Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Joods kerkhof in Eindhoven

Graf Begraafplaats

Groenewoudseweg 4
5621BL Eindhoven
Noord Brabant

Bouwjaar: laatste kwart 19e eeuw (graven) 1886 (kapel)


Beschrijving van Joods kerkhof

Inleiding JOODSE BEGRAAFPLAATS, gelegen op een rechthoekig terrein tegen de spoorlijn. De oudste graven dateren uit het laatste kwart van de negentiende eeuw. De kapel is in 1886 gebouwd in Romaniserende stijl. Omschrijving Het terrein is geheel ommuurd door een bakstenen muur met beertjes. Deze beertjes worden bekroond door natuurstenen elementen. Een smeedijzeren hek biedt toegang tot de begraafplaats. Verspreid staat een aantal natuurstenen zerken met Hebreeuws opschrift en een kapel. De éénlaagse kapel op rechthoekige plattegrond is uitgevoerd in baksteen en heeft in het midden van beide lange gevels een risaliet met topgevel. De gevels zijn voorzien van een iets uitstekende plint en een bakstenen fries onder de dakrand. Het pand heeft een zadeldak, een uitbouw is onder een plat dak geplaatst. In de wanden zijn rondboogramen aangebracht, het bovenste gedeelte is recent met platen dichtgezet. In het interieur zijn de wanden tot lambriseringshoogte van baksteen, daarboven zijn zij gepleisterd. Op de grens van baksteen en pleisterwerk is een rand in bricorna aangebracht. De kapel is in twee vertrekken gedeeld. In het grootste gedeelte is de kap zichtbaar gebleven, daarin zijn enkele smeedijzeren trekstangen aangebracht. In het andere gedeelte is een houten plafond, ondersteund door een aantal balken op consoles aanwezig. Waardering De begraafplaats is van algemeen belang. Het geheel heeft cultuurhistorische waarde als bijzondere uitdrukking van een sociale en geestelijke ontwikkeling, in het bijzonder de ontwikkeling van de joodse grafcultuur, het is tevens van belang voor de typologische ontwikkeling van het kerkhof met bebouwing. Het heeft architectuurhistorisch belang vanwege de stijl. Het is gaaf bewaard gebleven en typologisch zeldzaam. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 518800
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Joodse begraafplaats
Eindhoven-Woensel
Jewish cemetery of Eindhoven.jpg
Huidige straat Marconilaan/ Groenewoudseweg
Huidige eigenaar NIK
Jaar van stichting 1771
Aantal grafstenen 330
Toegankelijkheid Afgesloten
Portaal  Portaalicoon   Jodendom
Joodse begraafplaats
Eindhoven-Grote Beek
Joodse begraafplaats Eindhoven grote beek.JPG
Huidige straat Boschdijk
Huidige eigenaar privaat
Jaar van stichting n.b.
Aantal grafstenen 2
Toegankelijkheid Vrij toegankelijk
Portaal  Portaalicoon   Jodendom

In Eindhoven bevinden zich vandaag de dag nog een tweetal Joodse begraafplaatsen:

Met zekerheid is er een begraafplaats geweest in:

  • Tongelre

Verder zijn er in de omgeving van Eindhoven nog een drietal plaatsen waarvan men aanneemt dat er in het verleden een Joodse begraafplaats is geweest, te weten:

  • Eersel
  • Budel
  • Aarle-Rixtel

Huidige joodse begraafplaatsen in Eindhoven

Woensel

De Joodse begraafplaats van Eindhoven-Woensel is omgeven door een metershoge muur.

De Joodse begraafplaats in Eindhoven bevindt zich in het stadsdeel Woensel. De plaats op de heide in Woensel waar tot dan leden van de Joodse natie werden begraven werd op Maandag 7 October 1771 namens sijne Hoogheid Den Heere Prince van Orange en Nassau Etc Etc Etc. by Provisie en tot wederroepens toe goedgevonden. De begraafplaats heeft de status van Rijksmonument. Er staan 330 grafstenen.

Het was Joden vroeger verboden om zich in Eindhoven te vestigen. Ze mochten er zelfs niet overnachten. Daarom sommeerde Stadhouder Willem V in 1772 om aan deze praktijk een einde te maken. De Joden werden echter pas in 1796 gelijkberechtigd aan andere burgers. Het oorspronkelijke verbod leidde ertoe dat Joden zich vestigden in de omliggende dorpen en men kende Joodse begraafplaatsen en synagogen in Helmond en Tongelre.

In Woensel werd in 1771 de Joodse begraafplaats gelegaliseerd. Deze bevindt zich direct ten noorden van het huidige Station Eindhoven Strijp S, aan de Groenewoudseweg. Op deze ommuurde begraafplaats is een gebouwtje uit 1910 te vinden. Dit is een metaheerhuis. Ook de muur is uit 1910. De oudste graven dateren uit de eerste helft van de 19e eeuw. Tussen 1854 en 1945 werden de graven aangeduid met nummerpaaltjes voorzien van Hebreeuwse karakters. De meeste graven hebben natuurstenen zerken, en de oudste hebben enkel een Hebreeuws opschrift, terwijl daar enkel de Joodse jaartelling werd gehanteerd. Latere graven hebben opschriften in het Hebreeuws en het Nederlands, met data volgens de tegenwoordig gebruikelijke gregoriaanse kalender.

Sommige plaatsen zijn bestemd voor de kohaniem of priesterklasse.

De begraafplaats is goed te zien vanaf Station Eindhoven Beukenlaan, maar is zelf niet toegankelijk.

Grote Beek

Op het terrein van Psychatrisch Ziekenhuis de Grote Beek aan de Boschdijk is een begraafplaats gelegen, die werd gebruikt voor patiënten en personeel van het ziekenhuis. Mensen werden strikt gescheiden begraven op geloofsovertuiging en zodoende is er een apart Joods deel met 2 graven. Er zouden meer Joden begraven zijn (ca. 25), maar voor hen is er geen grafsteen (meer).

De begraafplaats is heel lang vergeten geweest. In vroeger tijden werden mensen met een psychiatrische aandoening vaak verstoten door hun familie. Men schaamde zich voor zijn of haar 'gekke familielid' en gaf liever geen luid gerucht aan hun bestaan, ook niet bij hun overlijden. Veel mensen werden zelfs anoniem begraven in een graf dat werd gemarkeerd met een nummer.

Onlangs is deze begraafplaats geïnventariseerd. Alle begraven mensen, in totaal meer dan 1800, kregen hun naam terug op een monument dat eind 2008 werd onthuld.

Voormalige Joodse begraafplaatsen in Eindhoven

Tongelre

Tongelre was vroeger een plaats in Peelland, door de Dommel gescheiden van de stad Eindhoven en de zogenaamde Prinsendorpen Woensel, Gestel, Strijp, en Stratum . Op de plaats waar nu een bos ligt aan de Eisenhowerlaan werden vanaf ca. midden 18de eeuw. In het begin van de 19de eeuw vertrokken de Joden uit Tongelre en werd er nog maar zelden begraven op de begraafplaats. In de loop van de 20ste eeuw verdwenen de aanwezige grafzerken. In de jaren 50 moest de begraafplaats wijken voor een nieuw aan te leggen weg en werden de stoffelijke resten herbegraven in Woensel . In 1962 werd de grond verkocht aan de gemeente Eindhoven .

Waarschijnlijke Joodse begraafplaatsen nabij Eindhoven

Halverwege de 18de eeuw begonnen de Joden zich in omgeving van Eindhoven te vestigen. Er was in die tijd weinig structuur in de vorm van een Joods kerkgenootschap zoals we dat nu kennen. Gemeenten gaven vaak toestemming aan de Joden om hun doden op een afgelegen plaats te begraven. Begrafenisregisters bestonden nog niet en grafstenen waren erg duur, zodat graven slechts met een eenvoudige zwerfkei werden gemarkeerd. Wanneer niemand zich meer om een Joodse begraafplaats bekommerde raakte deze snel in de vergetelheid. Zodoende worden de volgende drie plaatsen genoemd als een plaats waar hoogstwaarschijnlijk een Joodse begraafplaats is geweest, maar waarvoor sluitende bewijzen ontbreken.

Eersel

Verschillende archiefstukken maken melding van een Joodse begraafplaats in het dorp Eersel. De oudste vermelding is uit 1805, waarin de gebroeders Jonas en Meijer Samuel als eigenaar staan van de Joodse begraafplaats aan de "Noordhoek". In de periode 1790-1848 zouden er 26 mensen begraven kunnen zijn, maar het is onduidelijk of dat ook echt is gebeurd. De genoemde plaats ligt thans in een bos en is omgeven door een greppel, prikkeldraad en bomen.

Aarle-Rixtel

Aarle-Rixtel heeft met zekerheid enige Joodse inwoners gehad in de 18de eeuw. Waar zij hun doden begroeven is staat echter niet onomstotelijk vast. Er wordt gesproken van een "Smousenbult" ('Smous' is een minder aardige benaming voor een Jood en een bult is een heuvel). Aangenomen wordt dat de gemeente de Joden indertijd toestond hun doden te begraven op een afgelegen plaats, maar dat er door het ontbreken van een begrafenisregister geen overlevering is van wie er waar is begraven. Er zijn ook Joden uit Aarle-Rixtel in Woensel begraven en wellicht ook in Tongelre, maar gezien de afstand was aldaar begraven niet praktisch. Naar verluidt is er bij het bouwen van een schuur nabij de Smousenbult een steen gevonden met onleesbare tekens. Dit zou natuurlijk een Joodse grafsteen geweest kunnen zijn. Echter, zonder bewijzen blijft het slechts bij een verhaal. Over de Smousenbult is later een weg aangelegd.

Budel

In Budel hebben Joden gewoond vanaf de laatste jaren van de 18de eeuw, tot ca. 1830. Waarschijnlijk begroeven zij hun doden op een plaats die bekendstond als de "Jodenboom", welke was gelegen ten westen van Budel. Er zijn enkele gevallen van grove grafschendingen bekend uit die tijd, hetgeen als bewijs mag gelden dat er werkelijk een Joodse begraafplaats is geweest. In 1837 werd een perceel dennenbos, dat als "Jodenkerkhof" bekend was, door de gemeente verkocht aan een particulier. Dit kon gebeuren doordat er geen Joden meer in Budel woonden en de begraafplaats vergeten raakte

Zie ook


Monumenten in de buurt van Joods kerkhof in Eindhoven

Schoolgebouw Christelijk Nationale Schoolvereeniging

Galileistraat 2
Eindhoven
Inleiding Zevenklassige SCHOOL, gebouwd naar ontwerp van J.W. Hanrath in 1929 in opdracht van de vereniging voor Christelijk Nationaal Onde..

Klokgebouw (Philipsgebouw SA)

Glaslaan 2
Eindhoven
Inleiding Meerlaags, FABRIEKSGEBOUW met FABRIEKSWATERTOREN gebouwd naar ontwerp van architect A. de Broekert van het Philips Ingenieursbure..

Veemgebouw (Philipsgebouw SDM)

Glaslaan 2
Eindhoven
Inleiding Veemgebouw, gebouwd in 1942 naar ontwerp van het Ingenieursbureau Philips, in het ontwerp zijn expressionistische elementen verwe..

Philipsgebouw SK;SAN;SBP

Glaslaan 2
Eindhoven
Inleiding Reeks van drie meerlaags FABRIEKSGEBOUWEN, gebouwd in respektievelijk 1930, 1929, 1927 naar ontwerp van ir. A. de Broekert. Zgn. ..

Raadhuis van Woensel

Kloosterdreef 90
Eindhoven
Inleiding Voormalig RAADHUIS van Woensel, in Eclectische stijl gebouwd in 1896 naar ontwerp van A. Bogers. Het pand is gelegen aan de Kloo..

Kaart & Routeplanner

Route naar Joods kerkhof in Eindhoven

Foto's (1)