Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Effectenbeurs in Amsterdam

Gebouw

Beursplein 5
1012JW Amsterdam
Noord Holland

Bouwjaar: 1911-1913
Architect: Joseph Cuypers


Beschrijving van Effectenbeurs

Inleiding Tussen Beursplein, Papenbrugsteeg en Warmoesstraat in 1911-1913 gerealiseerde EFFECTENBEURS naar een ontwerp in 'Um 1800'-stijl van Jos Th.J. Cuypers in opdracht van de Vereeniging voor den Effectenhandel bij monde van voorzitter H.C. Veltman en gedelegeerd lid A.C. van Heemskerck Veeckens. De betonwerken werden uitgevoerd door de N.V. Betonijzerbouw Amsterdam. In 1924 werd de beeldengroep in het tympaan aangebracht. De beeldhouwer was C.A. Stout. N.B. In 1928-1930 uitbreiding met Beursstraat 41-43/Warmoesstraat 108 door de Gebr. van Gendt ALzn. In 1930 werd het voormalige postkantoor in het beursgebouw veranderd in een herenkapsalon. De effectenbeurs is ook in de jaren erna meerdere keren inwendig veranderd. Omschrijving Op een nagenoeg rechthoekige plattegrond tot stand gekomen effectenbeurs. Als materiaal is een lichtrode baksteen en verschillende soorten natuursteen gebruikt. Het gebouw bestaat uit een lage begane grond en drie verdiepingen onder een rechteuitkragende gootlijst en een combinatie van schilddaken en een tentdak. De begane grond is afgewerkt met gebosseerd natuursteenwerk en dient als sokkel van het gebouw. De voorgevel aan het Beursplein heeft een asymmetrische opbouw. Aan weerszijden van een sterk geaccentueerde, drie traveeën brede middenrisaliet bevinden zich rechts respectievelijk zes traveeën gescheiden door een één travee brede toegangspartij en links respectievelijk drie en twee traveeën beeindigd door een eveneens één travee brede toegangspartij. De middentravee wordt afgesloten met een driehoekig fronton waarin een in dieprelief gevuld tympaan met een allegorie over het beurswezen. Drie rechthoekige toegangsopeningen gelijkstraats in een donkerkleurige natuursteen. Houten deuren met ijzeren platen beslagen. Latei getoogd en voorzien van spits- en rondvormige bekroningen boven de posten. Op tweede verdieping van middenrisaliet ijzeren sierbalustrade op zware van beeldhouwwerk (olifantekoppen) voorziene consoles. Posten van het balconhek eveneens voorzien van beeldhouwwerk. Geblokte en gecannelleerde lisenen als omlijsting van de risaliet. Links in de gevel rechthoekige opening met houten en met ijzer beslagen harmonicadeur naar kapsalon. Geetst glas in zijvensters. De voorgevel is verder voorzien van diepgelegen rechthoekige vensteropeningen met kruiskozijnen onderverdeeld door houten stijlen en roeden. Sommige vensters zijn onderverdeeld door natuurstenen stijlen. Op de hoeken geblokte lisenen waarin beeldhouwwerk. Meerdere intrees met van ijzeren beslagwerk voorziene houten deuren. De dakpartij is verlevendigd met een in het midden geplaatste toren, een aantal kleinere hoektorens en het gebruik van koekoeken. Soberder uitgevoerde zij- en achtergevel. Zijgevel aan de Papenbrugsteeg concaafvormig. Driehoeks erker over drie bouwlagen. Op eerste verdieping balcon met ijzeren sierbalustrade. Grote vensters gelijkstraats. Achtergevel aan Warmoesstraat voorzien van op regelmatige afstand van elkaar geplaatste flauw uitkragende erkers op natuurstenen sierconsoles. Elke erkerpartij is aan de onderzijde voorzien van een in laagreliëf gebeeldhouwde natuurstenen plaat. Gelijkstraats grote vensteropeningen van elkaar gescheiden door hardstenen stijlen. Interieur in veel vertrekken nog oorspronkelijk zoals parketvloeren en lambrizeringen, de in baksteen uitgevoerde graatgewelven op marmeren zuilen en glas-in-lood ramen. Interieur kapsalon nog geheel oorspronkelijk. Uitbreiding van de Gebr. van Gendt ALzn. ter plekke van Beursstraat 41-43 en Warmoesstraat 108 op een rechthoekig grondplan bestaande uit drie bouwlagen en een kleinere vierde bouwlaag onder een zadeldak met pannen en twee gemetselde schoorstenen op de hoeken. De gevel is geheel uit hardsteen opgetrokken. Diepgelegen grote vensteropeningen met kruiskozijnen en achtruitsramen onderverdeeld door houten roeden. Derde verdieping met frans balcon achter een ijzeren balustrade. Balustrade rust op een aan de onderzijde geprofileerde cordonlijst. De tussen de vensters geplaatste 'pilasters' over twee verdiepingen zijn concaafvormig. Vensters gelijkstraats voorzien van traliewerk. De muurdammen tussen eerste en tweede verdieping voorzien van door uitsparingen ontstane rechthoekige sierplaten. Rechte gootlijst aan onderzijde voorzien van gootklossen. Waardering Effectenbeurs van algemeen belang vanwege het belang van het object als bijzondere uitdrukking van een sociaal-economische ontwikkeling alsmede van architectuurhistorische waarde vanwege het hoogwaardige materiaalgebruik en vanwege het belang voor het oeuvre van Jos Th.J. Cuypers. Tevens van belang vanwege het bijzondere interieur. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 518417
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
De Amsterdamse effectenbeurs (Euronext), Beursplein 5
De klok in de bestuurskamer van de Amsterdamse effectenbeurs

De Amsterdamse effectenbeurs is een van de oudste financiële handelsbeurzen ter wereld. De belangrijkste graadmeters van de Amsterdamse beurs zijn de Amsterdam Exchange Index en de Amsterdam Midkap Index. De beurs is eigendom van Euronext. Handel vindt plaats op werkdagen van 9:00 tot 17:30 (UTC+1).

Geschiedenis

De Amsterdamse beurs is in 1606 ontstaan toen de Vereenigde Oostindische Compagnie, een organisatie die in de 17e en 18e eeuw van de Nederlandse overheid het monopolie kreeg op de handel met Azië, als eerste bedrijf met verhandelbare aandelen ging werken. Door de grote behoefte aan investeringen werden er verhandelbare delen van het bedrijf verkocht in Amsterdam. Deze eerste verhandelbare aandelen werden aan het Damrak in Amsterdam verkocht. Hier ontstonden ook de eerste opties en futures.

De groeiende goederen- en aandelenhandel maakte dat er behoefte ontstond aan een specifiek voor dit doel gemaakt gebouw. Hendrick de Keyser ontwierp het eerste gebouw, dat geopend werd in 1611. Het belang van de beurs nam toe naarmate er meer aandelen verkocht werden, waaronder ook die van de West-Indische Compagnie, een met de VOC vergelijkbare organisatie die in de 17e en 18e eeuw van de Nederlandse overheid het monopolie kreeg op de handel met alle koloniën in West-Indië, dat wil zeggen de gebiedsdelen Noord- en Zuid-Amerika en West-Afrika. De toenemende handel en het aantrekken van allerlei verschillende typen investeringsmogelijkheden leidde tot een sterke behoefte aan een regulerend lichaam. In 1851 werd de Amsterdamse Vereniging voor de Effectenhandel opgericht, die de aandelenhandel moest reguleren. Alleen leden van deze organisaties waren gerechtigd om deel te nemen aan de handel op de beurs.

De beurs van Hendrick de Keyser werd gesloopt in 1838. De beurs van Jan David Zocher (uit 1848) was in 1884 dusdanig bouwvallig geworden dat er een nieuw gebouw moest komen. Berlage ontwierp dit gebouw voor een prijsvraag die door de gemeente Amsterdam uitgeschreven werd, maar geen van de ingediende plannen werd ooit uitgevoerd. In 1894 liet de gemeente de architect A.W. Weissman een plan ontwikkelen tot de verbouw van de beurs van Zocher. Dit ontwerp heeft later als basis gediend voor het ontwerp van Berlage, voor de Beurs van Berlage aan het Damrak. Al in 1912 vertrok de effectenbeurs naar een nieuw gebouwd pand aan Beursplein 5 naar een ontwerp van Joseph Cuypers. Belangrijkste reden hiervoor was de snelle groei van de effectenhandel.

In 1978 werden op de Amsterdamse beurs, door de European Options Exchange de eerste opties verkocht. De Amsterdamse Vereniging voor de Effectenhandel en de European Options Exchange fuseerden later tot Amsterdam Exchanges, waar zowel aandelen als opties verhandeld konden worden. In 2000 is de Amsterdamse beurs gefuseerd met de Brusselse effectenbeurs en de Parijse effectenbeurs tot Euronext N.V., de eerste grensoverschrijdende effectenbeurs. Later nam deze organisatie ook de Portugese effectenbeurs, BVLP (Bolsa de Valores de Lisboa e Porto) en het Engelse London's International Financial Futures and Options Exchange (LIFFE) over. Het hoofdkantoor van Euronext is gevestigd in Amsterdam en is dus een Nederlands bedrijf.

Zie ook

Externe links


Monumenten in de buurt van Effectenbeurs in Amsterdam

Pand met ingezwenkte halsgevel

Beursstraat 39
Amsterdam
Pand met ingezwenkte halsgevel (XVIIIc).

Pand met gevel onder rijk gesneden lijstvormige top met consoles

Warmoesstraat 104
Amsterdam
Pand met gevel onder rijk gesneden lijstvormige top met consoles (plm 1750).

Beurs van Berlage

Beursplein 1
Amsterdam
Beurs (1898-1902 door H.P.Berlage) het eerste grote gebouw waarvan de architectuur zich heeft losgemaakt van de neostijlen.

Gevel onder rechte klossenlijst

Warmoesstraat 119A
Amsterdam
Gevel onder rechte klossenlijst (1e helft 19e eeuw).

Huis met gevel onder rechte lijst

Warmoesstraat 111
Amsterdam
Huis (in de kern 18e eeuws of ouder) met gevel onder rechte lijst (19e eeuw). In de vensters van de verdieping een empire ruitverdeling.

Kaart & Routeplanner

Route naar Effectenbeurs in Amsterdam

Foto's (7)