Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Kerkhofmuur Oude Parochiekerk (Sint-Clemenskerk) in Brunssum

Graf Begraafplaats

Groeneweg 6
6441LL Brunssum
Limburg

Bouwjaar: 1890-1900


Beschrijving van Kerkhofmuur Oude Parochiekerk (Sint-Clemenskerk)

Inleiding Bakstenen MUUR met smeedijzeren HEKWERKEN en H.HARTGROT, XIXB, rond het voormalige kerkhof bij de van rijkswege beschermde oude parochiekerk (XI-XVIII). Het geheel is gesitueerd op de splitsing van Groeneweg en Merkelbeekerstraat. Omschrijving Bakstenen kerkhofmuur met kunststenen bovenafdekking, gekenmerkt door op regelmatige afstanden terugkerende lisenen, onderling verbonden door drie spitsboogfriezen. Kolom met stucafdekking op de splitsing van Groeneweg en Merkelbeekerstraat. De muur fungeert tevens als keermuur voor het hooggelegen achterliggende kerkhof. Zowel aan de zijde van de Groeneweg als de Merkelbeekerstraat wordt de muur onderbroken door dubbele smeedijzeren hekwerken tussen hekpijlers. Aan de zijde van de Merkelbeekerstraat hebben de hekpijlers rode verblendstenen profiellijsten, met gepleisterde bekroning en basementen. Tussen de hekpijlers een opgaande trap met gepleisterde treden, aan beide zijden van de trap een karakteristieke boombeplanting. De muren aan weerszijden van de trap zijn eveneens voorzien van een smeedijzeren balustrade. Aan de zijde van de Groeneweg zijn de hekpijlers uitgevoerd in één baksteensoort en afgedekt met stuc. Aan weerszijden van de tussenliggende traptreden een bakstenen muur met smeedijzeren balustrade. Tegen de muur, onmiddellijk naast de hekpijlers aan de Groeneweg, bevindt zich een rustieke H.Hartgrot gesticht door M.J. Palmen, burgemeester te Merkelbeek tussen 1884 en 1891. Waardering De kerkhofmuur met hekwerken en H.Hartgrot zijn van cultuurhistorische waarde als uitdrukking van een culturele en geestelijke ontwikkelingen alsmede als aanduiding van de historische begrenzing van het kerkterrein; daarnaast is stilistisch belang gelegen in de toepassing van het spitsboogmotief en bezit de muur c.a. ouderdomswaarde. De architectuurhistorische waarden worden hoofdzakelijk bepaald door de esthetische kwaliteiten van het geheel. De kerkhofmuur is gebouwd rondom het oude parochiekerkje van Merkelbeek en vanwege deze situering verbonden met de ontwikkeling en van belang voor het aanzien van dit dorp. Het bouwwerk beschikt over een redelijke architectonische gaafheid en is van belang voor de visuele gaafheid van de dorpse omgeving. Bovendien beschikken dergelijke kerkhofmuren in regionaal perspectief over een redelijke typologische zeldzaamheid. De kerkhofmuur met hekwerken en H.Hartgrot zijn vanwege de combinatie van de hiervoor aangehaalde overwegingen van algemeen belang. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 518591
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
de kleine Sint-Clemenskerk
De Sint-Clemenskerk na de sloop van het klooster Huize Tieder
De Sint-Clemenskerk na de sloop van het klooster Huize Tieder
Plaats Brunssum
Gebouwd in 1000
Gewijd aan Sint Clemens
Monumentnummer  42088
Praalgraf echtpaar de Negri
Praalgraf echtpaar de Negri
Lourdesgrot
Lourdesgrot
Portaal  Portaalicoon   Christendom

De Sint-Clemenskerk ligt in het noorden van de Nederlandse gemeente Brunssum, op de grens met Merkelbeek (gemeente Onderbanken) en is waarschijnlijk rond het jaar 1000 gebouwd. Het kerkje staat, samen met de nabijgelegen kerkhofmuur, Lourdesgrot en het praalgraf van Baron De Negri op de lijst van rijksmonumenten. Door de jaren heen is aan het kerkje bijgebouwd. Zo werd omstreeks 1750 de toren opnieuw opgetrokken en is er een vijfbeukige uitbouw toegevoegd. Tegenwoordig is het (na de restauratie van 2013-2014) een niet geconsacreerd museumkerkje, waar voorstellingen en optredens worden uitgevoerd.

Het gebied van het kerkje met het omliggende terrein wordt het Clemensdomein genoemd.

Geschiedenis

Het kerkje is gebouwd op een helling boven de beek. In de muur aan de zuidkant zijn dakpannen verwerkt die uit de Romeinse tijd dateren. Het kerkje is gewijd aan Sint Clemens, een paus in de eerste eeuw. Dat kan erop duiden dat er al vroeg een kerkje stond. In 1234 vond er een vergadering van het dekenaat Susteren plaats. In de notulen van die vergadering staat ‘Johannes, priester te Merkelbeek’, dat betekent dat de parochie Merkelbeek toen al zelfstandig was. De kleine Sint-Clemenskerk heeft tot 1879 als parochiekerk gediend, toen nam de nieuwe grote Sint-Clemenskerk de functie van parochiekerk over. Daarna deed de oude kerk dienst als kloosterkapel van de Liefdezusters van het Kostbaar Bloed en later van de Benedictijnen (omstreeks 1890) en vanaf 1921 van de Paters Karmelieten (tot 1965). In 1967 werd het kerkje een onderdeel van het bejaardenhuis Huize Tieder tot 1992. Het voormalig klooster heeft daarna nog 10 jaar dienstgedaan als asielzoekerscentrum. Toen het kloostercomplex in juni 2009 afgebroken werd, bleef het kerkje met de overige monumenten (de muur, de Lourdesgrot en het praalgraf) behouden.

De kerk staat aan de noordzijde van het beekdal van de Merkelbekerbeek. Hier stak de Heirbaan Aken-Xanten van Coriovallum (Heerlen) naar Colonia Ulpia Traiana (Xanten) over Teudurum (Tüddern) de beek over. Deze Romeinse weg werd destijds bij de kerk gekruist door een secundaire Romeinse weg die waarschijnlijk van Gangelt over Merkelbeek naar Maastricht liep.

Omringende monumenten

Praalgraf echtpaar de Negri

In hun laatste levensjaren woonde het adellijk echtpaar de Negri op hun uit de Middeleeuwen stammende Vossenhof, ook genoemd de Onderste Hof van de familie À Campo. Zij werden in een praalgraf op het kerkhof van de parochiekerk St. Clemens begraven. Het graf is enkele jaren geleden geheel gerestaureerd en bestaat uit een kleine grafkelder waarin de twee doodskisten, met het familiewapen op de deksels, naast elkaar staan opgesteld.

Lourdesgrot

Op initiatief van pastoor Kamps werd in 1887 een Lourdesgrot in de kloostertuin, op het voormalige kerkhof, naast de kleine Sint-Clemenskerk gebouwd. Daarvoor werden veldbrandstenen gebruikt die in ringovens in de buurt gebakken werden. De grot is ongeveer vijf meter hoog en zesenhalf meter breed en werd datzelfde jaar ingezegend. Ook werd er een kleine Heilig Hartgrot in de directe omgeving van de Lourdesgrot gebouwd. Tot het midden van de jaren zestig was de grot een populair bedevaartsoord.

Muurschilderingen

In 2008 heeft de Stichting Restauratie Atelier Limburg (SRAL), in opdracht van de gemeente Brunssum, een kleurverkenning uitgevoerd. Daarbij werden achter de lagen witkalk en structuurverf kleurrijke schilderingen gevonden die in 1901 door kerkschilder Dom Romanus Jacobs zijn aangebracht. Het kerkje is rond 1892 verbouwd door de benedictijnen naar de huidige staat en in opdracht van abt Herman Renzel zijn toen door Dom Romanus Jacobs deze nieuwe muurschilderingen aan gebracht over de oudere schilderingen heen. In 1900 werd een nieuwe grote abdijkerk, gewijd aan St. Benedictus (in de volksmond de Paterskerk geheten, afgebroken in 1975) in gebruik genomen. Het kleine St. Clemenskerkje werd vanaf die tijd af gebruikt als interne kloosterkapel voor het nachtofficie en andere gebeden. De restauratie heeft de muurschilderingen van Dom Romanus en de versieringen (de schijndraperieën op de wanden in het koor en de beschilderingen in de vensteromlijstingen) in het kerkje vrijgelegd. De schilderingen en de versieringen zijn gerestaureerd en hersteld naar de situatie zoals die was omstreeks het jaar 1903, met enkele restanten van de oudere schilderingen.

Galerij

Muurschilderingen

Exterieur

Externe link


Monumenten in de buurt van Kerkhofmuur Oude Parochiekerk (Sint-Clemenskerk) in Brunssum

Grafmonument De Negri

Groeneweg 6
Brunssum
Inleiding Neo-gotisch GRAFMONUMENT De Negri, 1857, gesitueerd op het voormalige kerkhof bij de van rijkswege beschermde oude parochiekerk ..

Sint-Clemenskerk

Groeneweg 6
Brunssum
Oude Parochiekerk: eenbeukig schip XI, vijfzijdig gesloten koor (tussen 1669 en 1722) en Westtoren 1746. Klokkenstoel met gelui bestaande u..

Lourdesgrot

Groeneweg 6
Brunssum
Inleiding LOURDESGROT, XIXB, gesitueerd op het voormalige kerkhof bij de van rijkswege beschermde oude parochiekerk (XI-XVIII) van Merkel..

Hoeve van baksteen om gesloten binnenplaats

Merkelbeekerstraat 89
Brunssum
Hoeve van baksteen om gesloten binnenplaats, XIX A; fragment van vakwerk, XVIII. Herbezigde koperen poortklopper 1859.

Onderste Hof, ook wel Vossenhof, gebouwd van baksteen om een gesloten binnenplaats

Groeneweg 10
Brunssum
Onderste Hof, gebouwd van baksteen om een gesloten binnenplaats; ankers 167. en 1686; herenwoning in huidige vorm van 1848. Op binnenplaats ..

Kaart & Routeplanner

Route naar Kerkhofmuur Oude Parochiekerk (Sint-Clemenskerk) in Brunssum