Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Fort Sabina in Fijnaart

Militair Object

Noordwesthoek polder
4758ZG Fijnaart (gemeente Moerdijk)
Noord Brabant

Bouwjaar: 1810-1811


Beschrijving van Fort Sabina

Inleiding. Het FORT Sabina is in 1810-1811 aangelegd in de noordwesthoek van de Sabina-Henricapolder ter bescherming van de scheepvaart op Volkerak en Hellegat. Het werd aanvankelijk De Ruyter genoemd en ging als gevolg van de Vestingwet van 1874 fungeren als verdediging tegen vijandelijke vlooteenheden op het Volkerak en het bestrijken van een versperring met schoktorpedo's. Het maakte daarbij deel uit van de Stelling van het Volkerak en het Hollandsch Diep. In 1879-1883 werd het geheel aanzienlijk gewijzigd en kreeg toen zijn huidige vorm met Ambachtelijk-Traditionele elementen. Omschrijving. Het werk is gelegen binnen een omgrachting en heeft een vijfhoekige vorm met op drie hoeken een enkelvoudige caponnière en op de vierde, zuidelijke hoek een dubbele. Het geheel wordt betreden via een dam en een betonnen wachthuis. Dit wachthuis heeft een gebosseerd gepleisterde gevel van vijf vakken met geblokte en gegroefde pilasters en getoogde en van ijzeren luiken voorziene muuropeningen. Het wordt afgedekt met een kroonlijst. Door het gebouw loopt een gewelfde doorgang. De achtergevel is gepleisterd. Midden op het terrein ligt de voormalige verdedigbare toren van 1810-1811. Deze maakt thans met zijn zeer verweerde uit IJsselstenen gemetselde gevel deel uit van het aangeaarde kazernegebouw, dat keuken, bergingen en ziekenboeg bevatte. Inwendig heeft de voormalige 'tour modèle' een rechthoekige in schoon metselwerk uitgevoerde ruimte met segmentvormig afgesloten muurnissen en een omlopend tongewelf, dat in het midden rust op een vierkante kolom. Het kazernegebouw heeft een in machinale baksteen opgetrokken gevel van acht vakken waarin segmentvormig afgesloten en beluikte raam- en deuropeningen. De openingen zijn in groepen van drie geplaatst onder een ontlastingsboog, die correspondeert met het inwendige tongewelf. Een der sluitstenen draagt het jaartal 1880. De muuropeningen geven toegang tot in schoon metselwerk uitgevoerde ruimten. Deze hebben deels ijzeren en houten balklagen. In de op de toren aansluitende travee vinden we troggewelven op ijzeren profielen, de overige ruimten hebben segmenttongewelven. De muren zijn hier gewit met zwarte plint. Achter de kazerne bevindt zich een dubelwandig kruit- en projectielenmagazijn uit 1881 met bergruimten en vier tongewelven. Voor het vervoer werd gebruik gemaakt van nog steeds aanwezig smalspoor. Tevens bevindt zich hier een remise uit 1866 met twee tongewelven. De vier caponnières zijn bereikbaar via ondergrondse gangen en hebben in kiezelbeton met toeslag van baksteensplit opgetrokken muurwerk. De gangen werden geprefabriceerd uit cement in de Nederlandsche Cement Steenfabriek te Delft. De dubbele capponière heeft een verlande gracht en een berging uit 1884. Tegen de omwalling bevinden zich aan de zuidwest- en westzijde geschutsopstellingen met de bijbehorende in beton opgetrokken kruit- en projectielenmagazijnen. De sporen van de geschutsemplacementen voor de zeven zware 24-centimeter kanonnen van het type Y zijn nog herkenbaar. Waardering. Het fort Sabina-Henrica is van algemeen belang. Het heeft cultuurhistorische waarde als uitdrukking van de ontwikkelingen van de landsverdediging en de krijgskunst in de negentiende eeuw en de plaats die het innam als schakel in de Nieuwe Hollandse Waterlinie. Het heeft architectuurhistorische waarden wegens de gecompliceerde bouwgeschiedenis met een veelheid aan onderdelen waaronder toren, kazernegebouw, kruitmagazijn, etc. Het is een toonbeeld van het gebruik van traditionele baksteenbouw en voor die tijd moderne betontechniek. Het heeft ensemblewaarden wegens de relatie tussen fort, magazijn en het omliggende open poldergebied. Het is relatief gaaf bewaard gebleven. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 521706
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Fort Sabina Henrica
Voorgevel poortgebouw
Voorgevel poortgebouw
Locatie Willemstad
Algemeen
Bouwmateriaal baksteen
Eigenaar Stichting Fort Sabina
Huidige functie natuurgebied
Gebouwd in 1810-1811
Gebouwd door Frankrijk
Herbouwd in Diverse aanpassingen na het aannemen van de Vestingwet in 1874
Monumentale status beschermd
Monumentnummer  521705
Gebeurtenissen In 1924 opgeheven als vestingwerk
Bijzonderheden Op het terrein staat een Franse Tour modèle no. 2
Hoofdgebouw voorgevel
Hoofdgebouw voorgevel
Afvuurplaats Fort Sabina

Fort Sabina Henrica is een voormalig fort bij Willemstad en Helwijk. Het maakte deel uit van de Stelling van het Hollandsch Diep en het Volkerak

Geschiedenis

In 1809 versterkten de Fransen hun kustverdediging, nadat de Engelsen tijdens de Walcherenexpeditie waren binnengevallen. In het kader hiervan werden aan weerszijden van het Hellegat twee forten gebouwd: Fort "De Ruijter" bij Willemstad en Fort "Duquesne" bij Ooltgensplaat. Het laatste fort was genoemd naar de Franse admiraal die tegenover De Ruyter stond in de Slag bij Agosta (1676).

Na het vertrek van de Fransen in 1813 werd het Fort "Duquesne" omgedoopt in Fort Prins Frederik. In 1913 werd het Fort "De Ruijter" eveneens omgedoopt, en wel in Fort Sabina Henrica, naar de Sabina Henricapolder waarin het gelegen was. Deze polder is vernoemd naar Sabina Henrica van den Santheuvel (1731-1805), echtgenote van de architect van de forten rond Willemstad, kapitein-ingenieur Michiel Mattheus van Oosterzee (1720-1774) en eigenaresse van de polder.

Het fort was omringd door een aarden wal in de vorm van een onregelmatige vijfhoek, waarbinnen zich een Franse militaire toren bevond (tour modèle no. 2). Daarin kon 21 ton buskruit worden opgeslagen, terwijl het fort bezet werd door 69 manschappen. Het fort was omringd door een natte gracht.

Na het aannemen van de Vestingwet in 1874 ging het fort fungeren als verdediging tegen vijandelijke vlooteenheden op het Volkerak en het bestrijken van een versperring met schoktorpedo's. Het maakte daarbij deel uit van de Stelling van het Volkerak en het Hollandsch Diep. Van 1880-1883 werd het fort gerenoveerd en gemoderniseerd. In 1902 konden er 514 manschappen gelegerd worden, terwijl er veel geschut aanwezig was dat in 1917 nog werd vernieuwd. Verder konden er torpedoversperringen in het zeegat worden aangebracht, gericht op het verhinderen van de doorvaart van vijandelijke schepen.

Gedurende de mobilisatie en de meidagen was het fort in functie als legeringslocatie. Tussen 10 en 13 mei werd het gebied geïnundeerd. Op 12 mei verliet een groot deel van de bezetting het fort. De achterblijvende troepen beschikten over slechts weinig munitie en onbruikbare handgranaten. Men breidde de bezetting uit met twee lichte mitrailleurgroepen en een nieuwe commandant nam het bevel over. Men nam in de middag van 14 mei 1940 waar hoe het flankerende fort De Hel werd aangevallen door Duitse pantserwagens. Dit waarnemende en beseffende dat zij geen wapens tegen pantserwagens bezaten, trok de bezetting weg via Dintelsas. Ze werden daar alsnog door de Duitsers gevangen genomen.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd het nog als schuilplaats voor de burgerbevolking gebruikt. Nog tot in de jaren 50 en 60 van de 20e eeuw werd het fort benut als munitie-opslagplaats, maar in 1977 werd het verkocht aan de gemeente Fijnaart en Heijningen, die het in 1981 verkocht aan Staatsbosbeheer. Het terrein sluit aan bij het natuurgebied Sint Antoniegorzen.

Heden

Tegenwoordig is het fort openbaar voor publiek. Sinds 2012 is de nieuwe beheerder Stichting Fort Sabina en wordt sindsdien ook wel 'Het groene fort' genoemd. Er worden culturele evenementen georganiseerd, natuurwandelingen gerealiseerd en theatervoorstellingen gegeven. Ook kunnen bedrijven hier terecht voor bedrijfsuitjes en teambuilding. Een aantal cultureel ondernemers heeft hier zijn uitvalsbasis, zoals Joost van Rijckevorsel met Zjost en acteur en theatermaker Jannos Groffen. Verder wordt er veel aandacht besteed aan historie. In een gedeelte van het fort is een vleermuizenverblijf, waaronder baardvleermuis en watervleermuis. De omgeving van het fort is een vogelreservaat. In de omgeving bevinden zich zilte schraallandjes, waar gele morgenster en schorrezoutgras groeien.

Externe links


Monumenten in de buurt van Fort Sabina in Fijnaart

Fort Sabina

Noorden/westen van fort
Fijnaart (Gemeente Moerdijk)
Inleiding. De VAARTUIGENLOODS is tussen 1879 en 1883 tot stand gekomen ten noorden van het fort Sabina-Henrica. Het gebouw vertoont een men..

Fort Sabina

Noorden/westen van fort
Fijnaart (Gemeente Moerdijk)
Inleiding. De INUNDATIESLUIS is in 1885 tot stand gekomen ten noordwesten van het fort Sabina-Henrica. Het object vertoont Ambachtelijk-Tra..

Complex Kraaijendijk

Kraaiendijk 8
Heijningen (Gemeente Moerdijk)
Inleiding. Het voormalige woonhuis dat sinds ongeveer 1922 als SCHUUR in gebruik is dateert zeer waarschijnlijk van voor 1850 en is vermoed..

Complex Kraaijendijk

Kraaiendijk 8
Heijningen (Gemeente Moerdijk)
Inleiding. Het WOONHUIS werd in 1922 gebouwd en heeft een villa-achtig karakter. Het vertoont motieven van de Overgangsstijl. Omschrijvin..

Complex Kraaijendijk

Kraaiendijk 8
Heijningen (Gemeente Moerdijk)
Inleiding. De SCHUUR is zeer waarschijnlijk in ongeveer het midden van de negentiende eeuw gerealiseerd in Ambachtelijk-Traditionele stijl...

Kaart & Routeplanner

Route naar Fort Sabina in Fijnaart

Foto's (18)

Alle 18 foto's weergeven