Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Rijnhuizen: kasteel in Nieuwegein

Kasteel Buitenplaats

Rond het Fort 22
3439MK Nieuwegein
Utrecht

Bouwjaar: 1640


Beschrijving van Rijnhuizen: kasteel

Onderdeel 1 Omschrijving Het tegenwoordige KASTEEL Rijnhuizen werd gebouwd in 1640 op een terrein waarop in ieder geval sinds 1370 een riddermatig, versterkt huis moet hebben gestaan. Het hoofdgebouw is een blokvormig, geheel onderkelderd huis van rode baksteen, met twee bouwlagen en een zolder onder een met gesmoorde oud-Hollandse pannen gedekt, omlopend schilddak. Oorspronkelijk had het dak een zakgoot, deze werd in de 19de eeuw vervangen door een plat. De 19de- eeuwse klokkenstoel op de nok aan de voorzijde dateert mogelijk uit dezelfde periode. De dakschilden aan weerszijden hebben centraal op de nok een schoorsteen, op beide schoorstenen een ornamentele smeedijzeren bekroning. De nokeinden worden bekroond door een ornamentele, natuurstenen pijnappel. De symmetrische gevels tellen aan de voorzijde zeven, aan de achterzijde zes en aan de zijgevels vier venstertraveeën. Op het niveau van de bel-étage en verdieping zijn de gevels voorzien van meerruits schuifvensters, op het niveau van het souterrain van dubbele meerruits draaivensters. De voorgevel heeft een licht risalerende middenpartij van drie traveeën breed, die ter hoogte van de daklijst wordt bekroond door een timpaan met de wapenschilden van de families De Geer en Van Rijn. Centraal in deze middenpartij bevinden zich boven elkaar de hoofd- en dienstingang. Beide zijn bereikbaar via dezelfde bakstenen boogbrug over de slotgracht, met een brugdek op het niveau van de bel-etage en een brugdek op souterrainniveau. De hoofdingang bestaat uit een eenvoudige enkele toegangsdeur met cirkelvormig, ornamenteel bovenlicht binnen een pilasterstelling. De achtergevel heeft een risalerende middenpartij van twee traveeën breed. Deze middenpartij is op het niveau van de bel-etage in de 19de eeuw voorzien van twee dubbele deuren met halfrond bovenlicht gevat in een hardstenen omlijsting. De deuren geven toegang tot twee franse balkons met eenvoudige ijzeren balustrades. In de achtergevel zijn zowel vensters als deuren op het niveau van de bel-etage voorzien van persiennes. De gevels worden beëindigd door een smalle gootlijst op klossen. Op het dak bevinden zich aan alle zijden dakkapellen, voorzien van wangen en een halfronde bekroning met schelpmotief. Rond de ramen een pilasterstelling. De oorspronkelijke plattegrond en indeling zijn op wat kleine wijzigingen na intact gebleven. De centraal gelegen, nagenoeg vierkante hal heeft een wit marmeren vloer, gelegd in tegels van ca. 50 bij 50 cm. Het trappenhuis aan de noordkant van het huis wordt op de verdieping bekroond door een bijzondere balustrade uit de eerste helft van de 18de eeuw, bestaande uit decoratief gesneden en kleurig beschilderde balusters in Lodewijk XIV-stijl, een viertal gepaneelde vierkante trappalen, bekroond door gestoken, vaasvormige ornamenten en een afsluitende geprofileerde leuning. In de zogenaamde Alexander-zaal ten noorden van de hal zijn de wanden bespannen met 18de-eeuwse, op jute geschilderde behangsels met scènes uit het leven van Alexander de Grote. Deze behangsels werden aangebracht in 1771, vermoedelijk als afsluiting van een algehele modernisering van het in- en exterieur, welke plaats vond onder Jan Jacob de Geer. Naast behangsels is de Alexander-zaal voorzien van een gaaf bewaarde Utrechtse schouw (Lodewijk XIV) en een vergulde rijk gedecoreerde penanttafel met marmeren blad, bijbehorende spiegel in gesneden lijst en ornamenteel opzetstuk (Lodewijk XVI). Het omtimmerde, gesneden en vergulde, moer- en kinderbalkenplafond, de lambrisering en de parketvloer dateren vermoedelijk van een modernisering van het interieur die in de jaren '80 van de 19de eeuw plaats vond onder het echtpaar Van Hardenbroek-De Geer Rijnhuizen. De wanden in het vertrek ten zuiden van de hal zijn beschilderd met motieven die geïnspireerd moeten zijn op ontwerpen van Daniël Marot. De schilderingen werden ontdekt in 1971 en zijn nadien ingrijpend gerestaureerd. In het vertrek ten zuidwesten van de hal een eenvoudige marmeren mantel met fraaie gestucte boezem, beide in Lodewijk XV-stijl en vermoedelijk daterend uit het midden van de 18de eeuw. In de hal, gangen en een groot aantal vertrekken op de bel-etage (de genoemde vertrekken incluis) en verdieping bevinden zich voorts stucplafonds, betimmeringen, ramen, deuren en luiken uit zowel de 18de als de 19de eeuw. Waardering Het KASTEEL (Rijnhuizen) is van algemeen belang: - vanwege de architectonische vormgeving; - vanwege de nagenoeg oorspronkelijke plattegrond en indeling en de aanwezigheid van gaaf bewaarde historische interieuronderdelen uit verschillende perioden; - vanwege de kenmerkende ligging binnen de 17de-eeuwse formele parkaanleg; - vanwege de functioneel-ruimtelijke relatie met de andere onderdelen van de buitenplaats; - als één van de weinige gaaf bewaard gebleven en oorspronkelijk tot een grotere groep behorende 17de-eeuwse omgrachte kastelen met middeleeuwse kern ten zuiden van het Sticht. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 522604
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Rijnhuizen
hoofdgebouw
hoofdgebouw
Locatie Nieuwegein
Algemeen
Stijl Hollands classicisme
Eigenaar Particulier
Gebouwd in voor 14e eeuw?
Herbouwd in 17e eeuw
Monumentale status Rijksmonument
Monumentnummer  522603
Bijzonderheden Ridderhofstad
de theekoepel van Rijnhuizen aan de Vaartsche Rijn met verscholen achter de bomen het hoofdgebouw
de theekoepel van Rijnhuizen aan de Vaartsche Rijn met verscholen achter de bomen het hoofdgebouw
'

Rijnhuizen, ook wel Rhijnhuizen genoemd, is een kasteel en landgoed in de Utrechtse gemeente Nieuwegein.

Geschiedenis

Waarschijnlijk stond er in de 14e eeuw al een kasteel langs de Vaartsche Rijn. In 1459 werd Johan van Rijn beleend met:

"enen huysinge gelegen tot Jutphaes met achte hont lants dair dat voirs huysz op staet aen die oestersyde van de Ryn. In Johansz voirsz gerichte dair maest gelant syn Gysbertsz erfgenamen van muden aen die zyde van der huysinge voirs ende aen die ander zyde henr. witten erfgen."
— Gaasbeeks leenboek

Met 'Johansz voirsz. gerichte' werd de ambachtsheerlijkheid van het Overeind van Jutphaas bedoeld, die Johan als leen van Loenersloot bezat.

Johan van Rijn maakte in 1436 deel uit van de ridderschap van Utrecht en werd in 1456 benoemd tot schout van Utrecht. Zijn oudste zoon Adriaan, burgemeester van Utrecht, werd na de dood van zijn vader in 1468 beleend met Rijnhuizen. In 1497 ging het kasteel naar Adriaans zoon Dirk. In 1530 en 1540 werd deze verschreven in de ridderschap van Utrecht.[1]

In 1536 wordt Rijnhuizen genoemd in de lijst van ridderhofsteden, opgesteld door de Staten van Utrecht. Het huis werd in 1528 verwoest, maar later weer opgebouwd.

In 1607 stierf de laatste erfgename van de familie van Rijn, Johanna, weduwe van de Gelderse edelman Wolter van Baexen. Zij liet het landgoed na aan haar nicht Wilhelmina van Riebeeck. In 1609 huwde zij met Tyman van Parijs van Zuidoord, eigenaar van de ridderhofstad Voorn bij De Meern. Om financiële redenen moesten zij Rijnhuizen in 1620 verkopen aan Hendrik van Tuyll van Serooskerken, burgemeester van de Tholen. Diens kleinzoon Reynoud van Tuyll van Serooskerken liet rond 1640 het huidige huis in Hollands classicistische stijl bouwen.[1]

Bijzonder aan het kasteel is de dubbele toegangsbrug. De bovenbrug was alleen voor bezoekers van de eigenaar en de eigenaar zelf. Via de bovenbrug kwam men meteen in de hal; de onderbrug was voor het personeel en het gewone volk. De onderbrug leidt naar de kelders van het kasteel. Hier bevinden zich de keukens, provisiekamers en de ruimten voor het personeel.

Stichting FOM

In 1959 kocht de Stichting voor Fundamenteel Onderzoek der Materie (FOM) het landgoed Rijnhuizen in het toenmalige Jutphaas, nu Nieuwegein, en vestigde er haar nieuwe onderzoeksinstituut voor plasmafysica. Het merendeel van de medewerkers werkte in het instituutsgebouw op 100 meter van het kasteel. Het onderzoeksinstituut voor plasmafysica veranderde in 2012 van naam naar DIFFER, het Dutch Institute for Fundamental Energy Research, en verhuisde in 2015 naar een nieuw onderzoeksgebouw op de campus van de Technische Universiteit Eindhoven. Het landgoed Rijnhuizen is nu in particulier bezit.

Zie ook


Monumenten in de buurt van Rijnhuizen: kasteel in Nieuwegein

Rijnhuizen: historische tuin- en parkaanleg

Rond het Fort 22
Nieuwegein
Onderdeel 2 Omschrijving HISTORISCHE TUIN- EN PARKAANLEG. In oorsprong formele tuin- en parkaanleg, die in de 18de en 19de eeuw in fasen w..

Rijnhuizen: brug

Rond het Fort 22
Nieuwegein
Onderdeel 3 Omschrijving Het omgrachte hoofdgebouw is bereikbaar via een rood bakstenen BRUG met drie bogen, welke voorafgegaan wordt door..

Rijnhuizen: noordelijk bouwhuis

Rond het Fort 22
Nieuwegein
Onderdeel 4A Inleiding Aan de oostzijde van het voorplein liggen in elkaars verlengde, ter weerszijden van de oprijlaan naar het plein, tw..

Rijnhuizen: zuidelijk bouwhuis

Rond het Fort 22
Nieuwegein
Onderdeel 4B Inleiding Aan de oostzijde van het voorplein liggen in elkaars verlengde, ter weerszijden van de oprijlaan naar het plein, tw..

Rijnhuizen: tuinschuur

Rond het Fort 22
Nieuwegein
Onderdeel 5 Omschrijving Ten zuidoosten van het zuidelijke bouwhuis gelegen TUINSCHUUR op rechthoekige grondslag, bestaande uit één bouw..

Kaart & Routeplanner

Route naar Rijnhuizen: kasteel in Nieuwegein

Foto's (36)

Alle 36 foto's weergeven