Meer dan 63.000 rijksmonumenten


De Bovenste Polder in Wageningen

Nijverheid Industrie

Aan de Rijn 5
6701PB Wageningen
Gelderland

Bouwjaar: 1923


Beschrijving van De Bovenste Polder

Inleiding Buiten gebruik gestelde, herbestemde STEENFABRIEK ("De Bovenste Polder") van het type zig-zagoven, naar het ontwerp van J.J. Wentink uit Utrecht. Opgericht door Robert Bowles en Joannes Lans in 1846: van drie veldovens uitgegroeid tot een in opdracht van L. J. Duijs in 1923 gebouwde steenfabriek, breidt de produktie van metselbakstenen en straatklinkers uit en bleef de voor Wageningen tweede baksteenfabriek, tot midden jaren 1960 in bedrijf. Door enthousiaste initiatiefnemers werd de fabriek van de sloophamer gered en zij heeft tegenwoordig een multi-funktionele herbestemming gekregen zoals ateliers, opslag en twee dienstwoningen. De baksteenindustrie was een belangrijke seizoenswerkgever waaruit veel (gezins)arbeiders een schamel inkomen verdienden. Het besluit van de steenfabrikant van de "Bovenste Polder" in 1906 een loonsverlaging door te voeren mondde uit in een wilde staking die door de plaatselijke vakbond 'Eendracht maakt macht' werd georganiseerd. Bescherming van rechten van de steenfabrieksarbeider vormde mede de aanleiding tot de oprichting van de "Nederlandsche Bond van Steen- en Pannenbakkers" die zich in Wageningen vestigde. Op het nauwelijks veranderde en als zodanig nog steeds interessante, noordelijk van de Nederrijn gelegen, uiterwaardengebied bevinden zich een kleine oorspronkelijke haven en verspreid, getuigenissen van klei-afgraving, alsook de boerderij/bazenwoning aan de noordoostzijde van de fabriek. Overige bijgebouwen zijn niet meer of te fragmentarisch bewaard gebleven. De afzonderlijke onderdelen zijn echter van te weinig belang om een rijksbescherming op te leggen. Omschrijving De baksteenfabriek bezit een vierkante plattegrond waarvan de hoeken naar de vier windrichtingen zijn gericht, waarbij de zijde die is gekeerd naar de rivier de zuidoostzijde betreft. Het fabrieksgebouw, met centraal opgesteld de schoorsteen, is opgetrokken in baksteen (vuurvaste- en gewone bakstenen). Het gebouw wordt gedekt door twee met rode verbeterde oud-Hollandse pan gedekte zadeldaken, die als paar worden omzoomd door een omlopend lessenaarsdak. Dit wordt door gebintstijlen op poeren, aan de voet geplaatst van de schuin oplopende muren, ondersteund, waardoor een groot overstek ontstaat. De nok en kepers zijn belegd met rode halfronde vorsten. De van horizontale plankdelen voorziene eindgevels van de zadeldaken zijn ingevuld met drie gekoppelde 2x2-ruits klapramen. Ter weerszijden van de beide nokassen komen gepaard twee ventilatiekappen voor boven de aanwezige dakkapellen met modern vierstrooksvenster. Links en rechts van de dakkapellen en in het lessenaarsdak onder de topgevels van de zadeldaken zijn moderne dakramen ingebracht. De gevel aan de rivierzijde wordt gedomineerd door een nieuwe, teruggebrachte hellingbaan die ten dienste van het transport van brandstof stond, dat vanuit de in zuidelijke richting gelegen haven werd aangeleverd en naar het ovendek werd gevoerd. Het lessenaarsdak is ten gunste van deze toegang onderbroken en bevat nu een beglaasde ingangspartij, die leidt naar de ateliers en dienstwoningen. Het gebouw telt aan deze en overliggende zijde met eindgevels tweemaal twee (tongewelfde) ovenkamers met in oorspronkelijke vorm, maar voorzien van nieuwe deuren, behouden kruipoorten en in de gevels evenwijdig aan de nokas, zes van dergelijke poorten aan iedere zijde. Op de stookzolder, waar zoveel mogelijk de oorspronkelijke bestrating is gehandhaafd, zijn deels de stookgaten waarin de kolen werd gestort en de tasruimte in het zicht gelaten. Het ovenkanaal in de zware stenen onderbouw, bevindt zich onder de zakgoot tussen beide zadeldaken. Ovenkanaal en (getopte) schoorsteen zijn bewaard gebleven en maken deel uit van het huidige ventilatiesysteem. Waardering Voormalige STEENFABRIEK ("De Bovenste Polder") van het type zig-zagoven, gebouwd in 1923, naar het ontwerp van J.J. Wentink uit Utrecht. - Van architectuurhistorisch belang als typologisch zeldzaam en redelijk gaaf bewaard voorbeeld van een verbeterde ring of zigzagoven op vierkante grondslag. - Van stedenbouwkundig belang als essentieel onderdeel van een markant in het Gelderse rivierengebied gesitueerde steenfabriek. - Van cultuurhistorisch belang als bijzondere uitdrukking van de sociaal-economische en historische ontwikkeling van de nederlandse steenfabricage. De fabriek met zijn arbeiders heeft een substantieel aandeel gehad in de oprichting van de "Nederlandsche Bond van Steen- en Pannenbakkers" in 1906 die zich in Wageningen vestigde. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 522213
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
De Bovenste Polder vanaf de achterzijde.

De Bovenste Polder is een voormalige steenfabriek in Wageningen in de Nederlandse provincie Gelderland, noordelijk van de Nederrijn gelegen. De steenfabriek is in 1923 gebouwd met een zigzagringoven naar ontwerp van J.J. Wentink. De steenfabriek was tot in de jaren 60 in gebruik. Hierna heeft de steenfabriek een herbestemming als atelier, woonhuis en opslag gekregen.

Geschiedenis

De steenfabriek wordt opgericht in 1846 door Robert Bowles en Joannes Lans nadat deze een vergunning hadden ontvangen om een steenfabriek in de Stompe Waarden en de Essenswaarden te bouwen. Er wordt een steenfabriek met drie steenovens gebouwd. In 1875 wordt een stoommachine aangekocht om de steenpersmachine aan te drijven. In 1888 wordt de, inmiddels uitgebreide, fabriek aan H.D. Gideonse uit Brummen verkocht. Toen in 1906 besloten werd de lonen van de (veelal) seizoenarbeiders te verlagen, werd hiertegen wild protest gemaakt. Er werd zelfs gestaakt onder leiding van de vakbond "Eendracht maakt macht". Onder andere naar aanleiding van deze loonsverlaging werd in juli 1906 een nieuwe vakbond opgericht, de "Nederlandsche Bond van Steen- en Pannenbakkers", die zich in Wageningen vestigde. In 1921 komt de steenfabriek in handen van L.J. Duijs. Duijs geeft in 1923 opdracht tot de bouw van een nieuwe steenfabriek. Deze steenfabriek bevat een oven met 16 poorten en een oppervlakte van 735 m².

In 1965 wordt de steenfabriek opgekocht door de gemeente Wageningen, samen met de in 1930 door Duijs gekochte fabriek de "Hooge Waard" die naast De Bovenste Polder ligt. De steenfabrieken werden opgekocht omdat de gemeente stadsuitbreiding in de uiterwaarden had gepland. Na verkoop zet Duijs zijn onderneming voort in de Gelderse Waarden, aan de Maas bij Heusden. Op het moment van de verkoop waren 55 mensen in dienst op beide fabrieken. Jaarlijks werden 11,5 miljoen metselstenen vervaardigd. Kort na het raadsbesluit tot stadsuitbreiding wordt steenfabriek de "Hooge Waard" gesloopt. Ook wordt de schoorsteenpijp van "De Bovenste polder van 48 naar 28 meter ingekort. Kort daarna komt er vertraging in de plannen. Men besluit de sloop van "De Bovenste Polder" nog even af te wachten. Nadat in 1976 echter de Raad van State besluit dat er niet meer in de uiterwaarden gebouwd mag worden blijft de steenfabriek behouden. Nadat de steenfabriek behouden is wordt in de jaren 80 de "Vereniging tot Behoud van De Bovenste Polder" opgericht. In 1986 wordt begonnen met het opknappen van de fabriek. In 1995 werd de vereniging die zich voor het behoud inzette omgedoopt tot de "Stichting De Bovenste Polder". In 2000 verkreeg de steenfabriek de status van Rijksmonument. Sinds april 2003 is de steenfabriek eigendom van de stichting BOEi.

Huidig gebruik

De steenfabriek wordt gebruikt door ongeveer tien kunstenaars, twee families, en diverse muziekgroepen. Daarnaast is in de fabriek de kanovereniging "WKV De Bovenste Polder" gevestigd.

Externe links


Monumenten in de buurt van De Bovenste Polder in Wageningen

Prefab Villa

Nassauweg 20
Wageningen
Inleiding Vrijstaand in grenenhout opgetrokken WOONHUIS van het type chalet, gebouwd in 1923 en geheel als prefab, 'avant la lettre', uitge..

Fragmenten stadsmuur

Boterstraat 26
Wageningen
Aan de zuidzijde der oude stad een fragment van de stadsmuur.

Herenhuis

Herenstraat 1
Wageningen
Fraai herenhuis eind XVIII, begin XIX. Imposante deurpartij. Vensters met oude roedenverdeling. Gevel gepleisterd. Kroonlijst met gesneden c..

't Venster, Voormalige Rijks HBS: dependance voor tekenen en gymnastiek

Wilhelminaweg 5
Wageningen
Omschrijving SCHOOLGEBOUW (C) (Wilhelminaweg 5, gangtype), behorend bij de voormalige Rijks H.B.S., bezit een in hoofdvorm rechthoekige pla..

Herenhuis

Herenstraat 3
Wageningen
Fraai herenhuis, begin XIX. Goede gesneden kroonlijst. Vensters met roedenverdeling. Houten kroonlijst.

Kaart & Routeplanner

Route naar De Bovenste Polder in Wageningen

Foto's (3)