Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Monument voor Graaf Adolf ter herdenking van de slag bij Heiligerlee in Heiligerlee

Overig

Provincialeweg 7
9677PA Heiligerlee (gemeente Oldambt)
Groningen

Bouwjaar: 1872 1974 (rest.) 1987-'88 (rest.) 1996 (rest.)
Architect: J.H. Egenberger en P. Schenkenberg van Mierop (ontwerp) J. Geefs (uitv.)


Beschrijving van Monument voor Graaf Adolf ter herdenking van de slag bij Heiligerlee

Inleiding MONUMENT opgericht voor Graaf Adolf, ter herdenking van de slag bij Heiligerlee in 1568. Dit was de eerste zege in de 80-jarige oorlog op de Spaanse bezetter. Graaf Adolf, broer van Willem van Oranje, liet bij deze slag het leven. Het monument kwam in 1872 gereed en werd ontworpen door de schilder J.H. Egenberger en de architect P. Schenkenberg van Mierop. Het werk werd uitgevoerd door de beeldhouwer J. Geefs uit Antwerpen. Eerder stond op deze plek een obelisk, opgericht door de bewoners van Heiligerlee in 1826. In 1868 werd echter naar aanleiding van de 300-jarige herdenking van de slag een prijsvraag uitgeschreven. Deze drie-dimensionale compositie werd het winnende ontwerp en werd onthuld in 1873 door Willem III. De beeldengroep stelt voor een stervende graaf Adolf van Nassau (symboliseert de Nederlandse onafhankelijkheidsstrijd) die dodelijk gewond ligt aan de voeten van de Nederlandse maagd. Achter de maagd staat de brullende Nederlandse leeuw, die naar het zuiden kijkt waar de vijand vandaan komt. Omdat het monument bijzonder te lijden heeft gehad onder de weersinvloeden, liet de Rijksgebouwendienst in 1974, 1987/88 en 1996 een aantal restauraties uitvoeren. Het monument is gelegen op een verhoogd terrein in een parkachtig aangelegd groengebied aan de westzijde van Heiligerlee. Aan de voorzijde staat een zwarte populier, geplant in 1860-1870, één van de zwaarste exemplaren van deze soort in de noordelijke provincies. Aan de rechterzijde ligt een pad met aan de straatzijde een fraai toegangshek. Het hek is onlangs bijna geheel vernieuwd waardoor het niet voor bescherming van rijkswege in aanmerking komt. Omschrijving MONUMENT bestaande uit een beeldengroep van geverfde kalksteen (vier soorten) staande op een achthoekige geprofileerde sokkel van Belgische hardsteen. De beeldengroep stelt voor de stervende graaf Adolf van Nassau (symboliseert de Nederlandse onafhankelijkheidsstrijd) die dodelijk gewond ligt aan de voeten van de Nederlandse maagd, die hem beschermt met schild en zwaard. De graaf houdt met zijn rechterhand krampachtig het vaandel vast, waarop staat geschreven Recuperare Aut Mori (herwinnen of sterven). Achter de Nederlandse maagd staat de brullende Nederlandse leeuw, die naar het zuiden kijkt waar de vijand vandaan komt. Hij houdt zijn poot stevig op een oorkonde, waarmee hij uitdrukt: "Wat in de klauwen van de leeuw is, ontrukt hem geen mens". In de basis van de beeldengroep is gekerfd `J.H. Egenberger nv' `geefs. sculps.'. In de steen aan de voorzijde (zuidkant) van de sokkel: `23 mei 1568. De eerste zege in de Tachtigjarige Worsteling voor de vrijheid der Nederlanden'. In de steen aan de westzijde: `Oranje met Nederland verbonden'. In de steen aan de achterzijde (noordkant): `23 mei 1868: Door het nageslacht der vaderen gewijd'. In de steen aan de oostzijde: `Graaf Adolf van Nassau bleef in den roemrijken slag. Waardering Monument van algemeen belang vanwege cultuurhistorische waarde: - als zeldzaam voorbeeld van een monument uit 1872 in de provincie Groningen - vanwege de fraaie ruimtelijke compositie en zorgvuldige detaillering - vanwege de hoge mate van gaafheid - vanwege de monumentale ligging - als herinnering aan de slag bij Heiligerlee (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 522099
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Adolf van Nassau
1540-1568
Adolfvannassau.jpg
Vader Willem I van Nassau-Dillenburg
Moeder Juliana van Stolberg
Dynastie Huis Nassau-Dillenburg

Graaf Adolf van Nassau (Dillenburg, 11 juli 1540Heiligerlee, 23 mei 1568) was de vierde zoon van Willem de Rijke en Juliana van Stolberg. Adolf was de op een na jongste broer van Willem van Oranje (Willem de Zwijger).

Hij studeerde te Wittenberg. Adolf streed in 1566 tegen de Turken die steeds verder opdrongen in Europa. In 1568, toen zijn broer Willem de Zwijger de wapens opnam tegen Filips II, streed hij aan zijn zijde in Brabant. Adolf trok vervolgens in de troepenmacht van zijn andere broer Lodewijk mee naar het noorden, waar hij sneuvelde bij Heiligerlee. De Spaanse troepen werden bij Heiligerlee aangevoerd door Arenberg. De Slag bij Heiligerlee werd weliswaar door de troepen van Willem van Oranje gewonnen, maar het effect van deze overwinning wist Alva teniet te doen door de onthoofding van Egmont en Horne in Brussel op 5 juni 1568.

Stamboom

Stamboom Adolf van Nassau-Dietz (1540-1568)
Grootouders

Johan V van Nassau-Dietz (1455-1516)
x 1482
Elisabeth van Hessen (1466-1523)

Botho van Stolberg
x
Anna van Eppstein-Königstein

Ouders

Willem van Nassau-Dietz (1487-1559)
Willem de Rijke
x
Juliana van Stolberg (1506-1580)

Adolf van Nassau-Dietz (1540-1568)

Kinderen

-

Gesneuveld bij Heiligerlee

Stamboom.png Stamboom

Adolf stierf in de Slag bij Heiligerlee, die door zijn broer Lodewijk werd gewonnen. Nadat de staatse troepen de Spanjaarden hadden ingesloten, sloeg het paard van Adolf op hol. Hij kwam midden tussen de Spaanse troepen terecht en de graaf van Aremberg stortte zich persoonlijk op Adolf en doodde hem en twee ruiters die hem te hulp schoten. Kort daarna wordt de graaf van Aremberg zelf neergeschoten en sterft ook. Het is niet bekend of graaf Adolf teruggevonden is.

Er doen verschillende verhalen de ronde:

  • Graaf Adolf van Nassau en Johan de Ligne, graaf van Aremberg, zouden samen zijn opgebaard in de kloosterkerk van Mons Sinaï. Later zou Adolf overgebracht zijn naar Midwolda en daarna naar de Grote Kerk van Emden.
  • Adolf van Nassau zou opgebaard zijn in de kloosterkerk en met militaire eer zijn bijgezet in het kasteel te Wedde. Van daaruit zou hij zijn overgebracht naar een stamslot in Oost-Friesland.
  • Adolf zou zijn begraven en vervolgens opgegraven zijn om te voorkomen dat de Spanjaarden zijn graf zouden onteren. Vervolgens is hij op een geheim gehouden plek herbegraven.
  • Mogelijk is hij bijgezet in de Grote Kerk in Emden, want het kasteel in Wedde, de Wedderborg, bleef een middelpunt van de strijd in de Tachtigjarige Oorlog en de Grote Kerk was een toevluchtsoord voor de Nederlandse protestanten geworden. Het harnas van de graaf is nog altijd te zien in het raadhuis van Emden.[1] In de stadsarchieven valt echter niets terug te vinden over een eventuele begrafenis van de graaf en de kerk is in de Tweede Wereldoorlog zwaar beschadigd.
  • Historicus Lammert Doedens bracht in januari 2016 de theorie naar voren dat graaf Adolf begraven ligt in de Sint-Lambertuskerk in Oldenburg.[2] Hij kreeg subsidie los om een familiegraf te onderzoeken en stootte op een kist met de overblijfselen van dertig mensen. Van de overblijfselen van twee mensen werd vastgesteld dat het om niet-familieleden gaat. Doedens meent dat een van de twee mogelijk Adolf is.

Nagedachtenis

1rightarrow blue.svg Hoofdartikel: Graaf Adolfmonument
Monument voor de Slag bij Heiligerlee

Bij Heiligerlee is voor graaf Adolf een monument opgericht. Op deze plek stond eerst een geknotte gedenknaald met daarop een urn. Deze was neergezet in 1826, op deze gedenknaald stond de tekst: “Den overwonnen held Graaf Adolf van Nassau hier ten plaatse voor ’s lands vrijheid gesneuveld den 23e Mei 1568”. Het monument werd slecht onderhouden en raakte in verval. In 1868 werd er een wedstrijd uitgeschreven om een grootser monument te vervaardigen ter ere van de driehonderdste sterfdag van de graaf. Het winnende ontwerp was van de schilder J.H. Egenberger en de architect P. Schenkenberg van Mierop. Omdat de schilder bijna geen ervaring had als beeldhouwer werd de hulp van de Belgische Joseph Geels gevraagd. J.H. Egenberger ontwierp een stervende Adolf, ondersteund door de Nederlandse maagd.

Kroonprins Willem en prins Hendrik de Zeevaarder legden op 23 mei 1868 de eerste steen van het monument. P. Schenkenberg van Mierop wilde het monument op een stenen heuvel laten plaatsen, maar dit zorgde voor de nodige meningsverschillen. Geels ontwierp daarom het achtvoetige voetstuk. Op de voorkant van dit voetstuk staat de tekst: “25 mei 1568. De eerste zege in de tachtigjarige worsteling voor vrijheid der Nederlanden”. Op de rechterzijde staat:”Graaf Adolf van Nassau bleef in den roemrijken slag”. Op de linkerzijde staat: “Oranje met Nederland verbonden” en op de achterzijde:”25 mei 1868. Door het nageslacht den vaderen gewijd”. Op 23 mei 1873 vond de onthulling plaats door koning Willem III.

Ook in het vierde couplet van het Wilhelmus wordt zijn naam nadrukkelijk genoemd. Het luidt als volgt:

Lyf en goet al te samen
Heb ick u niet verschoont,
Mijn broeders hooch van Namen
Hebbent u oock vertoont:
Graef Adolff is ghebleven
In Vriesland in den slaech,
Syn Siel int ewich Leven
Verwacht den Jongsten dach

Monumenten in de buurt van Monument voor Graaf Adolf ter herdenking van de slag bij Heiligerlee in Heiligerlee

Strokartonfabriek de Toekomst II

Toekomstkade 1
Scheemda (Gemeente Oldambt)
INLEIDING Het fabrieksterrein is gesitueerd ten zuidoosten van de kern Scheemda tussen de nieuwe rijksweg 7 en het Winschoterdiep. Reeds bi..

Berg

Grintweg 61
Winschoten (Gemeente Oldambt)
Achtkante bovenkruier met stelling in 1854 gebouwd.

Oudewerf Oude Werf (De Burcht), tuinkoepel

Bovenburen 48
Winschoten (Gemeente Oldambt)
Koepel van de Oude Werf. Vroeg 19e eeuwse achthoekige tuinkoepel met omgang op zuilen waarboven kroonlijst met triglyphen. Ingezwenkte kap m..

Molen Dijkstra (Westerhuis)

Nassaustraat 63
Winschoten (Gemeente Oldambt)
Achtkante bovenkruier met stelling in 1862 gebouwd.

Molen Dijkstra, molenaarswoning

Nassaustraat 65
Winschoten (Gemeente Oldambt)
Inleiding Complex bestaande uit een voormalige MOLENAARSWONING gebouwd in 1862 in opdracht van de heer Dijkstra bij de reeds als rijksmonum..

Kaart & Routeplanner

Route naar Monument voor Graaf Adolf ter herdenking van de slag bij Heiligerlee in Heiligerlee

Foto's (7)