Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Houten ontspanningszaal gelegen op het landgoed staverden in Ermelo

Militair Object

Allee 11
3852PM Ermelo
Gelderland

Bouwjaar: 1914-1918


Beschrijving van Houten ontspanningszaal gelegen op het landgoed staverden

Inleiding Houten ONTSPANNINGSZAAL gelegen op het landgoed Staverden. De houten barak was afkomstig uit het Belgische interneringskamp te Harderwijk. In 1921 werd de barak in opdracht van H. 's Jacob op het landgoed Staverden door timmerman G. PLANCIUS heropgebouwd en kreeg de functie van ontspanningszaal ten behoeve van recreatieve bijeenkomsten van de plaatselijke bevolking. Het theaterpodium dateert uit deze tijd en ook het pauwenbehang, dat met het pauwenmotief verwijst naar het landgoed Staverden. Het 718 ha grote landgoed Staverden strekt zich uit over de drie gemeenten Ermelo, Nunspeet en Apeldoorn. Centraal bevindt zich een landhuis, 'Kasteel Staverden'. In 1835 kocht Jan Rudolf Kemper het goed. Deze brak het 17de-eeuwse huis af, en bouwde op het bestaande grondplan een nieuw huis. In 1905 kwam het in handen van ir F.B. 's Jacob, burgemeester van Rotterdam. Deze liet het landhuis door architectenbureau L.A. van Essen & J. van Zeggeren uit Harderwijk verbouwen en vergroten. In dat jaar kreeg het landhuis haar huidige uitstraling. De zoon, Herman Th. 's Jacob breidde het landgoed naar het noorden uit. Over dit noordelijke deel van het landgoed loopt de onverharde Allee, nabij een rond 1911 ontgonnen veengebied. In de nabijheid van de ontspanningszaal ligt ook een aantal landarbeiderswoningen, de boerderij Frederik Bernardhoeve en het houten landhuis 'De Witte Pauwen', alle tussen 1910 en 1915 gebouwd. Omschrijving De vrijstaande ONTSPANNINGSZAAL is opgetrokken op een kruisvormig grondplan en bestaat uit houten gevels met verticale schroten op een aangesmeerde stenen ondergrond. Het gebouw telt één bouwlaag en heeft op het hoofdgedeelte een met rode tuiles du Nord pannen belegd zadeldak voorzien van geprofileerde houten windveren in een groen-rode beschildering. De beide driezijdig afgesloten 'transepten' hebben elk een driezijdig beëindigd schilddak. Deze daken hebben een lagere nok. Rondom loopt een mastgoot. De voorzijde van het gebouw heeft een lager portiek, waarvan het zadeldak met rode Muldenpannen is belegd. Op de nok van het zadeldak van het zaalgedeelte bevindt zich een klokkenstoel, waarin zich een luidklokje bevindt. Deze klokkenstoel bestaat uit vier hoekstaanders, bekroond met een omlopend kroonlijstje en een koepeldak. Tussen de staanders bevindt zich een rondboogvormig uitgezaagde invulling. De VOORGEVEL heeft een portiekuitbouw met in de zijgevels elk een smal tienruits houten raam. De voorzijde heeft een dubbele openslaande deur met aan weerszijden eenzelfde tienruits raam. Boven de dubbele deur bevindt zich een zeszijdige lantaarn met glasvulling. Deze lantaarn verlicht zowel de buitenzijde als de binnenzijde van het portiek. Boven de lantaarn is een bord met de tekst 'ontspanningszaal' aangebracht. De entree naar de zaal is eveneens voorzien van een dubbele deur. De geveltop van de portiekuitbouw is voorzien van opliggende houten delen met een driehoekige beëindiging aan de onderzijde. De LINKER- EN RECHTER ZIJGEVEL hebben in het zaalgedeelte aan weerszijden van de transeptaansluitingen een dubbel zestienruits raam met luiken. De transepten zelf hebben elk vijf, nagenoeg vierkante, zesruits ramen. Geheel rechts (respectievelijk links) hebben de zijgevels nog een van luiken voorzien raam ter verlichting van de achterzijde van het theaterpodium. Tegen een deel van het rechtertransept bevindt zich een bakstenen bassin en afvoerkanaal. Tegen de rechter zijgevel rechts van het transept is een luifel op staanders geplaatst. De ACHTERGEVEL heeft een enkele deur met een tweeruits raam en een bakstenen trapje in het midden. De geveltop bestaat uit een opliggende laag verticale schoten met een driehoekige beëindiging aan de onderzijde. Het INTERIEUR van het zaaltje is nauwelijks gewijzigd en valt op door de nog oorspronkelijke rankenbeschildering in rood en groen, direct onder het plafond. De rankenbeschildering loopt rondom en is ook te vinden rond de ronde ijzeren ontluchtingsroosters in het vlakke, licht geknikte, plafond. De oorspronkelijke tegelvloer in het zaaltje en in de transepten (keuken en vestibule met toiletten) is bewaard gebleven. Op het podium bevinden zich nog oorspronkelijke goed bewaard gebleven behangrestanten met pauwen en bladmotieven. Boven een vroegere schouw bevindt zich een tegeltableau met daarop de tekst "Hulde aan den Stichter van dit Gebouw/De bevolking/van Staverden/13 April 1921". Waardering Voormalige BARAK uit de periode 1914-1918, in Staverden in 1921 opnieuw opgebouwd als ONTSPANNINGSZAAL - Van architectuurhistorische waarde als gaaf en goed voorbeeld van een in hout opgetrokken gebouw uit het begin van de twintigste eeuw, dat oorspronkelijk in Harderwijk is gebouwd als barak en in 1921 naar Ermelo werd getransporteerd. Als houten ontspanningsgebouw vormt het nu een uniek object met een gaaf bewaard gebleven in- en exterieur. Het gebouw valt op door esthetische kwaliteiten, zoals gave verhoudingen, en een bijzondere detaillering in de vormgeving en materiaalgebruik. Bijzonder in het interieur zijn onder meer de nog aanwezige rankenbeschildering en de restanten van het pauwenbehang. - Van stedenbouwkundige waarde vanwege de ligging op het uitgestrekte landgoed Staverden, waar het een karakteristiek onderdeel vormt van het noordelijke deel van het landgoed, dat vanaf 1911 werd ontgonnen en waar aan de Allee naast een boerderij ook enkele arbeiderswoningen en een houten landhuis werden gebouwd. De barak vormt hier een belangrijk element bij de instandhouding van het oorspronkelijke karakter van het gebied. - Van cultuurhistorische waarde vanwege de bestemming en situering verbonden met de geschiedenis van het landgoed Staverden. Het in de decoratie van het interieur terugkomende pauwenmotief verwijst naar het landgoed. De nieuwe en de oorspronkelijke functie van het gebouw geven aan het object een cultuurhistorisch waardevol karakter. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 523884
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Ontspanningszaal
Ontspanningszaal Staverden (zuidoostzijde) anno 2012
Ontspanningszaal Staverden (zuidoostzijde) anno 2012
Oorspr. functie recreatiezaal
Start bouw 1914-1918 als barak voor het Belgisch interneringskamp in Harderwijk
Verbouwing 1921 tot ontspanningszaal in Staverden
Monumentstatus rijksmonument
Monumentnummer 523884
Portaal  Portaalicoon   Civiele techniek en bouwkunde

De Ontspanningszaal is een monumentaal gebouw op het landgoed Staverden in de Gelderse gemeente Ermelo. Het gebouw ligt nabij een zandweg, de Allee, die naar kasteel Staverden loopt.

Beschrijving

De ontspanningszaal op het landgoed Staverden was oorspronkelijk een barak die dienstdeed voor de opvang van gevluchte Belgische militairen tijdens de Eerste Wereldoorlog in het interneringskamp in Harderwijk. In 1921 kocht Herman Theodoor s'Jacob, zoon van de Rotterdamse oud-burgemeester ir. Frederik Bernard s'Jacob en eigenaar van het landgoed Staverden, de barak en liet die vertimmeren tot een ontspanningszaal op het landgoed.

De zuidwestzijde van de Onstpanningszaal

Het gebouw werd door de Staverdense timmerman Gerard Plancius nabij het kasteel Staverden opgebouwd. Het gebouw werd opgetrokken op een kruisvormige plattegrond. Het hoofdgedeelte van het gebouw heeft een zadeldak, beide zijvleugels hebben schilddaken, die lager zijn dan het dak van het hoofdgedeelte. Ook het portiek heeft een lager zadeldak dan het hoofdgedeelte. Op de nok van het hoofdgedeelte staat een klokkenstoeltje, dat voorzien is van een luidklok. Opvallend zijn de raampartijen van het gebouw. Het portiek heeft vier tienruitsvensters, de zaal heeft vier grote zestienruitsvensters aan de voorzijde en twee ramen aan de achterzijde, de zijvleugels hebben elk vijf zesruitsvensters. De zestienruitsramen zijn voorzien van luiken met het beeldmerk van de huidige eigenaar, de stichting Het Geldersch Landschap. Aan de achtergevel bevindt zich een enkele deur. De entree bevindt zich in het portiek aan de voorzijde en is voorzien van een dubbele deur aan de buitenzijde en dubbele deur aan de zaalzijde. Boven de entree bevindt zich een lantaarn, die zorgt voor de verlichting van het portiek aan zowel de buiten- als aan de binnenzijde. Boven de lantaarn bevindt zich het naambord met de de tekst "ONTSPANNINGSZAAL".

In het interieur zijn nog restanten te vinden van het oorspronkelijke behang, waarop pauwen zijn afgebeeld, als symbool van het landgoed Staverden. Een tegeltableau met de woorden "Hulde aan den Stichter van dit Gebouw/De bevolking/van Staverden/13 April 1921" herinnert aan s'Jacob.

Het gebouw deed dienst als recreatiezaal voor de bewoners van het landgoed Staverden. In de zaal bevond zich een theaterpodium dat gebruikt werd voor de diverse uitvoeringen. Naast kasteel Staverden stonden er op het landgoed twee boerderijen, de Stavohoeve en de modelboerderij de Frederik Bernard Hoeve, meerdere landarbeiderswoningen en het landhuis De Witte Pauwen.

Het gebouw is erkend als rijksmonument vanwege de architectuurhistorische, de stedenbouwkundige en de cultuurhistorische waarde. Het gebouw in deze vorm en in deze staat is, volgens de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, "een uniek object". Ook de karakteristieke ligging, de samenhang met de overige delen van het landgoed Staverden en het bewaard gebleven pauwenmotief speelden een rol bij de aanwijzing tot rijksmonument.


Monumenten in de buurt van Houten ontspanningszaal gelegen op het landgoed staverden in Ermelo

De Witte Pauwen

Allee 10
Ermelo
Omschrijving Gedeeltelijk onderkelderd houten LANDHUIS op onregelmatig grondvlak met uitbouwen aan diverse zijden. Rondom het pand bevindt ..

De Witte Pauwen

Allee 10
Ermelo
Omschrijving Het 'betaalhuisje' is een smal houten gebouw op rechthoekig grondplan. Er is één bouwlaag onder een zadeldak belegd met rod..

De Witte Pauwen

Allee 10
Ermelo
Omschrijving Houten TUINHUIS met garage op een plint in zwerfkeien. Het bijgebouw is feitelijk samengesteld uit twee parallel aan elkaar g..

De Witte Pauwen

Allee 10
Ermelo
Omschrijving Houten SCHUUR op rechthoekig grondplan gedekt door een overstekend schilddak, belegd met rode pannen. Afwatering vindt plaats..

Kasteel Staverden

Staverdenseweg 283
Ermelo
Omschrijving onderdeel 1 Het HOOFDGEBOUW kasteel Staverden is een landhuis uit 1905, met oude (17de- en 19de-eeuwse onderdelen. Het is een ..

Kaart & Routeplanner

Route naar Houten ontspanningszaal gelegen op het landgoed staverden in Ermelo

Foto's (2)