Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Woonhuis bekend als "Chalet Stollenburg" (ook wel "Kasteeltje Eiffel"), voormalig paviljoen afkomstig van de wereldtentoonstelling van 1883 in Amsterdam waar het als wijnhuis (`Weinschenke') fungeerde .. in Berg en Dal

Overig

Oude Holleweg 14
6572AB Berg en Dal (gemeente Ubbergen)
Gelderland

Bouwjaar: waarschijnlijk 1874
Architect: D. Geijsbeek Molenaar


Beschrijving van Woonhuis bekend als "Chalet Stollenburg" (ook wel "Kasteeltje Eiffel"), voormalig paviljoen afkomstig van de wereldtentoonstelling van 1883 in Amsterdam waar het als wijnhuis (`Weinschenke') fungeerde ..

Inleiding WOONHUIS bekend als `Chalet Stollenburg' (ook wel `Kasteeltje Eiffel'), voormalig PAVILJOEN afkomstig van de wereldtentoonstelling van 1883 in Amsterdam waar het als wijnhuis (`Weinschenke') fungeerde van de Duitse firma Adlon & Todt. Een datering rond 1874 ligt voor de hand, gezien het inschrift in het glas-in-lood. Het pand kenmerkt zich door het toegepaste vakwerk, een schilderachtige asymmetrie in de plattegrond en de indeling van de gevels, voorts door de toepassing van loggias en hoge schilddaken. Het gebouw was volgens de bronnen vervaardigd als meesterstuk van handwerkslieden in Neurenberg en ook daar reeds te zien geweest op een tentoonstelling. Op de `Eerste Internationale Koloniale en Uitvoerhandel Tentoonstelling' van 1883 in Amsterdam, stond het pand tussen de paviljoens rechts van het hoofdgebouw. Na de sluiting van de tentoonstelling in oktober 1883, werden de paviljoens per opbod verkocht, en zo moet ook de Weinschenke in Berg en Dal zijn terechtgekomen. Door architect Geijsbeek Molenaar werd het opnieuw opgebouwd en aangepast tot woonhuis. Of het paviljoen tussen 1883 en de aankoop nog op andere wereldtentoonstellingen heeft gestaan kon niet worden aangetoond. Het pand is aan de bosrand gelegen, aan de voet van de Stollenberg op de kruising van Oude Holleweg en Stollenbergweg. Het is omgeven door een tuin met bomen, haag en gazon. Het perceel is toegankelijk via een niet-oorspronkelijk inrijhek. Het pand is thans in gebruik als woonhuis en kantoorpand. Bij overbrenging naar de nieuwe bouwplaats kreeg het pand een nieuwe onderbouw. In de jaren vijftig is het huis deels verbouwd, wijzigingen betreffen de invulling van de onderbouw en het verplaatsen van de ingangspartij naar de onderbouw (voorheen was dit een bordes). Hierbij bleef het karakter van het pand in stand. Omschrijving Het WOONHUIS is opgebouwd in vakwerk, op een gepleisterde, bakstenen onderbouw. Het pand heeft een rechthoekig grondplan, met een asymmetrisch ingedeelde plattegrond en een asymmetrische indeling van de gevels. Het geheel is twee bouwlagen en een zolderverdieping hoog en wordt gedekt door een samengestelde kap met ongelijke nokhoogten. Het dak bestaat uit hoog opgaande geknikte schilddaken over de verschillende ten opzichte van elkaar verspringende bouwvolumes, waarbij één dak hoog boven de andere uitsteekt. Daarnaast zijn ook lessenaarsdaken toegepast. De schilden zijn belegd met leien in rechtse Rijndekking en met leien in Maasdekking. In de schilden bevinden zich enkele dakkapellen. De afwatering vindt plaats via geprofileerde en overstekende bakgoten op geornamenteerde consoles. Uit het dak steekt een hoge in rode baksteen gemetselde schoorsteen. De gevels van het pand bestaan uit houten stijl- en regelwerk met een witgeschilderde baksteenvulling. De onderbouw wordt afgesloten met een omlopende, gekorniste kroonlijst. Het hout van de gevels is thans groen geschilderd en bezit een profilering. Binnen de gevels zijn verschillende typen vensters toegepast in houten kozijnen, sommige gevuld met glas-in-lood. De gevels worden rondom afgesloten door een verhoogde dakrand met balusters. Als bijzonderheid is nog de vermoedelijk oorspronkelijke waterspuwer te noemen die zich in de vorm van een drakekop op een gevelhoek in de linker zijgevel bevindt. De VOORGEVEL (gericht naar de hoek Oude Holleweg, Stollenbergweg) is in te delen in drie ongelijke traveeën die van rechts naar links trapsgewijs terugspringen en verschillend in hoogte en afdekking zijn. Rechts bevindt zich in het basement een dubbele garagedeur onder gedrukte korfboog. Hierboven bevindt zich een dichte loggia met rondboogvensters. De middentravee heeft in de onderbouw twee licht getoogde gevelopeningen met stolpramen. In de tweede bouwlaag bevinden zich twee stolpramen onder enkelruits bovenlichten. De ver terugspringende linker travee heeft rechts in de onderbouw de hoofdingang, met links ervan twee vierruits vensters. Voor de huidige ingang bevindt zich een gemetseld muurtje. De tweede bouwlaag heeft onder de dakrand een vensterzone bestaande uit zesruits vensters gescheiden door de stijlen van het vakwerk. Het dak van dit bouwdeel heeft een terugliggend dakhuis bekleed met leien en voorzien van gekoppelde zesruits vensters. De RECHTER ZIJGEVEL oogt symmetrisch en bestaat uit een sterk vertikaal gericht middendeel dat iets naar voren springt en aan weerszijden lagere, met lessenaarsdaken gedekte horizontale partijen, waar zich respectievelijk de dichtgezette loggia (links) bevindt en een open loggia (rechts), beide opgebouwd uit balusterachtige stijlen en rondbogen. De bovenlichten van de loggia links zijn gevuld met eenvoudig gekleurd glas-in-lood. In het basement van het middengedeelte is in de jaren vijftig een grote glaspui aangebracht met dubbele deuren, de linker en rechter travee bezit hier elk drie kleine vensters hoog in de bouwlaag. De torenachtige middentravee heeft in de tweede bouwlaag een groot samengesteld kozijn dat aan de bovenzijde korfboogvormig is afgesloten. Het venster is volledig gevuld met glas-in-lood met gebrandschilderde ruiten. Het glas is volgens opschrift vervaardigd in 1874 door het atelier `J.H. Roth Glasmalerei' in Neurenberg. Het bestaat onder meer uit wapenschilden en op de Renaissance geinspireerde siermotieven zoals grotesken. Boven het vensters begint direct de iets uitkragende attiekzone met dubbele balusters op de gevelhoeken. Centraal in deze attiek bevindt zich een dakkapel onder schilddak, met een halfrond afgesloten venster en een uitgesneden tongewelf aan de onderzijde. De asymmetrische ACHTERGEVEL heeft een vertikaal gerichte middenpartij markant afgesloten met een afgewolfd zadeldak, met geknikte en uitkragende schilden. In het basement van deze partij bevindt zich een vensterzone van vier gekoppelde vierruits vensters. In de tweede bouwlaag bevinden zich twee stolpvensters met enkelruits bovenlichten en in het rondboogvormige spaarveld van de afgeplatte puntgevel een stolpraam. Links sluit de zijgevel van de loggia aan met een deur in het basement. De rechter travee springt sterk terug en heeft in het basement twee deuren en een venster. De tweede bouwlaag heeft een klein schuifvenster. De LINKER ZIJGEVEL heeft een hoger opgetrokken middenpartij en iets terugwijkende lagere zijpartijen. De middentravee heeft centraal gekoppelde stolpvensters in het basement. In de tweede bouwlaag bevinden zich gekoppelde stolpramen onder bovenlichten. In het voorschild bevindt zich een dakkapel. Het gevelvlak van de linker partij heeft geen openingen. De rechter travee heeft een vensterzone met aan elkaar gekoppelde vensters direct onder de dakrand. Het INTERIEUR is asymmetrisch ingedeeld en afgezien van enkele doorgebroken wanden en het trappenhuis is de interne structuur vermoedelijk bewaard gebleven. De indeling bestaat op de begane grond uit een hal met de trappartij, en een smalle L-vormige gang die toegang geeft tot verschillende vertrekken. De bordestrap geeft toegang tot de eerste verdieping. Vanuit een smalle gang betreedt men onder meer de ruime woonkamer op het noorden die een L-vorm heeft en die toegang geeft tot de dichte en de open loggia. De zolderverdieping bestaat uit enkele kleine vertrekken in de verschillende kappen. Onder de bewaard gebleven interieuronderdelen bevindt zich de goed bewaard gebleven betimmering van de woonkamer. Deze heeft een lambrizering, een rijk cassetteplafond, geornamenteerde vensteromlijstingen en een haardpartij met hangboezemschouw. Waardering WOONHUIS, opnieuw opgebouwd voormalig PAVILJOEN uit 1874, afkomstig van de wereldtentoonstelling in Amsterdam van 1883 -Van architectuurhistorische waarde als zeldzaam voorbeeld van een goed bewaard gebleven tentoonstellingspaviljoen uit de jaren zeventig van de negentiende eeuw, in casu een wijnhuis ontstaan als meesterstuk in Neurenberg. Het pand is opgebouwd in vakwerk, en valt op door de hoge schilddaken met samengestelde raampartijen en loggias. Het vormt een goed typologisch voorbeeld in de ontwikkeling van houten paviljoens van de grote wereltentoonstellingen in het vierde kwart van de negentiende eeuw, die veelal een eclectische en schilderachtige vormgeving kenden. -Van stedenbouwkundige waarde als onderdeel van de bebouwing aan de bosrijke Oude Holleweg, waar het vanwege de ligging op de hoek van twee straten en de opvallende verschijningsvorm een beeldbepalende rol speelt. -Van cultuurhistorische waarde als zeldzaam voorbeeld van een bewaard gebleven tentoonstellingspaviljoen uit het vierde kwart van de negentiende eeuw. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 522011
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
EXPO Amsterdam 1883
Het festivalterrein op het huidige Museumplein
Het festivalterrein op het huidige Museumplein
BIE-classificatie Niet erkende tentoonstelling
Naam Internationale Koloniale en Uitvoerhandelstentoonstelling
Oppervlakte 22 hectare
Aantal bezoekers 1.400.000
Deelnemers
Aantal landen 28
Ligging
Land Vlag van Nederland Nederland
Locatie Museumplein
Coördinaten 52° 21′ NB, 4° 53′ OL
Data
Openingsdatum 1 mei 1883
Sluitingsdatum 31 oktober 1883
Universele-tentoonstellingen
Vorige Wereldtentoonstelling van 1880 in Melbourne
Volgende Wereldtentoonstelling van 1888 in Barcelona

De Wereldtentoonstelling van 1883 vond plaats van 1 mei tot 1 oktober 1883 in Amsterdam. Deze wereldtentoonstelling, officieel de Internationale Koloniale en Uitvoerhandel Tentoonstelling of Exposition Universelle Coloniale et d'Exportation Générale geheten, was de eerste internationale koloniale tentoonstelling, gehouden om de koloniale handel en rijkdommen te presenteren.

De wereldtentoonstelling van 1883 trok minstens een miljoen bezoekers. Ook in 1887 en 1895 werden in Amsterdam wereldtentoonstellingen gehouden.

De initiatiefnemer voor de wereldtentoonstelling van 1883 was de Franse ondernemer Edouard Agostini, die ook bij de wereldtentoonstelling van 1878 in Parijs was betrokken. Agostini presenteerde in 1880 zijn plan aan de stad en aan koning Willem III. De Nederlandse regering weigerde in eerste instantie het evenement te financieren, maar Agostini wist geld voor het project los te peuteren bij Belgische en Franse investeerders.

De wereldtentoonstelling vond plaats op een braakliggend veld achter het Rijksmuseum (nog in aanbouw), het huidige Museumplein. Het hoofdgebouw in "Moorse" stijl, ontworpen door de Franse architect Paul Fouquiau, werd gebouwd van hout bedekt met gips en geschilderd doek om de indruk van marmer te geven. Tussen de twee grote torens hing een groot doek in "Indiase" stijl met gipsbeelden van olifantenhoofden en andere dieren. In het gebouw waren 28 landen vertegenwoordigd met paviljoens, waaronder Japan, de Verenigde Staten, China, Canada, Turkije, Siam (Thailand) en Transvaal.

Te zien in het hoofdgebouw waren onder andere een telefoontoestel, hout- en metaalbewerkingsmachines en een brandkast waar wel acht mensen in pasten. Er was ook een koloniale afdeling met producten als tabak en rubber en een Javaanse kampong met "inboorlingen". Het tentoonstellen van mensen werd in die tijd niet als mensonterend ervaren en werd een terugkerend fenomeen op latere wereldtentoonstellingen.

Andere gebouwen op het tentoonstellingsterrein waren onder meer een muziekpaviljoen, het paviljoen van de stad Amsterdam, het Nederlandse koloniale paviljoen, een Japanse bazaar, winkels en Nederlandse, Engelse en Duitse restaurants. Het terrein werd doorsneden door een gracht met een brug van bamboe en een Chinese jonk.

Voor het Nederlandse koloniale paviljoen stond een standbeeld van Jan Pieterszoon Coen die (als gouverneur-generaal van Nederlands-Indië) voor een belangrijk deel verantwoordelijk was geweest voor de verovering van de Indonesische archipel.

Effecten

De wereldtentoonstelling, met meer dan een miljoen bezoekers uit de hele wereld, gaf Amsterdam een enorme economische impuls. Het toerisme, vandaag zo belangrijk voor de stad, kwam voor het eerst goed op gang.

Een aantal hotels in Amsterdam werd gebouwd of uitgebreid om te profiteren van de vele bezoekers, waaronder Hotel Americain, het Doelen Hotel en Hotel Krasnapolsky, waar speciaal voor de gelegenheid de chique Wintertuin-serre gebouwd werd en elektrische verlichting aangelegd werd, destijds een noviteit. De wereldtentoonstelling van 1883 was tevens aanleiding tot de bouw van de Parkschouwburg aan de Plantage Parklaan. Dit gebouw heeft van 1882 tot 1911 bestaan.

Wat nu nog in Amsterdam resteert van de wereldtentoonstelling is het toegangshek van het Vondelpark aan de Stadhouderskade en een collectie objecten in het Tropenmuseum die in het Nederlandse koloniale paviljoen te zien was geweest. Ook het Ethnographisch Museum Artis kreeg een deel dat later - na de opheffing van dit museum - eveneens in het Tropenmuseum terecht is gekomen. Het merendeel van de duizenden voorwerpen uit dit paviljoen werd echter geschonken aan het 's Rijks Ethnographisch Museum in Leiden, nu Museum Volkenkunde. Enkele delen van het Duitse restaurant zijn nu te zien in het Veenkoloniaal Museum in Veendam. De fontein op het Binnenhof in Den Haag was ook een element van de tentoonstelling.

Heineken gebruikt nog steeds het etiket Diplôme d'Honneur op zijn flesjes, een eer die op de wereldtentoonstelling van 1883 aan de bierbrouwer verleend werd.

In 1895 volgde een tweede wereldtentoonstelling op het Museumplein, de Wereldtentoonstelling voor het Hotel- en Reiswezen.

Afbeeldingen

Literatuur

  • Alberdingk Thijm, J.A., "De waereldtentoonstelling van 1883", in: De Gids 1883, III, pp. 292-310.
  • Bloembergen, Marieke, De koloniale vertoning; Nederland en Indië op de wereldtentoonstellingen (1880-1931). Amsterdam: Wereldbibliotheek, z.j. ISBN 902841925X

Externe links

achteraf door BIE erkend: Londen (1851) · Parijs (1855) · Londen (1862) · Parijs (1867) · Wenen (1873) · Philadelphia (1876) · Parijs (1878) · Melbourne (1880) · Barcelona (1888) · Parijs (1889) · Chicago (1893) · Brussel (1897) · Parijs (1900) · St. Louis (1904) · Luik (1905) · Milaan (1906) · Brussel (1910) · Turijn (1911) · Gent (1913) · San Francisco (1915) · Barcelona/Sevilla (1929) · Chicago (1933)
algemeen/universeel (BIE): Brussel (1935) · Parijs (1937) · New York (1939) · Port-au-Prince (1949) · Brussel (1958) · Seattle (1962) · Montreal (1967) · Osaka (1970) · Sevilla (1992) · Hannover (2000) · Shanghai (2010) · Milaan (2015) · Dubai (2020)
gespecialiseerde tentoonstellingen (BIE): Stockholm (1936) · Helsinki (1938) · Luik (1939) · Parijs (1947) · Lyon (1949) · Stockholm (1949) · Lille (1951) · Jeruzalem (1953) · Rome (1953) · Napels (1954) · Turijn (1955) · Helsingborg (1955) · Beit Dagan (1956) · Berlijn (1957) · Turijn (1961) · München (1965) · San Antonio (1968) · Budapest (1971) · Spokane (1974) · Okinawa (1975) · Plovdiv (1981) · Knoxville (1982) · New Orleans (1984) · Plovdiv (1985) · Tsukuba (1985) · Vancouver (1986) · Brisbane (1988) · Plovdiv (1991) · Genua (1992) · Daejeon (1993) · Lissabon (1998) · Nagoya (2005) · Zaragoza (2008) · Yeosu (2012) · Astana (2017)
AIPH-tuinbouwtentoonstellingen (BIE): Floriade Rotterdam (1960) · Hamburg (1963) · Wenen (1964) · Parijs (1969) · Floriade Amsterdam (1972) · Hamburg (1973) · Wenen (1974) · Montreal (1980) · Floriade Amsterdam (1982) · München (1983) · Liverpool (1984) · Osaka (1990) · Floriade Zoetermeer/Den Haag (1992) · Stuttgart (1993) · Kunming (1999) · Floriade Haarlemmermeer (2002) · Rostock (2003) · Chiang Mai (2006/7) · Floriade Venlo (2012) · Antalya (2016) · Beijing (2019) · Floriade Almere (2022)
afgelaste tentoonstellingen: E42, Rome (1942) · EXPO 95 Wenen & Budapest (1995) · Seine Saint Denis (2004)
overige wereldtentoonstellingen: New York (1853) · Dublin (1853) · Tokio (1867) · Dublin (1874) · Berlijn (1879) · Sydney International Exhibition (1879) · Amsterdam (1883) · New Orleans (1884) · Antwerpen (1885) · Londen (1886) · Amsterdam (1887) · Brussel (1888) · Glasgow (1888) · Melbourne (1888) · Antwerpen (1894) · Milaan (1894) · San Francisco (1894) · Atlanta (1895) · Amsterdam (1895) · Berlijn (1896) · Buffalo (1901) · Turijn (1902) · Christchurch (1906) · Dublin (1907) · Hampton Roads (1907) · Seattle (1909) · Lyon (1914) · Semarang (1914) · San Diego (1915) · Rio de Janeiro (1922) · Wembley (1924) · Parijs (1925) · Philadelphia (1926) · Antwerpen (1930) · Luik (1930) · Parijs (1931) · Cleveland (1936) · San Francisco (1939) · New York (1964)

Monumenten in de buurt van Woonhuis bekend als "Chalet Stollenburg" (ook wel "Kasteeltje Eiffel"), voormalig paviljoen afkomstig van de wereldtentoonstelling van 1883 in Amsterdam waar het als wijnhuis (`Weinschenke') fungeerde .. in Berg en Dal

De Wychert

Oude Kleefsebaan 119
Berg en Dal (Gemeente Ubbergen)
Inleiding LANDHUIS `De Wychert' gebouwd in 1907 naar ontwerp van de Hilversumse architect J.W. HANRATH (1867-1932) in opdracht van G.S.H. W..

Landhuis "Pietersberg"

Rijksstraatweg 98
Beek (Gemeente Ubbergen)
"Pietersberg". Landhuis, in de huidige vorm uit het midden van de 19e eeuw. Gepleisterd gebouw met een hoger middendeel, waarop puntgevel me..

Villa "Westerbeek"

Rijksstraatweg 110
Beek (Gemeente Ubbergen)
"Westerbeek, op markant hoog punt tegen de flank van de heuvelrug gebouwde villa met de voorgevel schuin op de as van de straatweg. Wit gepl..

De kern van de R.K.begraafplaats op de Geest vanwege het gietijzeren kruis, het priestergraf en diverse met wapens gedekte platte zerken en monumenten ..

Rijksstraatweg 110
Beek (Gemeente Ubbergen)
De kern van de R.K.begraafplaats op de Geest vanwege het gietijzeren kruis, het priestergraf en diverse met wapens gedekte platte zerken en ..

Grote St.Bartholomeus

Kerkberg 3KERK
Beek (Gemeente Ubbergen)
St.Bartholomeus. Neoclassicistische hallenkerk uit 1825-1826 met Jonische zuilen en arcaden. Verbouwd tot een vierbeukige ruimte met zuilenr..

Kaart & Routeplanner

Route naar Woonhuis bekend als "Chalet Stollenburg" (ook wel "Kasteeltje Eiffel"), voormalig paviljoen afkomstig van de wereldtentoonstelling van 1883 in Amsterdam waar het als wijnhuis (`Weinschenke') fungeerde .. in Berg en Dal

Foto's (1)