Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Begraaf- en Gedenkpark Heilig Land Stichting in Heilig Landstichting

Graf Begraafplaats

Mgr Suyslaan 4
6564BV Heilig Landstichting (gemeente Groesbeek)
Gelderland

Bouwjaar: 1913-1915
Architect: Piet Gerrits


Beschrijving van Begraaf- en Gedenkpark Heilig Land Stichting

Complexonderdeel 24 Inleiding BEGRAAFPLAATS met GRAFMONUMENTEN en bijbehorende AANLEG, alsmede vier RELIEFSTENEN en drie stenen BEELDEN. De rooms-katholieke BEGRAAFPLAATS is in 1913-1915 in opdracht van de Heilig-Land-Stichting aangelegd door P. Gerrits naar het voorbeeld van dodenakkers in Palestina: een vrije groepering van afzonderlijke en geschakelde graftuintjes met ommuring en poortjes. De landschappelijke aanleg op het geaccidenteerde terrein van de Heilig-Land-Stichting bestaat uit onregelmatig gevormde grafvelden, een slingerend padenstelsel en een beplanting die enerzijds aansluit op de bosrijke omgeving (loof- en naaldbomen) en anderzijds een beplanting die meer aansluit op de schilderachtige opzet en rangschikking van de graven (coniferen, taxus, cypressen). In de graftuintjes zijn veel kleinere coniferen en heesters aangeplant. Op het terrein van de begraafplaats zijn enkele objecten geplaatst die oorspronkelijk bij de Bergrede hebben gestaan, namelijk: drie stenen RELIEFS bij de ingang van de begraafplaats, één stenen RELIEF in een recente grafheuvel aan de rand van de begraafplaats en drie stenen BEELDEN aan een pad op de begraafplaats. Deze reliëfs en beelden zijn ontworpen door P. Gerrits en dateren uit de periode 1950-1955. In het ontwerp van de 6 hectare grote begraafplaats zijn ook de laatste kruiswegstaties opgenomen: onderaan de helling in het noordoosten een oosterse stadspoort en op het hoogste punt midden op de begraafplaats een kunstmatige stenen berg Golgota en het H. Graf (deze objecten worden afzonderlijk beschermd, evenals het graf van Piet Gerrits). De overledenen op deze begraafplaats hebben zo als het ware een plek dichtbij de verrezen Heer. De op 28 november 1915 ingewijde begraafplaats maakte tot 1988 onderdeel uit van het aangrenzende Bijbels Openluchtmuseum, maar wordt sedertdien zelfstandig beheerd. Omschrijving Op een heuvel aangelegde rooms-katholieke BEGRAAFPLAATS, waarvan het bovenaan gelegen middelpunt een landschappelijk AANLEG heeft met onregelmatig gevormde grafperken, een slingerend padenstelsel en een overwegend groenblijvende beplanting, en waarvan de lager gelegen vrijwel onbenutte randen qua beplanting meer aansluiten op het gecombineerde loof- en naaldbos van de omgeving. Het hart van de begraafplaats wordt omheind door een haag van rododendrons. De GRAFMONUMENTEN op de begraafplaats bestaan elk uit een "tuintje" dat wordt omheind door een lage muur van mergelblokken. De tuintjes hebben een overwegend rechthoekige vorm, soms met afgeronde hoeken. De ommuring van de meest eenvoudige graven loopt aan de voorzijde trapsgewijs af tot maaiveld-niveau. De in natuursteen uitgevoerde eenvoudige kruisen en gedenkstenen zijn meestal opgenomen in de ommuring. De rijkere grafmonumenten en de grotere familiegrafmonumenten hebben veelal een toegangspoortje (enkele met een gemetselde boog) dat vaak wordt afgesloten door een koperen of bronzen draaihek. Het merendeel van deze rechthoekige draaihekken bestaat uit platen of regelwerk waarin het Christusmonogram is verwerkt. De rijkere grafkruisen staan vrij in het tuintje en zijn uitgevoerd in verschillende vormen, zoals een krukkenkruis met ingeschreven cirkel. Enkele gedenkstenen worden bekroond door een koperen boog met tekst of kruis, of zijn voorzien van een figuratieve reliëfvoorstelling. Het merendeel van de in totaal 49 voorstellingen is ontworpen door P. Gerrits en toont een engel, Maria met kind of de figuur van Christus. Het belang van de graven ligt niet zozeer in de individuele waarde, alswel in de collectieve betekenis die zij, met name door opzet, materiaalgebruik en situering binnen de aanleg van P. Gerrits, hebben voor het zo typisch oosterse karakter van de begraafplaats. Bij de ingang van de begraafplaats staan drie RELIEFSTENEN opgesteld. De voorstelling van de eerste rechthoekige steen heeft als thema: "De uitverkiezing van Petrus: 'Ik zeg jou: jij bent Petrus, en op die steenrots zal ik mijn kerk bouwen', (Mat. 16, 18)." In het midden van deze voorstelling staan Petrus en Christus tegenover elkaar. Zij worden omringd door de elf overige apostelen. De voorstelling van de tweede rechthoekige steen heeft als thema: "Jezus en de Kananese vrouw: 'Maar zij kwam naar hem toe en knielde voor hem neer en zei: Heer help me', (Mat 15,25)." Op de voorgrond van deze voorstelling knielt een vrouw met geheven armen voor Christus neer. Op de achtergrond kijken toeschouwers vanaf een trap toe. De derde keperboogvormig afgesloten steen heeft als thema: "De slechte zaaier: 'Toen iedereen sliep, kwam zijn vijand, zaaide onkruid tussen de tarwe en ging weer weg', (Mat. 13,25b)." In een schematisch aangegeven landschap staat een voorovergebogen zaaiende figuur met hoofddoek. Op de voorstelling van de in een grafheuvel ingemetselde steen zien we Christus voorover gebogen die Zijn hand reikt naar een op een matras gelegen vrouw. Links boven op de achtergrond kijkt een aantal mensen toe. De drie vrijstaande BEELDEN zijn gemaakt van kunststeen en hebben een hoogte van ca. 130 centimeter. Dicht bij de ingang van de begraafplaats staat Johannes: een bebaarde man met lange haren op blote voeten. Even verderop staat langs het pad de zaaier: een bebaarde man met hoofddoek, een strozak en sandalen. Bij de eerstvolgende splitsing staat de goede herder: een bebaarde man op sandalen met hoofddoek en een lam op zijn schouders. Waardering Rooms-katholieke BEGRAAFPLAATS (1913-1915) met GRAFMONUMENTEN en bijbehorende AANLEG, alsmede vier RELIEFSTENEN en drie stenen BEELDEN (1950-1955). - Van architectuur-, kunst- en tuinhistorische waarde als essentiële onderdelen van een verzameling gebouwen en objecten in oosterse stijl (qua ontwerp, materiaalgebruik en/of detaillering) die te samen het complex van de Heilig-Land-Stichting vormen. De in hoofdlijnen bewaard gebleven aanleg met landschappelijke elementen, de graftuintjes met lage muren, poortjes, kruisen en gedenkstenen, alsmede de later toegevoegde vier reliëfstenen en de drie beelden zijn van bijzonder belang voor het oeuvre van beeldend kunstenaar P. Gerrits. Deze goed bewaarde begraafplaats heeft zeldzaamheidswaarde wegens de genoemde kwaliteiten. - Van stedenbouwkundige waarde als essentiële onderdelen van het complex Heilig-Land-Stichting dat cultuur- en architectuurhistorisch van nationaal belang is. De begraafplaats is van bijzondere betekenis wegens de markante situering, welke verbonden is met de aanleg van het complex en de opbouw van de rondgang over het terrein. - Van cultuurhistorische waarde als essentiële onderdelen van het complex Heilig-Land-Stichting dat een bijzondere en tevens zeldzame uitdrukking vormt van een religieuze ontwikkeling. De grafmonumenten hebben funerair-historische en lokale/regionale genealogische waarde. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 523633
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Hemelvaartskoepel, beschermd tegen verder verval

Begraaf- en gedenkpark Heilig Land Stichting is de naam van een begraafplaats in het Gelderse dorp Heilig Landstichting. De gehele begraafplaats met haar landschappelijke aanleg en bijzondere beplantingen is in 2004 aangewezen als Rijksmonument. Afzonderlijk zijn verschillende objecten zoals de Hemelvaartskoepel, de Hof van Olijven en een groot aantal grafmonumenten, alle van de hand van Piet Gerrits, afzonderlijk als Rijksmonument benoemd. De begraafplaats is historisch gezien onlosmakelijk verbonden aan de parochiële Cenakelkerk en het Bijbels openluchtmuseum.

Geschiedenis

In 1911 werd door de Waalwijkse priester Arnold Suys een pelgrimsoord opgericht voor mensen die niet in staat waren naar het Heilige Land te gaan, waar momenten van het leven van Jezus nagebouwd en uitgebeeld werden. Om het park te bekostigen werd een gedeelte van de beschikbare grond verkocht, waarop het dorpje Heilig Landstichting werd gesticht. Verder werd vanaf 1913 voor de aanleg van deze begraafplaats een aparte stichting in het leven geroepen, de Eerste Hulp Stichting der Heilig Land Stichting. De begraafplaats was een onderdeel van het devotiepark en de opbrengsten waren bedoeld om het religieuze park, pelgrimsreizen en de te bouwen basiliek te ondersteunen.

De kunstmatige Golgotha
Jezus werpt zich ter aarde in de Hof van Olijven

Kort na de ingebruikname van de begraafplaats was het een van de belangrijkste onderdelen van Heilig Land Stichting. Een groot deel van de zogenaamde lijdensweg van Jezus bevond zich op de begraafplaats. Vanaf 1917 startte men met de bouw van Golgotha, de plaats waar Jezus aan het kruis gestorven zou zijn in Jeruzalem. Doordat het verhaal zou zijn dat onder Golgotha via een spelonk het graf van Adam te bereiken is, waar later ook verschillende kruisridders zich lieten begraven, bouwde men een crypte met ovengraven in de rots. Hier vond later o.a. oprichter Suys zijn laatste rustplaats. De graven waren zeer prijzig en om die reden kon ook een tuingraf rondom de rots gekocht worden. Over de kosten moest altijd onderhandeld worden met het bestuur van de Stichting.

De kunstmatige rots was niet bedoeld als kopie van het origineel, maar slechts als een impressie in het landschap. De rots was een trekpleister op Goede Vrijdag, waarbij grote mensenmassa’s Heilige Missen bijwoonden. Ook tijdens andere dagen trokken duizenden in processie over de begraafplaats.

Volgens christelijke overleveringen is het graf van Jezus op een steenworp afstand van Golgotha. Ook op de begraafplaats is het nagebouwde graf vlak bij de rots terug te vinden. De steen is reeds half weggerold waarmee de wederopstanding van Jezus na drie dagen wordt gesymboliseerd. Achter dit lege graf werd later Piet Gerrits, nauw betrokken bij het ontwerp en de realisatie van het park, begraven. Men trachtte met het nabouwen en het reconstrueren van de verschillende gebouwen en plaatsen met de juiste afmetingen en afstanden een historisch getrouw beeld te geven van het Jeruzalem van rond het jaar 0.

Vanaf 1989 zijn de begraafplaats en het Museumpark Orientalis (toentertijd Bijbels Openluchtmuseum) gescheiden door een hekwerk om zodoende de rust te doen terugkeren op de begraafplaats.

Ingang

Van de ingang van de begraafplaats heeft men gepoogd een Hof van Eden te maken. Vooraan is een reliëf geplaatst met de uitverkiezing van Petrus, waarmee gerefereerd wordt aan Petrus als poortwachter van de Hemel. Meteen daarop volgt een bronzen fontein in de vorm van een boom, die de Levensboom voorstelt. Johannes de Doper staat aan de rand van de vijver waarin de fontein is geplaatst.

Het gebouwtje bij de entree omvat een woonhuis en de Piet-Gerritszaal die dienstdoet als vergaderzaal en ontvangstruimte voor allerlei gelegenheden. Het gebouw is de voormalige entree van het devotiepark.

Bij de tweesprong die volgt, hangt een 1800-kilo zware klok, de Margaretha-Maria Alacoque, vernoemd naar de vormgeefster van de devotie aan het Heilig Hart. De oorspronkelijke klok was bedoeld voor de nabijgelegen, nog te bouwen Heilig Hartbasiliek. Reeds in 1936 verplaatste deze naar een tijdelijke toren bij de aanbouw van de basiliek. De basiliek werd door geldgebrek niet verder gebouwd dan het atrium en het voorportaal. Nadat in 1942 de inname van bronzen klokken begon op bevel van de Duitsers probeerde men de klok te behouden. Het mocht niet baten. Na de oorlog moest de klok, evenals de vier andere klokken van de nabijgelegen Cenakelkerk opnieuw gemaakt worden. Van 1949 tot 1970 werd de Margaretha-Maria Alacoque gebruikt ter aankondiging van rondleidingen door het park. De klok bleek nadien te zwaar van toon en zweeg vanaf 1976, totdat hij vanaf 2004 hier zijn plaats kreeg om te luiden ter begeleiding van een overledene bij de laatste gang.

Graven

Vroege graven rondom Golgotha, te zien op de achtergrond

Behalve graven van parochianen zijn op de begraafplaats ook graven van anderen die dicht bij de christelijke monumenten hun laatste rustplaats wilden hebben. Ook diverse kloosterordes kennen aparte plaatsen op de begraafplaats, zoals de paters Montfortanen en de zusters van het Heilig Graf. Tevens is er een plaats voor overledenen van het nabijgelegen sanatorium Dekkerswald, waar tevens o.a. ongedoopten en zigeuners begraven zouden worden. Behalve de ovengraven onder Golgotha zijn er vele ommuurde graftuintjes naar voorbeeld van graven in het Heilig Land. Tegenwoordig is het ook mogelijk om as bij te zetten, te worden begraven in een grafheuvel of in een terrasgraf te worden bijgezet.

De begraafplaats omvat verschillende graven van leden van de families Brenninkmeijer, Peek, Dobbelmann, Kreymborg, Vroom en Dreesmann. Naaste verschillende wetenschappers zijn ook de graven van leden van adellijke families terug te vinden op de begraafplaats, zoals Van Voorst tot Voorst, de Wijkerslooth de Weerdenstijn en Van Nispen tot Sevenaar. De Nijmeegse architect Charles Estourgie ligt er eveneens begraven.

Daarnaast zijn er 18 oorlogsgraven van slachtoffers uit de Tweede Wereldoorlog in Nijmegen en omgeving te vinden. Marius van Beek maakte vanuit zijn Amsterdamse onderduikadres voor zijn in bed getroffen zusje een reliëf, geïnspireerd op een gedicht van Guido Gezelle. Tot 1997 hield men jaarlijks een dodenherdenking voor de gevallenen bij de herdenkingskapel van dr. Daniël van Vugt. Hier zijn ook vier politieagenten begraven die door de Duitse bezetter gefusilleerd werden.

Rijksmonument

Oosterse Stadspoort

In 2004 is het begraaf- en gedenkpark aangewezen als Rijksmonument. Verschillende objecten uit het naastgelegen Museumpark Orientalis vonden een plek op de begraafplaats.

Op de begraafplaats zijn tientallen manshoge reliëfs en beelden van de kunstenaar Piet Gerrits, als zijnde onderdelen van het Bergredecomplex, de Hemelvaartkoepel en de Hof van Olijven, maar ook de Goede en de Slechte Zaaier. Daarnaast zijn er de in mozaïek uitgevoerde kruiswegstaties, de Golgotha, de Oosterse Stadspoort en verschillende grafmonumenten.

Externe link


Monumenten in de buurt van Begraaf- en Gedenkpark Heilig Land Stichting in Heilig Landstichting

Heilig graf

Mgr Suyslaan 4
Heilig Landstichting (Gemeente Groesbeek)
Complexonderdeel 16 Inleiding De VEERTIENDE STATIE "Jezus wordt in het graf gelegd" is in 1916-1918 in opdracht van de Heilig-Land-Stichti..

Negende statie

Mgr Suyslaan 4
Heilig Landstichting (Gemeente Groesbeek)
Complexonderdeel 14 Inleiding De NEGENDE STATIE "Christus valt de derde keer" is tussen 1916 en 1931 in opdracht van de Heilig-Land-Sticht..

Kruisberg

Mgr Suyslaan 4
Heilig Landstichting (Gemeente Groesbeek)
Complexonderdeel 15 Inleiding Kunstmatig opgeworpen stenen KRUISBERG met CRYPTE, overeenkomstig de heuvel Golgota bij Jeruzalem waar Chris..

Stadspoort

Mgr Suyslaan 4
Heilig Landstichting (Gemeente Groesbeek)
Complexonderdeel 13 Inleiding OOSTERSE STADSPOORT (ca. 1920) en ACHTSTE STATIE (ca. 1931). De OOSTERSE STADSPOORT is omstreeks 1920 in op..

Graf van Piet Gerrits

Mgr Suyslaan 4
Heilig Landstichting (Gemeente Groesbeek)
Complexonderdeel 25 Inleiding GRAF van PIET GERRITS (1878-1957) naar een ontwerp van de kunstenaar. In het graf zijn tevens meerdere leden..

Kaart & Routeplanner

Route naar Begraaf- en Gedenkpark Heilig Land Stichting in Heilig Landstichting