Meer dan 63.000 rijksmonumenten


De Vereeniging in Nijmegen

Gebouw

Keizer Karelplein 2 d
6511NC Nijmegen
Gelderland

Bouwjaar: 1915
Architect: O. Leeuw


Beschrijving van De Vereeniging

Inleiding CONCERTGEBOUW `De Vereeniging' uit 1914-1915 naar ontwerp van de Nijmeegse architect Oscar Leeuw (1866-1944), in samenwerking met zijn oudere broer Henri Leeuw jr (1861-1918). Deze laatste heeft het beeldhouwwerk ontworpen dat op de bouw is gemaakt door de Antwerpse beeldhouwer Egidius Ludovicus Everaerts (1877-1949) (het figuratieve werk) en de Roermondse beeldhouwer Jacques A. Oor (het niet figuratieve werk). Eggie Everaerts werkte voor Estourgie, Molenaar en Leeuw in Nijmegen, Oor voor het atelier Cuypers en Stolzenberg te Roermond. Het geheel, ontworpen in de stijl van het rationalisme, is een 'gesamtkunstwerk' van architectuur, sculptuur, smeedkunst, schilderkunst en glazenierskunst. Nadat Willem Mengelberg van het Amsterdams Concertgebouworkest had gedreigd niet meer te zullen optreden in Nijmegen als er geen betere accommodatie kwam, werd besloten tot de bouw van een nieuw concertgebouw als vervanging van het uit 1882 daterende gebouw. In de oorspronkelijke opzet zou het gebouw dienen als concertzaal annex opera- of toneelzaal annex bal- of tentoonstellingszaal. Daarnaast was er een sociëteitsruimte, een biljartzaal en de kleine zaal. Omschrijving In baksteen gemetseld gebouw op overwegend rechthoekig grondplan. Leeuw lijkt zich in grote lijnen te hebben moeten houden aan de plattegrond en indeling van het oude gebouw. Ingang en vestibule zijn daarom gesitueerd in de linker zijgevel, terwijl de voorzijde wordt gedomineerd door de sociëteitszaal. Ook ligt de concertzaal haaks op de voorbouw aan het Keizer Karelplein. Van de in opzet symmetrische structuur van het gebouw, sterk verwant aan die van een ontwerp van Berlage voor het Vredespaleis, is afgeweken, daar waar de functies dat vereisten. Vooral aan de achterzijde zijn de verschillende functies duidelijk zichtbaar. Grote en kleine zaal, toneeltoren, kleedkamers, gangen, traptorens, entree en foyer manifesteren zich aan de buitenzijde. De gevels zijn versierd met terugliggende velden, tandlijsten, siermetselwerk en al dan niet gebeeldhouwd natuursteen. De vensters zijn deels voorzien van meerkleurig glas-in-lood. De VOORGEVEL wordt geflankeerd door twee hoge vierkante traptorens, gedekt met een zinken tentdak. Boven in de torens bevinden zich raampartijen achter een zuilenrij. De hoeken zijn voorzien van blokken natuursteen met gebeeldhouwde koppen. De voorgevel gaat op de begane grond schuil achter een latere uitbreiding van het restaurant. Op de verdieping springt de gevel een groot stuk terug en bevat hier een natuurstenen fronton op pilasters. Het fronton bevat links en rechts bas-reliëfs met personificaties van de instrumentale en vocale muziek, uitgebeeld door vrouwen, links gesigneerd `E. Everaerts uitg.', rechts `Henri Leeuw mcd'. De entree in de LINKER ZIJGEVEL bevindt zich onder een balkon, gedragen door zware zuilen met gebeeldhouwde kapitelen. Boven het balkon heeft de gevel, die zich hier manifesteert als een soort transept, een natuurstenen fronton met het jaartal `MCMXIV'. Links van de entree heeft de gevel twee ver naar voren springende ronde traptorens. De ACHTERGEVEL is grotendeels gesloten als gevolg van de toneeltoren op deze plaats. De RECHTER ZIJGEVEL is qua opzet nagenoeg identiek aan de linker zijgevel, alleen ontbreekt hier het balkon. Het INTERIEUR bevat veel gepleisterde, geornamenteerde onderdelen. Deze zijn deels verguld. De wanden in de grote zaal zijn voorzien van sjabloonneerwerk. De hal heeft gecanneleerde zuilen voorzien van bladgoud. De hal wordt gedomineerd door een grote koningstrap met natuurstenen balustrade. De kleine zaal bevatte in oorsprong wandschilderingen, voorstellende de cyclus van allegorieën op de muziek. De grote zaal bevat op het bovenste balkon, het `schellinkje', nog oorspronkelijke stoelen. Waardering Concertgebouw uit 1914-1915 van Oscar Leeuw in de stijl van het rationalisme. - Van architectuurhistorische waarde als goed en gaaf bewaard voorbeeld van een concertgebouw met ornamentiek beïnvloed door het rationalisme. Het gebouw valt op door hoogwaardige esthetische kwaliteiten, zoals het geavanceerde materiaalgebruik en de rijke ornamentiek. Karakteristiek zijn onder meer de ornamentiek in de gevels en de onderdelen in het interieur. Tevens van waarde als hoogtepunt, `opus magnum', uit het oeuvre van Oscar Leeuw. Van belang ook vanwege het aanwezige beeldhouwwerk in de gevels. - Van stedebouwkundige waarde door de prominente situering aan het Keizer Karelplein, waar de streng symmetrische voorgevel het beeld bepaalt. - Van cultuurhistorische waarde als goed en gaaf bewaard voorbeeld van een concertzaal uit het begin van deze eeuw. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 523000
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Concertgebouw de Vereeniging
De Vereeniging in 2018
De Vereeniging in 2018
Openingsdatum februari 1915
Locatie Nijmegen, Vlag van Nederland Nederland
Coördinaten 51° 50′ NB, 5° 52′ OL
Type concertzaal
Gebouw
Monument status Rijksmonument
Monumentnummer 523000
Architect Oscar Leeuw
Gebouwd 1914-1917
Overig
Aantal zalen 2
Officiële website
Portaal  Portaalicoon   Kunst & Cultuur

Concertgebouw de Vereeniging is een concertzaal in Nijmegen, gelegen aan het Keizer Karelplein. Het gebouw heeft de status van rijksmonument.[1][2]

Geschiedenis

Koningstrap
Zuilenhal Entree

In 1882 werd de particuliere sociëteit De Vereeniging opgericht met een concertzaal aan het Keizer Karelplein. Nadat rond 1900 de oude Nijmeegse concertzaal zijn beste tijd bleek te hebben gehad, kwamen er plannen voor een nieuwe. Dat deze plannen geen overbodige luxe waren, bleek uit de houding van dirigent Willem Mengelberg. Hij weigerde Nijmegen nog langer aan te doen zolang er niets aan de accommodatie werd gedaan. Nadat in 1914 met de bouw van een nieuwe concertzaal was begonnen, vond in februari 1915 de officiële opening plaats. Architect van het geheel was de uit Roermond afkomstige Oscar Leeuw. Het duurde nog twee jaar voordat ook de kleine zaal geopend werd. De Vereeniging bleek bij die volledige ingebruikname een Gesamtkunstwerk te zijn geworden, want zowel de architect Oscar Leeuw als zijn broer Henri Leeuw jr. (schilder en beeldhouwer)) hadden een bijdrage geleverd. Het figuratieve werk werd in Nijmegen uitgewerkt door de kunstschilder Huib Luns en de Antwerpse beeldhouwer Egidius Everaerts, terwijl het niet figuratieve werk door de Roermondse beeldhouwer Jacques Oor werd vervaardigd.

Zuilenhal

Opgetrokken in strenge, klassiek georiënteerde Um 1800 vormen. In het gebouw zijn verschillende kenmerken van de Art Nouveau en Art Deco te vinden. Van Mengelberg is bekend dat hij het gebouw 'het mooiste Concertgebouw van Nederland' vond. De grote zaal staat bekend om zijn goede akoestiek.[3] Andere ruimtes in het gebouw zijn Entree en Zuilenhal, de Keizer Karelfoyer, de Annazaal, de Sociëteitskamer, de Leeuwzaal en het Grand Café Restaurant. Oorspronkelijke zou het gebouw dienen als concertzaal annex opera- of toneelzaal en als bal- of tentoonstellingszaal. Het gebouw wordt beschouwd als `opus magnum' uit het oeuvre van Oscar Leeuw.[4]

Grote Zaal en podium

Zuilenhal

De Zuilenhal werd in 1915 beschreven als; De hal heeft gecanneleerde zuilen voorzien van bladgoud. De hal wordt gedomineerd door een grote koningstrap met natuurstenen balustrade. De hal kreeg in de jaren 1970 een nieuwe (zwarte) vloer. Tijdens de laatste renovate is deze vloer vervangen door een nieuwe lichte vloer.[4] Tijdens deze renovatie werd ook het 'goedkope' marmer aan de zuilen vervangen. De Zuilenhal is te bereiken via de entree maar ook via het Grand café aan de voorkant. Via de Zuilenhal is de foyer, amfitheater, eerste en tweede balkon bereikbaar.

Grote Zaal

Grote Zaal Podiumzicht

De grote zaal heeft 1450 zitplaatsen, de stoelen kunnen verwijderd worden voor popconcerten. Waardoor er dan plaats is voor max 1.800 personen. Bij zijn zijn ontwerpen baseerde Oscar Leeuw zich gedeeltelijk op zalen zoals de Wiener Musikverein en het Concertgebouw Amsterdam. Deze zalen waren gebouwd volgens het zogenaamde schoenendoos’-model. De grote zaal van de Vereeniging geldt akoestisch als één van de beste ter wereld.[5] Het Gelders Orkest heeft de Grote Zaal als één van haar vaste zalen.

Kleine Zaal

Kleine zaal en podium

De Kleine Zaal, qua interieur het pronkstuk van De Vereeniging, heeft 220 zitplaatsen. De zaal werd in 1917 geopend. De wandschilderingen, van de hand van Huib Luns en Egidius Everaerts, voorstellende de cyclus van allegorieën op de muziek, zijn beschadigd geraakt tijdens verbouwingen in 1972. Eind jaren 1990 werden de wandschilderingen deels gerestaureerd.[6]

Vrienden van De Vereniging

Vanaf de jaren 1930 werd door het intensief gebruik De Vereeniging vaak verbouwd. In 1961 nam Heineken de concertzaal over en bracht nog meer aanpassingen aan. Pas in 1984/1985 werd gestopt met verdere aanpassingen en werden de 'Vrienden van De Vereniging' opgericht.[7] De vereniging had als doel:

  1. Het concertgebouw waar mogelijk in oude glorie te herstellen en te behouden;
  2. De bloei van het muziekleven in Nijmegen te helpen bevorderen;
  3. Het behartigen van de belangen van het concertpubliek.

Renovatie

Foyer

Tussen 2014 en 2018 vond een grondige renovatie plaats waarbij de oude foyer in oorspronkelijke vorm is teruggebracht en waarbij Grote en kleine zaal een grondige renovatie hebben gekregen. Veel herstelwerkzaamheden zijn uitgevoerd om De Vereniging haar oude glorie terug te geven. Hierbij werden zoveel mogelijk de oorspronkelijke kleuren gebruikt als bij de opening in 1915.[8] Er zijn plannen voor uitbreiding aan de achterzijde en afbraak van latere toevoegingen zoals de directeurswoning.

Ander gebruik

Naast muziekgebouw zijn de zalen ook in gebruik als congrescentrum, voor productpresentaties, televisie en radiouitzendingen, sport en dansactiviteiten. Ook worden rondleidingen door het gebouw gegeven.[9]

Nijmeegse Vierdaagse

Gebouw en terreinen van De Vereeniging zijn langjarig start- en finishplaats en onderkomen van de organisatie.

Afbeeldingen

Literatuur

  • Joyce Kiliaan, Willem-Jan Pantus: Tussen Apollo en Bacchus. 75 jaar Concertgebouw De Vereeniging. Uitg. Vereniging Vrienden van Concertgebouw De Vereeniging, Nijmegen, 1990, 183 pp.
  • Josephine Woldring (red.) e.a.: Horen, Zien, Beleven. Concertgebouw De Vereeniging 1915-2015. Valkhof Pers, Nijmegen, 2015, 144 pp. ISBN 978-9056-25455-1

Externe links


Monumenten in de buurt van De Vereeniging in Nijmegen

Vrijstaand herenhuis met smeedijzeren hekwerk

Oranjesingel 2
Nijmegen
Inleiding Vrijstaand HERENHUIS gelegen in een door een smeedijzeren HEKWERK omgeven tuin, aan het begin van de Oranjesingel, nabij het Keiz..

Vrijstaande villa met hekwerk

Oranjesingel 2a
Nijmegen
Inleiding De vrijstaande VILLA met HEKWERK is in 1889 in opdracht van Dr. W. Kolff door stadsarchitect J.J. Weve gebouwd in eclectische sti..

Aaneengesloten rij van vijf herenhuizen met hekwerken

Groesbeekseweg 1
Nijmegen
Inleiding De aaneengesloten rij van vijf HERENHUIZEN met HEKWERKEN is gebouwd rond 1895. Het bouwblok bevat drie woningen aan de Groesbeeks..

Rij van zeven herenhuizen

Groesbeekseweg 14
Nijmegen
Inleiding Rij van zeven HERENHUIZEN, in 1895 als één project gebouwd naar ontwerp van architect W.J. Maurits in neorenaissance-stijl. Mau..

Titus Brandsma Gedachteniskerk

Keizer Karelplein 19
Nijmegen
Inleiding De KATHOLIEKE ST. JOSEPHKERK met HEK is in 1909 gebouwd aan het Keizer Karelplein, naar ontwerp van de architect B.J. Claase. Het..

Kaart & Routeplanner


Foto's (1)