Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Watertoren in Breda

Nijverheid Industrie

Speelhuislaan 158
4815CJ Breda
Noord Brabant

Bouwjaar: 1934-1935
Architect: P.A.H. Hornix en J.H.J. op den Oordt


Beschrijving van Watertoren

Inleiding WATERTOREN in Expressionistische stijl gebouwd in 1935 in opdracht van de gemeente Breda. Ontwerp is van de directeur van Openbare Werken P.A.H. Hornix in samenwerking met ir. J.H.J. op den Oordt voor de constructie. Het werk is uitgevoerd door de N.V. Internationale Gewapendbeton Bouw (I.G.B., Breda) voor de somma van f. 80.000,00. In de zeventiger jaren zijn alle vensters in de toren dichtgemetseld. Tevens werd de lantaarn op het dak dichtgezet. De 39,3 meter hoge toren ligt op een trapeziumvormig terrein, dat tevens een overstortvijver bevat, die 3700 kubieke meter water kan bevatten. De vijver heeft hiervoor, aan de kant van de toren, een kwartcirkelvormige keermuur met een lengte van 48 meter tot 5 meter in de grond gekregen. De andere zijden hebben een zandtalud. Het bijbehorende pompstation ligt op ca. 7 kilometer afstand in het gehucht Dorst (gemeente Oosterhout). Bij de bouw van de toren was het pompstation reeds aanwezig. Vijver en pompstation horen niet tot de bescherming. Omschrijving De watertoren onder kegelvormig dak met lantaarn heeft een ronde doorsnede met uitkraging ter plaatse van het reservoir, direct eronder rondom op de hoogte van de lekvloer een belvédère. Aan de voorkant van de toren een eenlaagse aanbouw voor de ingang en een vijflaagse voor de traptoren. Beide onderdelen hebben een plat dak. De toren bevat negen bouwlagen inclusief een reinwaterkelder en lantaarn. De lantaarn is voorzien van een koperen bekleding. De toren heeft een skelet van gewapend beton bekleed met metselwerk van paarsrode handgevormde baksteen, gemetseld in staand verband met terugliggend voegwerk. Afdeklijsten en lekdorpels bij de muuropeningen zijn van graniet. In de toren een betonnen vlakbodemreservoir met er ringvormig omheen een tweede reservoir. Gezamenlijk hebben ze een inhoud van 1200 m3. De vloer van het reservoir ligt op 22,81 meter hoogte boven peil. De betonconstructie bestaat uit kruis- en radiaalbalken, die hun belasting overbrengen op acht binnenkolommen en zestien buitenkolommen. De zesentwintig meter lange kolommen staan op een funderingsplaat. De ingang heeft stalen rondboogdeuren. In het trappenhuis en torenmantel bevonden zich oorspronkelijk verticale strook- en rondvensters met ondermeer gekleurd glas. De vensterpartijen zijn gedicht met terugliggend metselwerk. In het trappenhuis betonnen halfcirkelvormige Engelse trappen met een recht begin- en eindstuk. Boven de ingangspartij twee gebeeldhouwde reliëfs van de beeldhouwer J. van Aalst in Franse kalksteen. De bovenste is in de muur ingemetseld. Het stelt een engel voor die het wapen van Breda draagt. De onderste staat vrij op een console. Hierop bevinden zich afbeeldingen van onder meer: Mozes die op de rotsen slaat, een bron, een put en een pomp en een hoogreliëf met de volgende tekst: "In het jaar MCMXXX. burgemeester van Breda was Mr. Dr. W.O.A. van Sonsbeeck en Ir. W.K.M. de Kat directeur der gemeente bedrijven werd deze toren gebouwd door de stadsbouwmeester P.A.H. Hornix". Waardering De watertoren is van algemeen belang. Hij heeft cultuurhistorische waarden: hij is van belang als bijzondere uitdrukking van de ontwikkeling van de watervoorziening; hij is van belang als bijzondere uitdrukking van de technische en typologische ontwikkeling van de watertoren in beton. Het object heeft architectuurhistorische waarden: hij is wegens de zeer expressieve uitvoering en detaillering van bijzonder belang voor de geschiedenis van de architectuur; hij markeert de opvattingen over architectuur van de afdeling openbare werken van de stad; hij is van belang als voorbeeld van het werk van de indertijd toonaangevende NV. I.G.B. te Breda. Hij heeft ensemblewaarden: de toren is met zijn zeer expressieve silhouet typerend voor het stadsbeeld. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 519041
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Watertoren Speelhuislaan
Watertoren Speelhuislaan
Watertoren Speelhuislaan
Plaats Breda Belcrum
Bouwjaar 1934
Hoogte 41,80 m
Architect(en) P. Hornix
Monumentnummer 519041
G van Aalst: engel uit wapen van Breda
G van Aalst: engel uit wapen van Breda

De Watertoren aan de Speelhuislaan in de wijk Belcrum en naast de nieuwe wijk Havenkwartier in het stadsdeel Breda Noord in Breda is de tweede watertoren in de stad. Deze watertoren is gebouwd in 1934 en in 1935 in gebruik genomen. Al in 1932 heeft de gemeenteraad van Breda gedacht aan een tweede toren, omdat de eerste toren aan de Wilhelminasingel niet genoeg capaciteit had voor de groeiende stad.

In de tijd dat deze toren werd getekend en gebouwd, was soberheid troef, het was crisistijd. De toren zou een industrieel bouwwerk moeten worden, zonder al te veel poespas. De directeur van de gemeentelijke dienst Openbare Werken, Ir. P.A.H. Hornix, was verantwoordelijk voor een vormgeving die aansloot bij de ook door hem ontworpen nieuwe woonwijk Belcrum. De "stadsbouwmeester" Hornix vond dat de toren als silhouet in het stadsbeeld moest voldoen aan redelijke eisen en een behoorlijk bouwwerk op zich moest zijn.

Uiteindelijk gaf de gemeenteraad toe. Rondom een stevige betonconstructie werd een schil van handgevormde baksteen opgetrokken. Deze constructie was voor deze tijd modern. De bakstenen waren roodbruin van kleur. De schil werd uiteindelijk ook met ornamenten versierd, hierbij werd Zweeds graniet, staal en koper gebruikt.

Voor verdere versiering werd de beeldhouwer Gerard van Aalst ingeschakeld, die aan de buitenkant boven de ingang twee reliëfs maakte van Franse kalksteen. De bovenste bevat een afbeelding van de engel uit het wapen van Breda.

De stijl waarin de toren is gerealiseerd, is die van de Amsterdamse School. De praktische functie die het gebouw moest vervullen werd onderstreept met een strakke vormgeving ("vorm volgt functie"). Het elegante trappenhuis geeft doordat het tegen de ronde toren is aangebouwd een eigen sfeer aan het bouwwerk.

Het silhouet van de toren mocht geen afbreuk doen aan het stadssilhouet. Hierdoor kreeg de directe omgeving van de toren ook een ander aanzien. Het werd een parkje, waarvan tegenwoordig een deel in gebruik is als een parkeerplaats.

Technische gegevens en andere noemenswaardige gegevens

  • De hoogte van het gebouw is 41,80 meter.
  • De diameter (doorsnede) van de ronde toren bedraagt 17 meter.
  • Onder het waterreservoir bevindt zich een lekvloer.
  • Rond de lekvloer loopt een uitkijkgalerij (belvedere) met ronde ramen. Deze heeft tijdens de Duitse bezetting van Nederland (1940-'45) in de Tweede Wereldoorlog dienstgedaan als uitkijkpost voor de luchtbescherming.
  • De koperen dakbedekking van de lantaarn is in diezelfde periode gesloopt en vervangen door een betonnen dak, dat groen werd geschilderd.
  • De vijver bij de toren doet dienst als overstort. Deze wordt door een keermuur van 48 meter begrensd.

Zie ook



Monumenten in de buurt van Watertoren in Breda

Herenhuis, gebouwd omstreeks 1880 in een eclectische stijl

Willemstraat 8
Breda
Inleiding HERENHUIS, gebouwd omstreeks 1880 in een eclectische stijl. Omschrijving Het huis telt drie bouwlagen waarbij de begane grond ..

Hekwerk als erfafscheiding aan de straat

Meerten Verhoffstraat 5
Breda
Inleiding HEKWERK als erfafscheiding aan de straat. Omschrijving De erfafscheiding bestaat uit acht gemetselde pijlers met ertussen smee..

Woonhuis in chaletstijl

Meerten Verhoffstraat 5
Breda
Inleiding WOONHUIS in Chaletstijl. Het huis is gebouwd voor de Duitse venduhouder C.J. Johlmann in 1880. Drie uitbreidingen vonden plaats r..

Plaquette uit 1899 waarop in medaillon het borstbeeld van generaal-majoor Isaac Paul Delprat (1793-1880)

Delpratsingel 1
Breda
Inleiding PLAQUETTE uit 1899 waarop in medaillon het borstbeeld van generaal-majoor Isaac Paul Delprat (1793-1880). De plaquette, een eerbe..

Baroniemonument

Valkenberg
Breda
Inleiding In het Valkenberg staat een MONUMENT, gebouwd naar een ontwerp van P.J.H. Cuypers in 1904. Op aandringen van Victor de Stuers (18..

Kaart & Routeplanner

Route naar Watertoren in Breda