen. Hierin bevinden zich houten kozijnen en ramen. In het dakvlak zijn vier vlakke dakvensters opgenomen. Alle vensteropeningen in het gebouw zijn voorzien van ijzeren spijlenroosters. De dakconstructie bevat ondermeer zeven ijzeren boogspanten opgebouwd uit I-profiel. Waardering Het dienstgebouw is van algemeen belang. Het maakt deel uit van een complex met cultuurhistorische waarden: het is van belang als bijzondere uitdrukking van de ontwikkeling van de rechtspraak en de visie van de overheid op de omgang met gedetineerden in de late negentiende eeuw; het is van belang als bijzondere uitdrukking van de typologische ontwikkeling van de gevangenis met nevengebouwen, in het bijzonder de uitwerking van het panopticale type; het is van belang als bijzondere uitdrukking van de technische ontwikkeling van de constructies in ijzer en hout; het is van belang wegens de innovatieve waarde. Het heeft architectuurhistorische waaren: het is van belang voor de geschiedenis van de architectuur en bouwtechniek vanwege de toepassing van voor de tijd geavanceerde technische mogelijkheden; het is van belang als voorbeeld van de toepassing van stijlelementen uit het verleden voor het representeren van de waardigheid van de rechtspraak en de gestrengheid in de bestraffing van gedetineerden; het is van bijzonder belang in het oeuvre van de architecten J.F. en W.C. Metzelaar; het is van belang wegens de hoogwaardige esthetische kwaliteiten van het ontwerp; het is van belang wegens de bijzondere samenhang tussen exterieur- en interieuronderdelen. Het heeft ensemblewaarden: het is van belang als essentieel onderdeel van een groter geheel, de singelbebouwing en de stadsuitleg van Breda, die cultuurhistorisch, architectuurhistorisch en stedenbouwkundig van nationaal belang is; het heeft bijzondere betekenis, verbonden met de ontwikkeling van de stad en heeft tevens betekenis voor het aanzien van de stad. Gaafheid/herkenbaarheid: het is van belang wegens de architectonische gaafheid van ex- en interieur; het is van belang wegens de architectonische kwaliteit en de samenhang van de samenstellende onderdelen (hoofd- en bijgebouwen, hekwerken, e.d.). Zeldzaamheid: het is van belang als onderdeel van een belangwekkende en samenhangende typologische reeks van gebouwen die hiërarchisch gezien uiteenlopen van gevangenis en gerechtsgebouw tot dienstwoningen. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 526095
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Koepelgevangenis Breda
Voorzijde en ingang

De koepelgevangenis van Breda maakte deel uit van een justitieel complex in het centrum van Breda. De voormalige gevangenis is een van drie in Nederland bestaande koepelgevangenissen. Hij huisvestte een deel van de penitentiaire inrichting De Boschpoort. Deze kende drie onderdelen: een huis van bewaring, een gevangenis en een afdeling met extrazorg plaatsen.

Tot januari 2013 was er ook een vrouwengevangenis. De vrouwen zijn overgeplaatst naar de penitentiaire inrichting Ter Peel in Horst aan de Maas. Op 22 maart 2013 werd bekend dat de hele gevangenis gesloten zou worden in verband met bezuinigingen. De eerstvolgende afdeling ging in 2014 dicht. De rest van het complex werd per 1 januari 2016 definitief als penitentiaire inrichting gesloten. [1] Hiertegen is in Breda veel protest gerezen, de burgemeester vertelde er verdriet over te hebben. [2]

Geschiedenis

De koepelgevangenis werd in de periode 1882 - 1886 gebouwd door de justitie-architect Johan Frederik Metzelaar, die eerder de vergelijkbare koepelgevangenis van Arnhem ontwierp. Het gebouw werd ontworpen volgens het door de Brit Jeremy Bentham in 1791 bedachte panopticum-principe: vanuit het midden van het cirkelvormige complex konden de bewakers de gevangenen constant in de gaten houden.

Het complex is in 2001 aangewezen als rijksmonument. Medio 2007 loopt een procedure om de omgeving rond De Koepel tot beschermd stadsgezicht te verklaren.

Indeling

Het complex bestaat uit de volgende onderdelen:

Het gehele complex, met uitzondering van de rij bewaarderswoningen langs de Nassaustraat, is eigendom van de Staat en in beheer bij het Rijksvastgoedbedrijf.

Bekende gedetineerden

De Koepel is vooral bekend van de Vier van Breda; de vier daar gedetineerde oorlogsmisdadigers die het langst in hechtenis bleven. In de jaren vijftig werden veel tot zware straffen veroordeelde landverraders hier gevangen gehouden. De zware oorlogsmisdadigers

wisten op 2de kerstdag 1952 te ontsnappen uit de koepelgevangenis.

Al enkele decennia worden door de inrichting geregeld rondleidingen georganiseerd. In mei 2005 is er voor het eerst een soort 'open dag' georganiseerd door het Ministerie van Justitie. Er mochten die dag 75 mensen komen kijken.[3].

Externe links


Monumenten in de buurt van De Koepel gevangenis: dienstgebouw in Breda

De Koepel gevangenis: kerkgebouw

Nassausingel 26
Breda
Inleiding KERKGEBOUW, ontwerp uit 1885 van J.F. Metzelaar. Het gebouw ligt binnen de ringmuur in de zuid-oosthoek van het gevangenisterre..

De Koepel gevangenis, poort

Nassausingel 26
Breda
Inleiding POORTGEBOUW, ontwerp uit 1883 van J.F. Metzelaar, ligt aan de oostkant van het terrein met de ingang aan de Nassausingel. De arch..

De Koepel gevangenis: administratiegebouw

Nassausingel 26
Breda
Inleiding ADMINISTRATIEGEBOUW, ontwerp uit 1883 van J.F. Metzelaar, ligt tussen poortgebouw/voorhof en koepel. De voor- of oostgevel ligt a..

De Koepel gevangenis: cellengebouw (koepel)

Nassausingel 26
Breda
Inleiding CELLENGEBOUW (KOEPEL), ontwerp uit 1883 van J.F. Metzelaar. De koepel ligt tussen het administratiegebouw (II) aan de oostkant en..

De Koepel gevangenis: dienstwoning

Nassausingel 27
Breda
Inleiding De voormalige DIENSTWONING is ontworpen door J. F. Metzelaar voor de onderdirecteur van de strafgevangenis. De woning ligt links ..

Kaart & Routeplanner

Route naar De Koepel gevangenis: dienstgebouw in Breda

Foto's (1)