Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Hogesluis, brug 246 in Amsterdam

Weg En Waterwerk

Sarphatistraat/ Amstel
1000AA Amsterdam
Noord Holland

Bouwjaar: 1883-1884
Architect: W.H. Springer


Beschrijving van Hogesluis, brug 246

Inleiding In 1883-1884 door W.H. Springer in Neo-classicistische stijl tot stand gekomen dubbele BASCULEBRUG met 10 doorvaarten, genoemd Hogesluis, in opdracht van de gemeente Amsterdam. De brug (nummer 246) overspant de Amstel en verbindt het westelijke en oostelijke deel van de Sarphatistraat met elkaar. N.B. In 1903 werd de brug versterkt vanwege de tram. In 1934 werden de vallen vernieuwd. In 1976 werd besloten om door de beide keldervloeren een serie boorpalen aan te brengen, ten einde het nodige aanvullende draagvermogen te verkrijgen. Voor de railovergang van de tramsporen is een geheel nieuwe constructie ontwikkeld die een soepele overgang van de ene brugklep naar de andere waarborgt. De stalen basculekleppen werden vernieuwd, evenals de bewegingswerken. Ook de beide rijdekken werden vernieuwd. Omschrijving Dubbele basculebrug met lange aanbruggen. Verzwaarde landhoofden van baksteen en natuursteen, op de uiteinden voorzien van pylonen van natuursteen. Verzwaarde pijlers van baksteen, aan de voorzijden voorzien van deels gebosseerd natuusteen. Gedecoreerde stalen randliggers voorzien van gedecoreerde en gebogen sierstukken van gietijzer met polychrome schilden in de vorm van stadswapens en maskers als middenmotief. Natuurstenen balustrade met candelaberzuiltjes tussen grote balusters op geprofileerde afdekbanden. Bij de middendoorvaart smeedijzeren balustrade. Op de verzwaarde pijlers natuurstenen obelisken met bladmotief aan de voet. Gedecoreerde lantaarndragers, waarvan acht stuks in de vorm van scheepsboegen, met bijpassende lantaarns. Aan de zuidwestelijke zijde is de brug voorzien van een natuurstenen trap naar de Sarphatikade, aan de waterkant voorzien van een smeedijzeren leuning. Waardering Dubbele basculebrug, genoemd Hogesluis, in Neo-classicistische stijl van architectuurhistorische waarde vanwege de hoogwaardige esthetische kwaliteiten van het ontwerp. Het object vertegenwoordigt tevens een ensemblewaarde vanwege de bijzondere betekenis van het object voor het aanzien van de stad. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 518386
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Foto van de oude Hogesluis, gebouwd in 1662 en vervangen door het huidige exemplaar in 1883.
De Hogesluis gezien in 1909 vanuit het Amstel Hotel naar het Paleis voor Volksvlijt. De brug is geopend voor het vertrek van het schip de Halve Maen naar Amerika.
Hogesluis
Tram 10 op de noodbrug bij de Hoge Sluis, Amsterdam, 3 maart 2012

De Hogesluis (brug nr. 246) is een Amsterdamse monumentale dubbele basculebrug met tien doorvaarten, ontworpen door Willem Springer in Parijse stijl. De oudere brug uit de 17e eeuw werd in 1883 door de huidige vervangen. De plaatbrug, gedeeltelijk basculebrug, is versierd met sierstukken van gietijzer (met stadswapens), een natuurstenen vaasbalustrade, obelisken van natuursteen met gedecoreerde lantaarndragers en bijpassende lantaarns.

De brug over de Amstel is onderdeel van de Sarphatistraat. Direct ten zuiden van de brug aan de oever van de Amstel ligt het Amstel Hotel; ten noorden Koninklijk Theater Carré. Sinds 1904 rijdt tramlijn 10 over de brug. In 1905 is lijn 7 daarbij gekomen.

Geschiedenis

Na realisatie van de Vierde Uitleg van Amsterdam werd in 1662 een 220 meter lange brug over de Amstel gebouwd die de stadswallen aan weerszijden van de rivier met elkaar zou verbinden. De brug kreeg dezelfde hoogte als de wallen, circa zes meter, en werd daarom al spoedig 'Hooge Sluis' genoemd. De naam 'sluis' wordt in Amsterdam wel vaker gebruikt voor een stenen brug zonder beweegbaar gedeelte, zie bijvoorbeeld de Torensluis.

Aan weerszijden van de brug werden twee bolwerken aangelegd en de rivier werd net als bij het IJ met houten steigers afgesloten om vijandige schepen buiten te houden. Bij de brug werd een smalle doorvaart vrijgehouden, die 's nachts of bij onraad met balken werd afgesloten. Ook was er een accijnshuisje waar de accijnzen van binnenkomende schepen werden geheven.[1]

De "buitensingel", de Schans met de bolwerken langs de Singelgracht, was een geliefde wandelroute voor de Amsterdammers en de Hooge Sluis was hierin een geliefd uitzichtpunt met blik op de Amstel.

De brug bestond aanvankelijk uit 35 stenen bogen, waarvan elf boven de rivier. Drie daarvan waren doorvaartopeningen. In 1823 werden op last van Koning Willem I de middelste twee bogen verwijderd en vervangen door een bredere doorvaart met twee beweegbare brugkleppen, die als basculebruggen waren uitgevoerd. In de nieuwe bruggenhoofden werden basculekelders gebouwd. Deze wijziging was noodzakelijk geworden door de groter geworden afmetingen van de passerende binnenschepen. Door de aanleg van de Keulse Vaart nam het scheepvaartverkeer toe.

De volgende ingrijpende wijziging was de verlaging van de brug in verband met de aanleg van de eerste paardentramlijn van Amsterdam, tussen Leidseplein en Plantage, die in 1875 via deze brug de Amstel zou gaan kruisen. Omdat de hellingen van de bestaande brug te steil waren voor de paardentram moest het brugdek met meer dan een meter worden verlaagd en werden de hellingen in de Sarphatistraat verlengd.

In 1882 werd de brug ingrijpend gewijzigd. De oude brug werd afgebroken en op de 17e-eeuwse bakstenen pijlers werd een nieuwe monumentale brug naar ontwerp van architect Willem Springer gebouwd, naar voorbeeld van de Parijse Pont Neuf over de Seine. Ook deze nieuwe brug werd een basculebrug met dubbele kleppen. Voorts werd de brug opgesierd met obelisken met daaraan fraaie lantaarns. Deze royale vormgeving paste in de mondaine uitstraling van de nieuwe buurt rond de Sarphatistraat met het Amstel Hotel, het Paleis voor Volksvlijt en woningbouw voor de elite. Tevens werd de Sarphatistraat beschouwd als toegangsstraat met allure voor de per trein aankomende reizigers van het Rhijnspoorstation.

In 1903 werd de brug versterkt in verband met de komst van de (zwaardere) elektrische tram. In 1933 werden de brugkleppen vervangen. Een probleem waarmee deze brug vanaf het begin kampte was het feit dat pijlers in het midden de neiging hadden naar elkaar toe te verzakken. Deze tendens werd versterkt na aanleg van de brugkleppen in 1823. Zo werd de doorvaartbreedte in de loop der tijd steeds minder, terwijl de schepen groter werden.

In 1977 werden de oude basculekelders geheel gesloopt en vervangen door nieuwe betonnen exemplaren. Ook werd het brugdek van beton gemaakt en de brugkleppen vervangen. Desondanks bleef het nodig om bij warm weer de brug intensief met sproeiwater te koelen om te voorkomen dat deze niet meer wilde sluiten na een brugopening. In 2003 werd daartoe een sproei-installatie aangebracht.

Tijdens de volgende renovatie werd duidelijk dat de fundamenten van de brug dermate aangetast waren, dat een volledige renovatie 8 miljoen euro extra zou kosten. Overwogen werd de brug te vervangen door een nieuwe brug. Hiermee zou een monument verloren gaan, juist op het moment dat de nabije grachtengordel Werelderfgoed is geworden.[2]

Uiteindelijk werd besloten om de brug ingrijpend te vernieuwen met behoud van het monumentale uiterlijk. Dit leidde wel tot veel hogere kosten dan vervanging door een moderne betonnen brug, doch in het beschermd stadsgezicht van de Grachtengordel paste de monumentale brug toch beter. Na de bouw van een tijdelijke noodbrug voor het tramverkeer en langzaam verkeer, startte in september 2009 de sloop van de oude brug, waarbij de monumentale natuurstenen delen eerst werden gedemonteerd en opgeslagen voor herstel. De oude, in slechte staat verkerende, pijlers werden gesloopt en vervangen door nieuwe betonnen pijlers op een nieuwe diepe fundering. Vervolgens werd de hardstenen bekleding weer aangebracht, waarmee het oude uiterlijk terugkeerde. Op 15 juli 2012 is de, dat jaar 350 jaar oude, brug feestelijk heropend voor het verkeer. De totale kosten van de renovatie waren uiteindelijk 27 miljoen euro. Sinds 2016 wordt de brug op afstand bediend.

Gebruik naam

De naam 'Hoge Sluis' of 'Hogesluis' wordt soms ook gebruikt om gelegenheden of instanties in de onmiddellijke omgeving van deze brug te duiden. Zo bestond er tot najaar 2009 een café-restaurant op de hoek van de Sarphatistraat en de Amstel met deze naam.[3] In een ver verleden was er ook een programma van de Amsterdamse verslavingszorg instelling Jellinek met deze naam.[4] Dit programma draaide vanuit een pand aan de Sarphatistraat.

Buiten Amsterdam wordt deze naam ook gebruikt, maar die verwijst dan niet naar deze specifieke brug.[5]

Zie ook

Externe links


Monumenten in de buurt van Hogesluis, brug 246 in Amsterdam

Pand met gevel waarvan de hals is vervangen door een rechte lijst

Amstel 338
Amsterdam
Pand met gevel (plm 1717/18) waarvan de hals is vervangen door een rechte lijst (XIX A). Twee oeils-de boeuf. Deur (XIXa).

Bakstenen woonhuis ontworpen als dubbel herenhuis

Amstel 179
Amsterdam
Inleiding Bakstenen woonhuis dat samen met het pand Amstel 177 in 1872 werd ontworpen als dubbel herenhuis. Begin jaren tachtig van de neg..

woonhuis

Sarphatistraat 11
Amsterdam
Inleiding Aan de noordzijde van de Sarphatistraat in 1888 tot stand gekomen HERENHUIS naar ontwerp in Neo-Renaissance stijl van J.P.F. van ..

Pand met halsgevel met beeldhouwwerk in de afdekking en twee oeils-de boeuf

Amstel 336
Amsterdam
Pand met halsgevel (plm 1717/18) met beeldhouwwerk in de afdekking en twee oeils-de boeuf. Deuromlijsting. Vormt groep met de nrs 332, 334 e..

woonhuis

Sarphatistraat 9
Amsterdam
Inleiding Aan de noordzijde van de Sarphatistraat in 1888 tot stand gekomen HERENHUIS naar een ontwerp in Neo-Renaissance trant vermoedelij..

Kaart & Routeplanner

Route naar Hogesluis, brug 246 in Amsterdam

Foto's (3)