Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Amstelsluizen in Amsterdam

Weg En Waterwerk

Amstel 115-125 (tegenover) Ongd.
1000AA Amsterdam
Noord Holland

Bouwjaar: 1673
Architect: J. Hudde


Beschrijving van Amstelsluizen

Inleiding In oorsprong in 1673 aangelegde samenstel van SLUIZEN (sluisnummer 25, Amstelsluizen/Amstelschutsluis) met vier DIENSTGEBOUWTJES en hek- en remmingwerk, bolders e.d., gelegen in de Amstel ter hoogte van de Utrechtsedwarsstraat naar een ontwerp van de schepen en latere burgemeester van Amsterdam, de mathematicus Joannes Hudde, in samenwerking met Gerard Hasselaer en Cornelis van Oudshoorn. Hudde was tevens nauw betrokken bij de uitvoering. Afgezien van het gecontroleerd laten passeren van vaartuigen, dienden de sluizen met name de waterverversing van de getijrivier de Amstel en de burgwallen; dit om de sterk toegenomen vervuiling van Amstel en grachten tegen te gaan. Aanvankelijk voorzag het plan in twee schutsluizen; later werd dit gewijzigd in drie: een grote in het midden en aan weerszijden een kleinere. Tussen deze buitenste schutsluizen en de beide Amstelkades bevond zich destijds een spuisluis. In de 19de eeuw werden de sluizen ingrijpend gerenoveerd en aan de nieuwe eisen aangepast. In 1872 werd de kwestie van de waterverversing grotendeels opgelost doordat de toen aangelegde Oranjesluizen het IJ konden afsluiten. In de 19de eeuw werd ook de westelijke spuisluis ontmanteld; op deze plaats bevindt zich nu een vaste verbinding met het meest westelijke sluiseiland. De toldeuren van de resterende spuisluis zijn mogelijk na-oorlogs. De oorspronkelijke sluisdeuren waren van smeedijzer of brons, tegenwoordig zijn deze materialen vervangen door (giet)staal. De tol- of 'douanehuisjes' hebben waarschijnlijk dienstgedaan ter inning van de stedelijke accijnzen. Omschrijving Het samenstel van sluizen heeft een middensluis met twee vaargeulen; deze vaargeulen worden gescheiden door een tweetal in elkaars verlengde liggende kleinere sluiseilanden. Op één ervan, 'de Klip', bevindt zich het sluiswachterskantoor op vierkant grondplan, met gemetselde gevels met natuurstenen hoekstenen, gelede vensters met schuifraam en een zinken tentdak met roeven. Het kantoor wordt bereikt via een houten achteraanbouw onder plat dak. Aan weerszijden bevindt zich een schutsluis tussen deels met die middensluis gemeenschappelijke sluiseilanden. De drie schutsluizen zijn enkelkerend; behalve bij extreme waterstands-verschillen zijn deze doorgaans geopend. De puntdeuren worden door middel van kaapstanders met een horizontale windas en houten bomen geopend en gesloten. Aan de oostzijde bevindt zich de nog resterende dubbele spuisluis, die behalve een stel puntdeuren ook een toldeur bezit. Aan de westzijde bevindt zich een vaste oeververbinding met rijdek. De twee eveneens op vierkant grondplan tot stand gebrachte gebouwtjes op de andere sluiseilanden hebben met natuursteen beklede gevels, aan drie zijden luiken, een eenvoudige toegangsdeur en een klein zinken tentdak met roeven. De kolk- en sluiswanden, sluishoofden e.d. zijn gemetseld in afwisselend koppen- en strekkenlagen en hebben een natuurstenen afdekking. Nabij de westelijke vaste oeververbinding bevindt zich een houten gebouwtje op rechthoekig grondplan onder zinken tentdak met roeven; mogelijk was dit een wachtlokaal of kleine materialenloods. Verder een houten traliehek en verspreid op of nabij de sluizengroep voorkomende bolders, hekwerken met gietijzeren balusters en remmingwerken. Zowel de westelijke als de oostelijke schutsluis heeft een kleinste doorvaartwijdte van 8,5 m; zowel de westzijde als de oostzijde van de middendoorvaart een van 7 m; de spuisluis heeft een kleinste doorvaartwijdte van 2 x 6,45 m. De beide schutsluizen hebben een schutlengte van 47 m. Waardering Samenstel van sluizen met schutsluizen en spuisluis en bijbehorende dienstgebouwtjes, bedieningsmateriaal, sluiseilanden, -hoofden, -deuren e.d. van algemeen belang vanwege de cultuurhistorische en typologische waarde. Met name het voorkomen van de spuisluis met toldeur is van waterstaats-historisch belang in het kader van de waterverversing en als voorziening tegen het dichtslibben van de waterweg. Van belang voor de locale geschiedenis. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 518510
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Amstelsluizen, zuidzijde.
Amstelsluizen, noordzijde.
Amstelsluizen en Theater Carré.

De Amstelsluizen zijn een sluizencomplex in de rivier de Amstel in Amsterdam tussen de Prinsengracht en de Singelgracht. De sluizen zijn aangelegd in de 17e eeuw en in de 19e ingrijpend gerenoveerd en aan de nieuwe eisen aangepast.

Op initiatief en naar ontwerp van mathematicus en burgemeester Johannes Hudde werden de Amstelsluizen gebouwd in 1673, na de vergroting van de grachtengordel met de vierde uitleg. Met deze uitbreiding kwam de Amstel tussen de Blauwbrug en de Hogesluis binnen de stad te liggen. De uitvoering was ook in handen van Hudde, in samenwerking met Gerard Hasselaer en Cornelis van Oudshoorn.

Om de waterverversing van de getijrivier de Amstel en de Burgwallen te verbeteren werden deze sluizen aangelegd. Dit om de sterk toegenomen vervuiling van Amstel en grachten tegen te gaan. Aanvankelijk zouden er twee schutsluizen komen, later werd dit gewijzigd in drie: een grote in het midden en aan weerszijden een kleinere. Tussen de buitenste schutsluizen en de beide Amstelkades bevond zich destijds een spuisluis.

Nadat in 1872 de Oranjesluizen in gebruik waren gekomen en het IJ was afgesloten van de Zuiderzee veranderde de situatie. De Amstelsluizen werden gerenoveerd en aan de nieuwe eisen aangepast. De westelijke spuisluis werd ontmanteld en hier is sindsdien een vaste verbinding met het meest westelijke sluiseiland. De tol- of 'douanehuisjes' hebben waarschijnlijk dienstgedaan ter inning van de stedelijke accijnzen. In het midden staat een bakstenen huisje voor de sluiswachter.

De drie schutsluizen zijn enkelkerend; behalve bij extreme waterstandsverschillen zijn deze doorgaans geopend. Aan de oostzijde bevindt zich de nog resterende dubbele spuisluis. De doorvaartwijdte van de westelijke en oostelijke schutsluis bedraagt 8,50 meter. De lengte is 47 meter.

De Amstelsluizen zijn Rijksmonument nummer: 518510.

Ter hoogte van de Amstelsluizen bevindt zich aan de Weesperzijde sinds 1887 het Koninklijk Theater Carré.

Externe link


Monumenten in de buurt van Amstelsluizen in Amsterdam

Koninklijk Theater Carré: Gepleisterde gevel in eclectische neo-renaissancetrant, sterk sprekend gebogen dak

Amstel 115
Amsterdam
v.m.Circus Carre (1887 door J.P.F.van Rossen en W.J.Vuyk). Gepleisterde gevel in eclectische neo-renaissancetrant, sterk sprekend gebogen da..

Pand met vierraamsgevel onder rechte lijst en dwars dak waarin getoogde dakkapel

Nieuwe Prinsengracht 1
Amsterdam
Pand met vierraamsgevel onder rechte lijst en dwars dak waarin getoogde dakkapel (XVIIId/plm 1800). Versierde stoep. Empire roedenverdeling ..

Pand met puntgevel goede latere roedenverdeling

Nieuwe Prinsengracht 9
Amsterdam
Pand met puntgevel (XVIII) goede latere roedenverdeling.

Pand met gevel onder rechte lijst met triglyfen, consoles en als kop gebeeldhouwde hijsbalk

Amstel 99A
Amsterdam
Pand met gevel (XVIIIb) onder rechte lijst (plm 1800) met triglyfen, consoles en als kop gebeeldhouwde hijsbalk. Gesmede hekken (plm 1800) o..

Goed bewaard hoekhuis met voorgevel onder getoogde gebeeldhouwde lijstvormige stenen top

Amstel 101
Amsterdam
Goed bewaard hoekhuis (XVIIIb) met voorgevel onder getoogde gebeeldhouwde lijstvormige stenen top. Drie Lod. XIV balusters. Tegen de zijgeve..

Kaart & Routeplanner

Route naar Amstelsluizen in Amsterdam

Foto's (5)