Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Groenendaal: portierswoning naast het hek met burchten in Heemstede

Kasteel Buitenplaats

Herenweg 20
2104MK Heemstede
Noord Holland

Bouwjaar: eerste kwart 19e eeuw


Beschrijving van Groenendaal: portierswoning naast het hek met burchten

Omschrijving onderdeel 13: PORTIERSWONING (Groenendaal). Portierswoning uit het eerste kwart van de 19de-eeuw gelegen aan de Herenweg, naast het hek met burchten dat de Sparrenlaan ontsluit. Kleine L-vormige woning van één bouwlaag onder schilddak, gebouwd in de stijl van Zocher. Het geheel is gepleisterd. Op de kopse gevels karakteristieke indeling met gekoppelde pilasters en vensterpartij met halfrond bovenlicht boven latei. Enkele vensters hebben nog de roedeverdeling in ruitpatroon. Bij een gasontploffing (20c/d) is het huis beschadigd en daarna hersteld. Waardering De portierswoning is van belang: - vanwege de functionele waarde op de buitenplaats; - vanwege zijn karakteristieke ligging in relatie tot het toegangshek; - vanwege de architectuur in de stijl van Zocher. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 522916
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Groenendaal
Ingang van het park, zomer 2013
Ingang van het park, zomer 2013
Coördinaten 52° 20′ NB, 4° 37′ OL

Groenendaal is een eeuwenoud wandelbos in de Noord-Hollandse gemeente Heemstede. Het bos vormt in totaal circa 80 hectare. Het voormalig landgoed Meer en Berg maakt tegenwoordig ook deel uit van het wandelbos. Tot 1913 maakte ook landgoed Bosbeek deel uit van het landgoed Bosbeek-Groenendaal; tegenwoordig is hier een verpleeghuis gevestigd.

Geschiedenis

Buitenplaats

In de 17e eeuw vestigden rijke kooplieden zich al in het gebied, dat toen nog bestond uit een aantal afzonderlijke landgoederen. Zij kochten het land eerst als investering; met zandafgraving verdienden zij geld, en de resulterende bleekvelden ook. Pas in de 18de eeuw ontstond de wens voor een buitenplaats, waar men naartoe kon vluchten als de kanalen in de stad (eerst Haarlem, later Amsterdam) begonnen te stinken in de zomer. In deze bloeitijd van de buitenplaatsen is de bekende tuin van George Clifford geplant bij de Hartekamp, en de Haarlemmerhout opnieuw geplant door Henry Hope.

Voor meer dan een eeuw, vanaf 1767, is het landgoed Groenendael in bezit geweest van de familie Hope, van de bekende Amsterdamse bank Hope & Co. In de tijd van John Hope (neef van Henry Hope) zijn de molens (windmolentje en later stoom-molen ernaast) gebouwd en de vijvers gegraven. Kenmerkend voor de Hopes was hun visie op uitgestrekte parken, waarschijnlijk overgenomen door hun vele Engelse relaties. Beide neven hebben veel aangrenzend land aangekocht om hun parken uit te breiden. Groenendaal strekte zich in die tijd uit tot aan de overkant van de Leidse trekvaart en tot aan het Haarlemmermeer. Ook is Bosbeek erbij geannexeerd, al heeft Jan Hope dit niet meer meegemaakt, want hij stierf in het jaar van aankoop, in 1784. Zijn zoon Adriaan Elias heeft de Belvedere gebouwd en de bekende walvisbank geplaatst.

Stoommachine

Bij het nog bestaande molentje is in 1781 in opdracht van toenmalig eigenaar John Hope een 'vuurmachine' geplaatst. Het was na Blijdorp-Rotterdam de tweede stoommachine in Nederland en bovendien de eerste in Nederland geconstrueerd, door de in Amsterdam woonachtige Fries R.L.Brouwer. Deze stoommachine diende om het water op te pompen en het hogere deel van het landgoed te bevloeien ter vervanging van de vijzel-windmolen die bij windstilte te weinig water opvoerde voor de vijvers, sloten en fonteinen van Groenendaal. Deze stoommachine is één van de uitzonderlijke voorbeelden geweest van technische innovatie op buitenplaatsen. Rond 1842 is de machine gedemonteerd en als schroot aan een Haarlemse sloper verkocht

20e eeuw

wandelkaart van Groenendaal

In 1913 is het bos van de Erven Van Merlen gekocht door de gemeente Heemstede, om te voorkomen dat het bos verkocht zou worden aan bollenboeren, die er een bollenveld van wilden maken. In de Tweede Wereldoorlog is een deel van het bos gekapt, deels door de bezetters, deels door particulieren in de hongerwinter. In 1948 is door de gemeente een groot deel van het naastgelegen landgoed Meer en Berg aangekocht. Door deze aankoop ontstond er één doorlopend wandelbos. In het park lopen tegenwoordig “grote grazers” rond, Schotse Hooglandrunderen die het gebied moeten onderhouden.

Het bevrijdingsmonument van Groenendaal.

In 1914 is de Vrijheidsdreef aangelegd ter herinnering aan de bevrijding in 1813 van de Franse bezetting. In 1948 is hier het Vrijheidsbeeld geplaatst, vervaardigd door de Haarlemse beeldhouwer Mari Andriessen. Dit beeld toont een vrouw die zich uit haar boeien losmaakt.

In Groenendaal heeft men tot drie keer toe een internationale Floratentoonstelling gehouden, in 1925, 1935 en 1953. Deze reeks Floratentoonstellingen was de voorloper van de Floriade.

In de loop der jaren zijn cultuurhistorische elementen als de koepel, schelpen-nis, walvisbank en Belvédère verdwenen. Bij de ingang van het tennispark Groenendaal is het in 1930 bij de Leidsevaart afgebroken stenen tolhek herplaatst met de heraldische wapens van Haarlem en Leiden, daterend uit 1695.

Literatuur

  • Groenendaal. Albumuitgave van de Vereniging Oud-Heemstede-Bennebroek (VOHB), 1978.
  • Hans Krol. Geschiedenis van het buitengoed Bosbeek en van het adellijk geslacht Van Merlen. Heemstede, VOHB, 1987.
  • Rob Hinse. Het Molentje van Groenendaal en de molens van Heemstede. Uitgave Gemeente Heemstede,2007.
  • Groenendaal van buitenplaats tot wandelbos. Boek uitgegeven door de Historische Vereniging Heemstede Bennebroek (HV-HB), 2013.

Externe links


Monumenten in de buurt van Groenendaal: portierswoning naast het hek met burchten in Heemstede

Bollenschuur

Herenweg 19
Heemstede
Inleiding Te midden van bollenvelden gelegen en onlangs (1993) buiten gebruik gestelde BOLLENSCHUUR. De schuur kwam in twee fasen tot stand..

De Naald

Manpadslaan 1
Heemstede
GEDENKNAALD ter nagedachtenis aan de slagen bij het Manpad van 1304 en 1573, in 1817 geplaatst op de hoek van de Herenweg en de Manpadslaan,..

Huis te Manpad: orangerie met dienstwoningen

Manpadslaan 1
Heemstede
VOORMALIGE ORANGERIE MET DIENSTWONINGEN. Verdiepingloos gebouw (XVIIIb, later gewijzigd) onder asymmetrisch zadeldak. Zeven traveeën brede..

Huis te Manpad: tuinmuur

Manpadslaan 1
Heemstede
TUINMUUR. Bakstenen van lisenen en steunberen voorziene tuinmuur, behorende tot de aanleg van omstreeks 1730/42 en staande tussen het pinetu..

Huis te Manpad: houten brug

Manpadslaan 1
Heemstede
HOUTEN BRUG (XIX) met "rustieke" leuningen, liggende over de dwarsarm van de centrale waterpartij.

Kaart & Routeplanner

Route naar Groenendaal: portierswoning naast het hek met burchten in Heemstede

Foto's (1)