Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Kantoorgebouw Koninklijke Nederlandsche Gist- en Spiritusfabriek in Delft

Gebouw

Wateringseweg 1
2611XT Delft
Zuid Holland

Bouwjaar: 1906
Architect: B. Schelling Az.

(1 recensie)

Beschrijving van Kantoorgebouw Koninklijke Nederlandsche Gist- en Spiritusfabriek

Inleiding KANTOORGEBOUW, gebouwd voor de Koninklijke Nederlandse Gist- en Spiritusfabriek. Het pand is gebouwd in 1905 naar ontwerp van de Amsterdamse architecten K. Muller en B. Schelling. Aanvankelijk was het de bedoeling dat ook de directie van de Nederlandse Olie Fabrieken (later Calvé) erin gehuisvest zou worden. Dat in het gebouw de directie zetelde komt tot uitdrukking in de representatieve vormgeving van het voorgebouw, waarbij macht en voornaamheid uitdrukkende elementen zijn toegepast. Binnen deze Heroriëntatie op traditionele bouwwijzen overheersen de vormen uit de Um 1800-stijl. Het interieur van het gebouw kent een duidelijke tweedeling tussen zeer representatieve gedeelten enerzijds en sobere, vaak gewijzigde gedeelten anderzijds. De representatieve gedeelten bestaan uit de entree, de verkeers- en directieruimtes in het voorgebouw, en de imponerende grote hal met glazen kap, die is gelegen midden achter het voorgebouw. Deze onderdelen zijn vormgegeven in de stijl van het Rationalisme, waarmee moderniteit en kwaliteit tot uitdrukking werden gebracht. De vormgeving is beïnvloed door die van het Universiteitsmuseum te Oxford en de Beurs van Berlage. Bijzonder is de centrale stoomverwarming die is aangebracht voor de verwarming van de hal. De niet representatieve gedeelten van het gebouw worden gevormd door de kantoorruimtes, die aan noord-, zuid- en westzijde van deze hal zijn geplaatst. Ook het exterieur van deze kantoren is sober en tevens door verbouwingen aangetast. Met name de toevoeging van een tussenverdieping en een vierde bouwlaag in de jaren 1980 is hier debet aan. Aan weerszijden van het voorgebouw bevinden zich smeed- en gietijzeren HEKWERKEN, opgehangen aan vierkante hekpijlers op hardstenen neuten. Omschrijving Het gebouw is gesitueerd aan de noordoostzijde van het fabrieksterrein van de Koninklijke Nederlandse Gist- en Spiritusfabriek, evenwijdig aan de Wateringseweg, aan de rand van de het centrum van de stad Delft. Aan weerszijden van het pand zijn doorgangen naar het achterterrein. Deze doorgangen zijn afgesloten door middel van giet- en smeedijzeren hekwerken, voorzien van speerpunten en bolvormige siermotieven. Het gebouw heeft een vrijwel rechthoekige plattegrond, met uitzondering van de door vijfzijdige erkers geflankeerde middenrisaliet in de voorgevel, waarin de hoofdentree is ondergebracht. De plattegrond biedt plaats aan het voorgebouw, de haaks op het voorgebouw geplaatste hal en diverse kantoorruimten, die aan de drie overige zijden van de centrale hal zijn gepositioneerd. Het deels onderkelderde voorgebouw telt drie bouwlagen onder een samengesteld afgeplat schilddak, met op de hoogste nok een loden dakruiter met gietijzeren kruisbloem, windvaan en uurwerk. Het dak is gedekt met gesmoorde tuiles du Nord. De hoogte van de natuurstenen plint - granieten bossage en zandstenen blokmotief - beslaat de gehele eerste bouwlaag van het voorgebouw. De met rode baksteen in kruisverband gemetselde gevelvlakken beginnen vanaf de tweede bouwlaag. In de plint bevinden zich één-ruits vensters met meerruits klepraam in het bovenlicht. In de tweede en derde bouwlaag staan kruiskozijnen met één-ruits, naar binnen openslaande ramen en meerruits bovenlichten. De vensters zijn voorzien van hardstenen lateien, waarboven zich segmentboogvormige strekken bevinden. Dakkapellen, met de voor de Um 1800-stijl kenmerkende geknikte en korfboogvormige bekroning, doorbreken de smalle witte daklijst. De eerste drie bouwlagen van de kantoorgevels zijn opgetrokken in rode baksteen. De vierde bouwlaag is een recente toevoeging. De symmetrische voorgevel (noordoostzijde) is door de middenrisaliet in drieën gedeeld. De twee vleugels zijn beide vier traveeën breed. De middenrisaliet bestaat uit een twee traveeën brede middenpartij, geflankeerd door de vier bouwlagen tellende vijfzijdige erkers. In de vierde bouwlaag van de erkers zijn spleetvensters aangebracht, waarmee de suggestie van een "verdedigbaar" gebouw wordt versterkt. De entree, een vierdelige, dubbel openslaande houten paneeldeur, waarvan tevens een vijfdelig glas-in-lood bovenlicht deel uitmaakt, is gemarkeerd door een twee bouwlagen hoge hardstenen rondboog. Boven de boog is de naam 'Koninklijke Nederlandse Gist- en Spiritusfabriek' aangebracht. De asymmetrische achtergevel heeft meerdere verbouwingen ondergaan, waaronder de toevoeging van de vierde bouwlaag en een twee bouwlagen tellende aanbouw met plat dak. De asymmetrische linker zijgevel kent een zeer duidelijke tweedeling: de smalle gevel van het voorgebouw en de brede gevel van de kantoren grenzend aan de hal. De asymmetrische gevel van het voorgebouw telt drie bouwlagen. Boven een met kunststeen versierde gevelafsluiting zijn in het gevelvlak twee dakkapellen opgenomen. In de met natuursteen beklede eerste bouwlaag zijn vijf kruisvensters geplaatst. In de tweede en derde bouwlaag zet dit patroon zich slechts voort bij de drie linker traveeën. Op het grensvlak van de vierde en vijfde travee bevindt een overhoeks uitkragende erker, die zich uitstrekt over de twee bouwlagen. De gevel die behoort bij de kantoren aan de hal is vertikaal geleed door tien lisenen. In elke travee bevinden zich drie rechthoekige samengestelde vensters, waarbij de onderste twee aan elkaar gekoppeld zijn. De vensters zijn voorzien van een hardstenen latei met daarboven een gemetselde segmentboog. De asymmetrische rechter zijgevel is in hoge mate spiegelbeeldig identiek aan de linker zijgevel. Uitzondering vormt de overhoeks uitkragende erker, die in deze gevel alleen in de derde bouwlaag is aangebracht. In de tweede bouwlaag staan vijf vensters. In het interieur vormen de entree, de receptie, de ontvangstruimte, de centrale hal, het trappenhuis, de galerijen rondom de hal en de directiekantoren een eenheid in materiaalgebruik en vormgeving. De centrale hal is voorzien van een op ijzeren dragers rustend glazen dak. De wanden zijn uitgevoerd in schoon metselwerk bestaande uit een geometrische afwisseling van gele en rode baksteen en oranje en blauw geglazuurde baksteen. Hardsteen elementen zijn toegepast voor constructief belangrijke plaatsen als zuilen en aanzetstenen. De vloer in de entreehal is voorzien van een geometrisch mozaïek, waarin Arabische motieven zijn verwerkt. In de centrale hal zijn marmeren vloerdelen aangebracht. De trap, die is opgebouwd uit kalkstenen traptreden, is voorzien van een houten trapleuning, steunend op een siersmeedijzeren constructie. In de ruimten is op verschillende plaatsen bouwkeramiek toegepast, vervaardigd door de in Delft gevestigde plateelfabriek 'Porcelyne Fles'. Waardering Het ontvangst- en directiegebouw van de Gist- en Spititusfabriek met bijbehorende hekwerken is van algemeen belang vanwege de cultuurhistorische, architectuurhistorische en stedenbouwkundige waarde. Het gebouw is van cultuurhistorische waarde als een uitdrukking van een specifieke functie, namelijk het representatieve ontvangst- en directiegebouw van een internationaal opererende fabriek in gist- en spiritusprodukten. Het gebouw is van architectuurhistorische waarde als een bijzonder voorbeeld van een bouwstijl. Het object heeft tevens architectuurhistorische waarde vanwege de belangrijke plaats die het inneemt in de oeuvres van de architecten Muller en Schelling. Het gebouw heeft stedenbouwkundige en ensemblewaarde vanwege de ruimtelijk-functionele en visuele relatie tussen het centrum en de fabriekslocatie, en als een bijzonder onderdeel van een vroeg voorbeeld van grootschalige industrialisatie. De representatieve gedeelten van het gebouw zijn tevens van belang vanwege de herkenbaarheid en de hoge mate van gaafheid. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 525332
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen (1)

Kantoorgebouw Koninklijke Nederlandsche Gist- en Spiritusfabriek
5
Recensie door: ()
Ik heb een mooi Delfts Blauw Wand bord van Koningsgist 100 jaar Misschien heeft U wel interesse .. mklein8992@yahoo.com
Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Koninklijke Nederlandsche Gist- en Spiritusfabriek
Voormalig hoofdkantoor van de Koninklijke Nederlandsche Gist- en Spiritusfabriek
Voormalig hoofdkantoor van de Koninklijke Nederlandsche Gist- en Spiritusfabriek
Oprichting 1869
Hoofdkantoor Delft, Nederland
Producten Brandspiritus
Gist
Penicilline
Website www.dsm.com
Portaal  Portaalicoon   Economie
Detail voormalig hoofdkantoor aan de Wateringseweg in Delft

Koninklijke Nederlandsche Gist- en Spiritusfabriek was een Nederlands chemie- en farmaceutisch bedrijf.

Historie

De Nederlandsche Gist- en Spiritusfabriek is in 1869 in Delft opgericht als NV. Grondlegger is de aan de Polytechnische School te Delft afgestudeerde technoloog Jacques van Marken samen met zijn vrouw Agneta Matthes. Het bedrijf vervaardigde, zoals de naam al aangeeft, gist (gebruikt in de broodbakkerijen) en brandspiritus. Het bedrijf maakte een voorspoedige groei door en nam diverse verwante bedrijven over, terwijl Van Marken ook nieuwe ondernemingen startte. Zo werd in 1897 een filiaalbedrijf in Brugge opgericht. In 1904 werd het exportbedrijf van de Nederlandsche Stoombranderij en Distilleerderij v/h E. Kiderlen in Delfshaven gekocht. In Schiedam verwierf de onderneming Boll & Dunlop's Distilleerderij NV, die in 1924 werd samengevoegd met het bedrijf te Delfshaven en gezamenlijk te Schiedam werd voortgezet als Royal Netherlands Distilleries.

De onderneming verwierf een groot deel van de binnenlandse gist- en spiritusmarkt. Voor de spiritus werd een kartel gesloten met de Spiritusfabriek in Bergen op Zoom en werd een gezamenlijk verkoopkantoor in Delft opgericht.

Van Marken

De grondlegger Van Marken drukte een belangrijk stempel op het bedrijf en de interne organisatie. Als verlicht ondernemer streefde hij naar een sociaal ondernemerschap: "De fabriek voor allen, allen voor de fabriek!" Dat betekende onder meer concreet winstaandeel voor de arbeiders, een pensioenfonds en een medezeggenschapsorgaan met de naam De Kern, het eerste in zijn soort in Nederland (1878). Ook het personeelsorgaan onder de titel 'De Fabrieksbode' is het eerste bedrijfstijdschrift dat in Nederland wordt uitgegeven. Daarnaast gaan de Van Markens via een aparte stichting over tot het bouwen van een aparte woonwijk voor henzelf en hun 'mede'arbeiders, het naar mevrouw Van Marken genoemde Agnetapark, gelegen op het fabrieksterrein.

In 1906 stierf Jacques van Marken, een jaar voordat een nieuw hoofdkantoor werd geopend, ontworpen door Karel Muller en Bastiaan Schelling. In de periode 1920 tot 1930 werden 27 nieuwe fabrieken in Delft opgetrokken. In 1926 verwierf men vrijwel alle aandelen van de Rheinische Presshefe und Spiritwerke GmbH te Monheim en in 1930 kwam een derde buitenlandse productievestiging tot stand te Cruz Quebra, Portugal. In 1932 werd de basis van de onderneming verbreed door de productie van oplosmiddelen verkregen op basis van gistingstechnologie, die onder meer toepassing vonden in de lak- en verfindustrie. Al eerder, in de jaren twintig, werd uit gerectificeerde spiritus zwavelaether voor technische en farmaceutische doeleinden gemaakt, waaronder ook narcose-ether. Een belangrijk bij- of afvalproduct was de droge spoeling die als veevoer verkocht werd.

Na 1945

Het bedrijf ontwikkelde zich na de oorlog verder. Ter gelegenheid van het tachtigjarig bestaan, in 1950, verkreeg het bedrijf het predicaat Koninklijk. Begin jaren vijftig waren ook diverse andere distilleerderijen en slijterijen in eigendom bij de onderneming, zoals De Vlijt te Sappemeer, Rijnbende te Schiedam en Brussel, Roebroeck Dubois te Maastricht en de Moutwijnfabriek Hollandia te Schiedam, naast o.a. de NV Leidsche Apparatenfabriek. Het Delftse hoofdbedrijf - waar in 1954 1741 personen werkten - kreeg een nieuwe afdeling waar antibiotica (o.a. penicilline) en aanverwante producten werden vervaardigd, wat een commercieel succes bleek te zijn. In 1965 won het bedrijf de Henri Sijthoff-prijs.

In 1968 fuseerde de Koninklijke Nederlandsche Gist- en Spiritusfabriek met Brocades tot de Koninklijke Gist-Brocades NV. In 1998 werd de Koninklijke Gist-Brocades NV overgenomen door de chemiemultinational DSM.

Externe link


Monumenten in de buurt van Kantoorgebouw Koninklijke Nederlandsche Gist- en Spiritusfabriek in Delft

Lepelbrug

Wateringseweg ongenummerd, lepelbrug.
DELFT (Gemeente Delft)
Inleiding In 1928-1929 gebouwde stalen VERKEERSBRUG 'Lepelbrug' van het type ophaalbrug (Amsterdams type) ter vervanging van een houten voo..

Dienstwoning voormalige Gemeentelijke Begraafplaats Haagpoort

Kalverbos 4
Delft
Inleiding In 1863, naar ontwerp van de stadsarchitect C.J. de Bruyn Kops gebouwde DIENSTWONING met de functies van baarhuis en wachtkamer v..

Restant van de in 1829 op het voormalige bastion bij de Haag(se)poort, het huidige Kalverbos, aangelegde gemeentelijke begraafplaats. Vier graven, waa ..

Kalverbos 4
Delft
Inleiding Het betreft het restant van de in 1829 op het voormalige bastion bij de Haag(se)poort, het huidige Kalverbos, aangelegde gemeente..

Gedenkteken in de vorm van een zitbank ter nagedachtenis aan professor Adrien Huet, hoogleraar aan de Technisch Hogeschool van Delft

Kalverbos 4
Delft
Inleiding In 1901 ontworpen en geplaatst GEDENKTEKEN in de vorm van een zitbank ter nagedachtenis aan professor Adrien Huet, hoogleraar aa..

Pompgebouw

Kalverbos 20
Delft
Inleiding POMPGEBOUW met REINWATERKELDER, onderdeel van het watertorencomplex in het Kalverbos en in 1918-1919 gebouwd bij de watertoren ui..

Kaart & Routeplanner

Route naar Kantoorgebouw Koninklijke Nederlandsche Gist- en Spiritusfabriek in Delft

Foto's (4)