Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Doleantiekerk; Keizersgrachtkerk in Amsterdam

Kerkelijk Gebouw

Keizersgracht 566
1017EM Amsterdam
Noord Holland

Bouwjaar: 1887-1888


Beschrijving van Doleantiekerk; Keizersgrachtkerk

Inleiding Een in 1887-1888 tot stand gekomen KERK van de gereformeerde gemeente, zogenaamde 'Keizersgrachtkerk' of 'kathedraal der doleantie'. Eerste doleantiekerk van Amsterdam. Opdracht tot de bouw werd verleend door de Nederduitsche Gereformeerde Gemeente onder leiding van Abraham Kuyper. Om de praktische zaken te regelen werd de vereniging 'de Kerkelijke Kas' opgericht. A.Kuyper trad op namens district V van die vereniging. Aanvankelijk werd gezocht naar een mogelijkheid op het terrein achter een 17de-eeuws dubbel herenhuis aan de gracht te komen tot een lokaal voor het houden van openbare godsdienstoefeningen. Het stadsbestuur hield dit tegen en het herenhuis werd voor nieuwbouw gesloopt. De Kerkelijke Kas wilde eerst de opdracht verlenen aan de architect J.W. Meijer. Men koos er tenslotte toch voor een prijsvraag uit te schrijven. Er moest ruimte geboden worden aan 1600 gemeenteleden. Alleen Meijer en Tj. Kuipers reageerden. Vervolgens werden A.L. van Gendt en G.B. Salm om ontwerpen gevraagd. Het ontwerp Soli Deo Gloria van G.B. Salm en A. Salm werd gekozen. Meijer ontwierp het dienst- en schoolgebouw aan de Kerkstraat. Ontworpen in neo-Venetiaanse stijl, verwant aan de neo- renaissance. Galerijkerk met rechthoekige ruimte. In 1942 werd de verzwakte fundering versterkt. In 1958 is de kerk gerestaureerd en gemoderniseerd. Omschrijving Een op een rechthoekig grondplan ontworpen kerkgebouw met een symmetrische gevel. Voorgevel bestaat uit een puntgevel geflankeerd door twee lage torens. Achter de puntgevel is een met pannen gedekt zadeldak zichtbaar. Zinken afdekking van de noklijn. Op de nok een als dakruiter geplaatste vierkante houten opbouw met metalen tentdak en luchtroosters. De torens hebben een vierzijdig tentdak met metalen dekking, versterkte ribben en een geornamenteerde piron. Gevel rust op een witgepleisterde sokkel met plint. Centraal de hoofdtoegangspartij. Trap met negen treden en eenvoudige metalen leuning leidt naar verdiept geplaatste recente toegangsdeuren. Toegangspartij aan de gevel afgesloten door een spitsboog met fries met kruisvormen en profiellijsten. Spitsboog rust op geprofileerde cordonlijst gedragen door een aan weerszijden geplaatste gedrongen hardstenen zuil met nodus met knoppen en basement en kapiteel. In de sokkel verder kleine vensteropeningen en een tweede toegang aan de rechterzijde. Boven de sokkel een geveldeel met zowel links als rechts een venster met dubbel licht getoogd raam. Glas-in-lood raamvulling en horizontale roedenverdeling. Aan de onderzijde bij wijze van borstwering als bij een balcon, een bewerkte natuurstenen element met dorpels en consoles. Deze gevelzone verder opgebouwd uit blokken natuursteen met enkele gemetselde velden. Ornament centraal boven de spitsboog van de toegang. Twee geornamenteerde rozetten met elk een ijzeren afhangende lantaarn met steunpunt tegen de gevel. Boven smalle lijst een breed met florale ornamenten gesierd fries. Uitkragende cordonlijst op klossen of consoles. Hierboven een serie van zeven gekoppelde spitsboogvensters met geleding en glas-in-lood raamvulling. Tussen de vensters ranke halfzuilen met kapiteel. Aan de onderzijde van de vensters siersmeedijzeren hek. Aan de bovenzijde geprofileerde kraagstenen, pinakels, lijstwerk en tuit. Verder een fries met kleine kruisvormen. Hierboven een groot en spits en segmentvormig spaarveld met centraal roosvenster met geometrische cirkelvormige geleding. Glas-in-lood raamvulling. Verder nog twee kleine ronde vensters met horizontale geleding. Vulling van spaarveld bestaat uit decoratief vermetselde baksteen. Hierboven nog het resterende deel van de puntgevel met cremekleurig tegelwerk met in vierkant geschreven cirkels. Centraal hierin een vierpas met natuurstenen kader. Natuurstenen en metalen gevelbeeindiging. Naast de serie van zeven gekoppelde vensters bevindt zich in elke toren een vensterpartij opgebouwd uit een gekoppeld dubbel venster als in de centrale serie van zeven. Naast hekwerk en halfzuil nu ook kwartzuil. Boven kroonlijst een fries met ornamenten. Spitsboogvormig verdiept geplaatst spaarveld met lijstwerk en centraal rond kader met florale en geometrische ornamentvulling. Afwisselend gebruik van natuur- en baksteen. Torenopbouw boven uitkragende lijst. Hoekzuilen dragen lijst met spitsboogvorm. Hieronder zeslobbig roosvenster met glas-in-lood raamvulling. Afwisselend gebruik van natuur- en baksteen. Onder roosvenster nog drie getoogde vensteropeningen met scheidende gedrongen posten. Voorste gevelvlak van de torenopbouw met cremekleurig tegelwerk als omschreven bekleed. geprofileerde kroonlijst met piron. Op de hoeken nog gemetselde lage post met kleine natuurstenen afdekking met floraal ornament. Overige gevelvlakken van de torenopbouw eenvoudiger van opzet. Hier gepleisterde blinde vensters en lijstwerk. INTERIEUR. Twee op zuilen geplaatste galerijen. Traditionele houtbouw en gietijzeren kolommen (Enthoven's Hage). Hoogeplaatste preekstoel zonder klankbord. Dubbele opgaande trap en kuip op gekoppelde zuil. Aanvankelijk rode bekleding, later gewijzigd. Houten koofplafond met steekkappen naar de vensters en kerkbanken met gietijzeren voet, gemerkt: Patent 1881 Chicago/New York (klapbanken). Het orgel is het laatste mechanische orgel dat door D.G. Steenkuyl werd gebouwd (1890). Waardering Kerk met bijbehorend interieur van algemeen belang vanwege zijn architectuurhistorische waarde. Belang van het pand als bijzondere uitdrukking van een geestelijke ontwikkeling, zowel binnen de geschiedenis van de gereformeerde kerk als binnen de kerkgeschiedenis van Nederland. Typologische en situationele waarde. Gevel en interieur zijn redelijk goed bewaard gebleven. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 518347
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Keizersgrachtkerk
Keizersgrachtkerk, Keizersgracht 566
Keizersgrachtkerk, Keizersgracht 566
Plaats Amsterdam
Denominatie Protestantisme
Gebouwd in 1888
Restauratie(s) 1958 en 2006
Monumentale status Rijksmonument
Monumentnummer  518347
Architectuur
Architect(en) Gerlof Bartholomeus en Abraham Salm
Stijlperiode neogotiek
Interieur
Orgel Gerestaureerd door Elbertse in 2006-2007[1]
Portaal  Portaalicoon   Christendom

De Keizersgrachtkerk is een van oorsprong Gereformeerde Kerk uit 1888 aan de Amsterdamse Keizersgracht. Het gebouw op nummer 566 (tussen Leidsestraat en Nieuwe Spiegelstraat) is ontworpen door de architecten Gerlof Bartholomeus en Abraham Salm (vader en zoon).

Geschiedenis van het kerkgebouw

De opdracht voor de bouw van de Keizersgrachtkerk (ook Dolerende Kerk geheten) werd gegeven door de dolerende Nederduitsche Gereformeerde Gemeente onder leiding van Abraham Kuyper, in die tijd hoogleraar aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Deze gemeente was ontstaan na een scheuring in de Nederlandse Hervormde Kerk in 1886, de zogenaamde Doleantie. De kerkenraad van de dolerenden kocht in 1887 een dubbel herenhuis met het daarachter gelegen koetshuis aan de Kerkstraat. Eigenlijk wilde de kerkenraad een kerk bouwen aan de Kerkstraat, maar het gemeentebestuur maakte dat onmogelijk. Er bestond namelijk een keur uit 1663 die voorschreef dat de binnenterreinen niet bebouwd mochten worden. Daarom werd het plan gewijzigd en werd het dubbele herenhuis aan de gracht afgebroken om plaats te maken voor de kerk. De kerk werd voltooid in 1888. Het ontwerp van de architecten G.B. Salm en A. Salm (beiden niet-gereformeerd) is in een neogotische stijl die tamelijk zeldzaam is. De gevel is erg opvallend tussen de grachtenpanden aan de Keizersgracht.

Het interieur, met altaar en orgel, in 2012.

Het interieur lijkt op een galerijkerk uit de 17de eeuw waardoor er plaats is voor veel mensen op een kleine oppervlakte. Hiervoor is gebruikgemaakt van op ijzeren zuiltjes geplaatste galerijen. De kerk telde oorspronkelijk 1600 zitplaatsen. Het gebouw is gerestaureerd in 1958 en in 2006 is het interieur opnieuw gerestaureerd. Het gebouw behoort tot de 200 nieuwe rijksmonumenten.

Oorlog

In de nacht van 12 op 13 september 1944 werden de koster, Siebren van der Baan (1894), en een van de twee predikanten, Taeke Ferwerda (1876), door Duitse bezetters in de Kerkstraat doodgeschoten, na de vondst van wapens in de kerk. Ter herinnering aan beiden is zowel aan de Kerkstraat als aan de Keizersgracht een gedenksteen in de muur aangebracht.

Gemeente

In de jaren 1960 en 1970 vond er een grote omwenteling plaats, waarmee de gemeente haar orthodox-gereformeerde karakter verloor. De Keizersgrachtkerkgemeente noemt zichzelf tegenwoordig een open oecumenische gemeenschap. Wekelijks is er op zondag een viering met een laagdrempelige liturgie, muziek en veel aandacht voor kinderen. De Keizersgrachtkerk is thans een wijkkerk van de Protestantse Kerk Amsterdam; onderdeel van de Protestantse Kerk in Nederland.


Monumenten in de buurt van Doleantiekerk; Keizersgrachtkerk in Amsterdam

Pand met gevel waarvan bovenste verdieping en rechte lijst

Keizersgracht 564
Amsterdam
Pand met gevel (XVII B, oorspronkelijk klokgevel), waarvan bovenste verdieping en rechte lijst (XIX A).

Pand met klokgevel

Keizersgracht 562
Amsterdam
Pand met klokgevel (XVII B).

Pand met klokgevel

Keizersgracht 570A
Amsterdam
Pand met klokgevel (XVII B).

Pand met halsgevel

Keizersgracht 574
Amsterdam
Pand met halsgevel (1699/1700). Deurpartij XIXa).

Huis achter een gevel onder rechte lijst en met deurpartij

Keizersgracht 578
Amsterdam
Huis uit 1699/1700 achter een gevel onder rechte lijst en met deurpartij (XIX A).

Kaart & Routeplanner

Route naar Doleantiekerk; Keizersgrachtkerk in Amsterdam

Foto's (5)