Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Bebouwing op de Joodse Begraafplaats in Nijmegen

Graf Begraafplaats

Postweg 62
6523LD Nijmegen
Gelderland

Bouwjaar: 1921
Architect: O. Leeuw


Beschrijving van Bebouwing op de Joodse Begraafplaats

1. De AULA, de BEHEERDERSWONING, de POORT en de MUUR. Inleiding De AULA, de BEHEERDERSWONING, de POORT en de MUUR zijn in 1921 gebouwd naar ontwerp van Oscar Leeuw. Hij had in 1913 ook de nieuwe synagoge van Nijmegen ontworpen. Bovendien had hij in Oss fabrieken en kantoren gebouwd voor de industriëlen Van den Bergh en Hartog, beide bestuurslid van de Isr. Gemeente van Nijmegen. De architectuur van het voornamelijk in baksteen uitgevoerde complex vertoont invloeden van het expressionisme en Art Deco-elementen. De begraafplaats vertoont stilistische overeenkomst met het Museum Kam en behoort tot de tweede periode van Leeuw. De aula bestaat uit één grote zaal en de kohanimruimte, beide met een eigen ingang. De kohanimruimte bevindt zich in het portaal aan de voorzijde (westzijde) en staat enkel via een rondboogvormig gesloten opening met een rooster van siersmeedwerk in verbinding met de aula. De Kohanim (afstammelingen van de hogepriesters) mogen om redenen van rituele reinheid nl. niet nabij een overledene komen. In de beheerderswoning bevindt zich een zaaltje, dat wordt gebruikt door de Joodse gemeente en toegankelijk is via de deur in de linker zijgevel (noordgevel). Omschrijving De AULA heeft op een rechthoekig grondplan één bouwlaag onder een plat dak met bitumineuze dakbedekking. Aan de smallere westzijde bevindt zich een lagere rechthoekige uitbouw (de kohanimruimte). De aula is opgetrokken uit donkere baksteen, gemetseld in halfsteens verband. De hoge plint is afgesloten met een éénsteens rollaag, die op de hoeken en bij de deuropeningen wordt onderbroken door natuurstenen blokken. De vier hoeken van het gebouw steken boven de goot uit, waardoor de suggestie van hoektorens wordt gewekt. De hoekpartijen hebben op de hoeken natuurstenen blokjes en zijn aan twee zijden voorzien van langwerpige velden met siermetselwerk. Boven de siervelden bevinden zich natuurstenen blokken met gebeeldhouwde Davidsterren. De muurvlakken tussen de hoekpartijen hebben aan de bovenzijde gemetselde uitkragende lisenen, waartussen zich de vensters bevinden. De vensters hebben gemetselde lekdorpels en 4-ruits stalen ramen met kathedraalglas, die deels als valraam zijn uitgevoerd. De vensters worden aan de bovenzijde afgesloten met een rollaag. Tussen de vensters en de goot bevinden zich velden met siermetselwerk. Over de uitkragende lisenen liggen houten bakgoten met gesneden sierranden. De symmetrisch ingedeelde VOORGEVEL (WESTGEVEL) heeft in het midden een vooruitspringend, rechthoekig voorportaal met een later vernieuwde dubbele deur. Het portaal heeft aan de bovenzijde een uitkragend deel dat rust op vier gemetselde consoles. Het uitkragend deel is voorzien van verdiepte velden en wordt afgesloten door een uitspringende rollaag met hardstenen hoekblokjes. Boven het portaal bevindt zich een reeks van vier vensters zoals eerder beschreven. De symmetrisch ingedeelde RECHTER ZIJGEVEL heeft in het midden een dubbele houten paneeldeur. De deuropening wordt afgesloten met een rollaag en een tandlijst. Boven de deur bevindt zich een reeks van zeven vensters. De symmetrisch ingedeelde ACHTERGEVEL (OOSTGEVEL) heeft in het midden een dubbele paneeldeur. De deuropening wordt afgesloten met een rollaag en een tandlijst. Boven de deur bevindt zich een reeks van vier vensters. De LINKER ZIJGEVEL (BUITENGEVEL) heeft aan de bovenzijde een reeks van zeven vensters. Het INTERIEUR verkeert in oorspronkelijke staat. De aula bestaat uit één grote ruimte en het portaal. In het portaal is de kohanimruimte, die enkel via een rondboogvormig gesloten opening met een rooster van siersmeedwerk in verbinding staat met de aula. Vanaf de vensterzone springt de witgepleisterde ruimte naar boven toe trapsgewijs in. In de noordoostelijke hoek bevindt zich een marmeren schouw met een grote gietijzeren kachel. Boven de deur in de oostgevel, die toegang geeft tot de begraafplaats is een marmeren plaquette aangebracht met een tekst in het Hebreeuws en in het Nederlands: "SEPT. 1921/ werd dit gebouw gesticht uit giften en rentelooze/ bijdragen van Leden en/ Pieuse Instellingen/ der Nederl. Isr. Gem. alhier/ BESTUUR/ H. Hartog Voorz./ Jos. Lion v. Voorz./ Ph. Polak Thesaur./ M.S. Polak Secr./ J.D. v.d. Bergh Eerelid/ A.M. Frank. L. Heimans./ F. Knurr. L.J. Prins./ J. Vromen. S. v. Zwanenberg.". De BEHEERDERSWONING heeft nagenoeg dezelfde vorm als de aula. De woning heeft een rechthoekig grondplan en twee bouwlagen onder een plat dak. Tegen de rechter zijgevel bevindt zich een rechthoekige éénlaags uitbouw met plat dak. De hoekpartijen, vensterreeksen en gevelbeëindigingen zijn op dezelfde wijze vormgegeven als bij de aula. De symmetrisch ingedeelde VOORGEVEL heeft i.p.v. het portaal een reeks van vier vensters met gemetselde dorpels en 4-ruits stalen ramen en 4-ruits bovenlichten. De LINKER ZIJGEVEL is asymmetrisch ingedeeld en heeft links een paneeldeur. De reeks van zeven vensters aan de bovenzijde is blind. De ACHTERGEVEL heeft in de eerste bouwlaag vijf vensters van hetzelfde type als in de voorgevel. De RECHTER ZIJGEVEL heeft in de eerste bouwlaag links twee vensters van hetzelfde type als in de voor- en achtergevel. Rechts van de vensters bevindt zich de uitbouw, waarin zich de voordeur van de beheerderswoning bevindt. Boven de afsluitende rollaag en de tandlijst bevindt zich een veld met siermetselwerk. In de rechter zijgevel van de uitbouw zijn twee kleine vensters aangebracht. Van de reeks van zeven vensters in de tweede bouwlaag zijn de middelste vier blind uitgevoerd. Het INTERIEUR is deels bewaard gebleven. In het zaaltje aan de achterzijde bevinden zich oorspronkelijke interieurelementen zoals een schouw van roze marmer en paneeldeuren in vlakke omlijstingen. De twee blokvormige bouwvolumes d.w.z. de aula en de beheerderswoning zijn met elkaar verbonden door een gemetselde POORT, die t.o.v. de voorgevels één steen terug springt. De poort bestaat uit twee verticaal gemetselde muurdammen, afgesloten met rollagen, die een gemetselde pseudo-boogconstructie dragen. De 'binnenboog' bestaat uit trapsgewijs naar het midden toelopende bakstenen, telkens verspringend ter grootte van een kwart baksteen. Het middendeel is recht en wordt gevormd door een rollaag. Boven de rollaag bevindt zich een blauw geschilderd veld met een Hebreeuws opschrift in goud: "Huis der levenden". De rechte bovenzijde van de poort wordt beëindigd met een tweemaal verspringende bakstenen lijst en een uitspringende rollaag. Tussen de muurdammen wordt de opening afgesloten door een dubbel geornamenteerd smeedijzeren hek, waar ook plaatijzer met gaatjespatronen in is verwerkt. De middenstijl van het hekwerk wordt bekroond met een Davidster in een cirkel. De MUUR van de begraafplaats sluit links aan op de achtergevel van de aula en ligt in één lijn met de linker zijgevel van de aula. Rechts sluit de muur aan op de rechter zijgevel van de beheerderswoning en ligt op één lijn met de achtergevel van de woning. De muur is opgetrokken in dezelfde donkere baksteen als de gebouwen en gemetseld in Vlaams verband. De muur wordt op regelmatige afstand onderbroken door vierkante, boven de muur uitstekende pijlers. Bovendien zijn de muren langs de Postweg en de Kwakkenbergweg voorzien van een drietal torenachtige constructies, die tevens als steunbeer fungeren. De kohanimpaden op de begraafplaats lopen langs de muren en onder de torens door. In het midden van de muur aan de achterkant van de begraafplaats bevindt zich ook nog een toren van hetzelfde type. De torens bestaan uit vier gemetselde pijlers die d.m.v. pseudo-boogconstructies, d.w.z. trapsgewijs inspringende bakstenen, aan de bovenzijde met elkaar worden verbonden. De muur heeft een hoge, met een éénsteens rollaag afgesloten plint. Het metselwerk van de muurvlakken boven de plint, de pijlers en de torens wordt verlevendigd door verticaal gemetselde stenen en uitspringende strekken en koppen. De muur wordt afgesloten met een anderhalfsteens rollaag. Waardering AULA, BEHEERDERSWONING, POORT en MUUR uit 1921 gebouwd naar ontwerp van Oscar Leeuw. - Van architectuurhistorische waarde als goed en gaaf voorbeeld van een aula, beheerderswoning, poort en muur van een Israëlitische begraafplaats in een stijl die invloeden vertoont van het expressionisme en de Art Deco met hoogwaardige esthetische kwaliteiten in het ontwerp zoals een bijzondere hoofdvorm, goede verhoudingen en een bijzondere detaillering. De begraafplaats is van belang binnen het oeuvre van Oscar Leeuw, omdat de architectuur van de begraafplaats samen met het Museum Kam het einde markeert van zijn tweede periode. - Van stedenbouwkundige waarde wegens de markante situering op een splitsing van wegen. - Van cultuurhistorische waarde als functionele en kenmerkende onderdelen van een Joodse begraafplaats, die een belangrijke herinnering vormen aan de Joodse gemeente van Nijmegen. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 522936
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Joodse begraafplaats Nijmegen
Toegang met aula
Toegang met aula
Huidige straat Kwakkenbergweg
Huidige eigenaar NIK
Jaar van stichting 1891
Aantal grafstenen 327
Toegankelijkheid Uitsluitend voor nabestaanden.
Vrije toegang tijdens
Open Monumentendagen
Portaal  Portaalicoon   Jodendom
Tussen de muur en de graven is duidelijk een Coheniemenpad aanwezig
De kleine grafstenen dragen alleen een naam, of soms slechts het hebreeuwse opschrift פנ

In de Nederlandse stad Nijmegen ligt aan de Kwakkenbergweg een Joodse begraafplaats. Op deze begraafplaats staan 327 grafstenen.[1] De begraafplaats is nog steeds in gebruik.

Geschiedenis

Reeds in de vroege Middeleeuwen was in Nijmegen een belangrijke Joodse gemeenschap. In 1328 is er sprake van een Joodse begraafplaats die in het oosten van de stad was gelegen. De exacte plaats is niet bekend.

Begraafplaats Mariënburg

In 1683 werd een stuk land gekocht bij Mariënburg, de huidige Tweede Walstraat. Hier begroeven de Joden gedurende ruim 200 jaar hun doden. Bij wet mocht er na 1811 niet meer binnen de stadsmuren begraven worden. In 1814 kreeg de Joodse gemeente alsnog toestemming om op begraafplaats aan de Mariënburg te blijven begraven. Pas in 1891 was de begraafplaats zo vol, dat er werd uitgeweken naar de huidige begraafplaats aan de Kwakkenbergweg te Nijmegen. Hier wordt anno 2014 nog steeds begraven. Volgens een bron werden er tussen 1806 en 1811 ook Joden begraven op de Algemene Begraafplaats aan de Stenen Kruisstraat van Nijmegen. In totaal zouden er 51 mensen zijn begraven. Niet duidelijk is of deze graven geruimd zijn. Volgens joods gebruik is ruimen alleen bij uitzondering toegestaan. Het ruimen en herbegraven elders dient onder strikt rabbinaal toezicht te staan.[2] Echter, op geen enkele algemene begraafplaats in Nijmegen zijn nu nog Joodse graven bekend.

De Joodse begraafplaats aan de Mariënburg werd in 1962 geruimd. In totaal werden er 1300 graven geruimd. De resten werden herbegraven op de Kwakkenberg. Bij het betreden van deze begraafplaats zit men links twee grote, witte grafstenen tegen de muur staan. Deze zijn afkomstig van Mariënburg.

De plek op de begraafplaats waar de restanten liggen (2016).

Begraafplaats Kwakkenbergweg

De begraafplaats is gewoonlijk slechts voor nabestaanden toegankelijk. Alleen op Open Monumentendag is er een openstelling voor belangstellenden. De plattegrond van de begraafplaats heeft de vorm van een trapezium. Bij de toegang van de geheel ommuurde dodenakker staat rechts de beheerderswoning en links de aula. Muur, beheerderswoning en aula zijn ontworpen door Oscar Leeuw. Bij de aula is een klein halletje waar gedurende een begrafenisplechtigheid de Cohaniem verblijven. Deze Cohaniem (joodse priesters) dienen op gepaste afstand van een stoffelijk overschot te blijven omdat dit geacht wordt onrein te zijn. Op de begraafplaats zelf is tussen de muur en een heesterhaag een speciaal Cohaniempad aanwezig. Vanaf dit pad kan een Cohen een begrafenis van afstand bijwonen of het graf later bezoeken.

Op de begraafplaats zijn veel kleine grafsteentjes aanwezig. Sommige dragen uitsluitend een naam, zonder data. Andere dragen in het geheel geen tekst. Hier zijn wel mensen begraven, maar het is niet bekend wie. In vroeger tijden was er niet altijd geld voor een grafsteen. Soms werden grafstenen gestolen, of vielen ze stuk. Om het graf toch te markeren zijn de kleine stenen geplaatst.

Synagoge

In 1756 werd een synagoge aan de Nonnenstraat ingewijd. In 1913 werd een andere synagoge, aan de Gerard Noodtstraat, in gebruik genomen. Deze synagoge wordt sinds 1945 niet meer als zodanig gebruikt. Van 1945 tot 2000 is er in de joodse school op nr. 123 een kleine synagoge geweest. In 2000 is dit gebouw verkocht door de Joodse Gemeente, waarna er een dagopvang voor kinderen in kwam. Sinds 2000 is de synagoge aan de Nonnenstraat weer als zodanig in gebruik. In de voormalige synagoge aan de Gerard Noodtstraat is tot 2016 het Natuurmuseum gevestigd. Er bestaan plannen om, na de verhuizing van het museum in 2016, in dat gebouw een joods cultureel centrum te vestigen.

Zie ook



Monumenten in de buurt van Bebouwing op de Joodse Begraafplaats in Nijmegen

Joodse Begraafplaats aanleg

Postweg 62
Nijmegen
2. De AANLEG Omschrijving De begraafplaats wordt in tweeën gedeeld door een middenpad, dat in de as van het toegangshek ligt en van het w..

Schoolgebouw

Elzenstraat 2
Nijmegen
Inleiding Katholiek lagere SCHOOLGEBOUW, ontworpen in 1933 door architect Johannes Zwanikken die ook de nabij gelegen kerk ontwierp. Het sc..

LIMOS-kazerne (Prins Hendrikkazerne)

Dommer van Poldersveldtweg 112
Nijmegen
7. HOOFDGEBOUW PRINS HENDRIKKAZERNE. Inleiding De Prins Hendrikkazerne is gebouwd door Jan Limburg in 1909-1912 in de stijl van het ration..

LIMOS-kazerne (4 toegangspoorten, 1 hek en wachthuisje)

Dommer van Poldersveldtweg 112
Nijmegen
9. Vier TOEGANGSPOORTEN, waarvan één met WACHTHUISJES, HEKWERK Omschrijving De TOEGANGSPOORT bij de hoofdingang heeft twee gemetselde m..

Kinderhuis Villandry

Bosweg 160
Nijmegen
Inleiding Het KINDERHERSTELLINGSOORD VILLANDRY werd in 1926-1931 gebouwd voor kinderen van het Spoorweg- en Trampersoneel in opdracht van d..

Kaart & Routeplanner

Route naar Bebouwing op de Joodse Begraafplaats in Nijmegen

Foto's (1)