Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Hof van Parijs, gebouwd door Bouwmaatschappij Concordia NV in Amsterdam

Gebouw

Elandsstraat 160 a
1016SJ Amsterdam
Noord Holland

Bouwjaar: 1903


Beschrijving van Hof van Parijs, gebouwd door Bouwmaatschappij Concordia NV

Inleiding Aan de evenzijde van de Elandsstraat, nabij de Lijnbaansgracht, gelegen en naar de straatzijde toe geopende HOF, genaamd 'Hof van Parijs', zo genoemd naar een voorheen op deze plek gesitueerd slop, dat in 1858 werd aangekocht en verbeterd door C.P. van Eeghen. In 1902 werd het geheel door Bouwmaatschappij Concordia gesloopt en het jaar daarop, in 1903, op dezelfde en door aankopen iets verruimde plaats in een regelmatige U-vorm herbouwd naar een ontwerp in neo-renaissance stijl van P.J. Hamer. Het hofje bestond oorspronkelijk uit 36 woningen. Het thans genummerde en ter linkerzijde van de hof gelegen dubbelpand bestond oorspronkelijk uit 2 winkels met vier woningen. Dit dubbelpand behoort niet direct tot de hof (ook qua bouwstijl verschilt het) maar is, als gevolg van hierboven vermelde verruiming van de bouwgrond, wel gelijkertijd met de hof gebouwd, door dezelfde architect en in opdracht van dezelfde bouwmaatschappij. Het is opgetrokken in een neo-classicistische stijl. N.B. In 1984 is het geheel verbouwd en vernieuwd in opdracht van het Gemeentelijk Woningbedrijf West en vervolgens vernummerd. Omschrijving Op een U-vormige plattegrond tot stand gekomen hof, waarbij de gevelvlakken van de gestapelde woningen afwisselend zijn uitgevoerd in bruine en rode baksteen op een natuurstenen plint. Het geheel van drie bouwlagen wordt gedekt door schuinoplopende en daarna platte daken, waarbij de schuine delen bedekt zijn met shingles. De in rode baksteen uitgevoerde en enigszins risalerende bouwblokken zijn beganegronds voorzien van de ingangen welke ook toegang verlenen tot de overige woningen. De toppen van deze bouwblokken zijn alle voorzien van eveneens in rode baksteen uitgevoerde dakkapellen die de gootlijst doorbreken. Deze dakkapellen worden bekroond door een rechte lijst, met uitsluiting van de dakkapel aan de kopse zijde van de hof: deze wordt afgesloten door een opengewerkte tuitgevel. De naar binnen geplaatste vensters in deze bouwblokken zijn rechthoekig en bijna allemaal voorzien van met tesserae-versiering opgevulde boogvelden. De in donkerbruine baksteen uitgevoerde bouwdelen zijn voorzien van een van klossen voorziene gootlijst. De muurvlakken direct onder de dakgoot zijn voorzien van in metselselwerk uitgevoerde en gestileerde boogfriezen. Voor het geheel geldt verder: alle vensters zijn voorzien van natuurstenen onderdorpels en gepleisterde hoek- en sluitstenen; de gevelwanden van horizontaal lopende en eveneens gepleisterde cordonbanden. Verder nog allerlei versieringen als gepleisterde voluten ter weerszijden van sommige dakkapellen en siermetselwerk eveneens ter hoogte van de dakkapellen. Aan de straatzijde wordt de hof afgesloten door aan beide zijden in de gevelwand opgenomen gemetselde posten bekroond door gepleisterde versieringen waartussen een in smeedijzeren sierwerk uitgevoerd hekwerk. Het direct aan de Elandsstraat gelegen dubbelpand 180-182 bestaat uit twee in hout uitgevoerde winkelpuien op een natuurstenen plint, aan de zijkanten voorzien van lisenen. De twee puien worden van elkaar gescheiden door de ingang naar de bovengelegen woningen, eveneens geflankeerd door twee lisenen. De gehele beganegrondverdieping is voorzien van een breed fries waarboven een uitschragende lijst gedragen door met lofwerk versierde voluten. De twee erboven gelegen verdiepingen zijn opgetrokken in een lichtbruine baksteen. De middentravee wordt geaccentueerd door twee aan weerszijden gesitueerde kolossale en gepleisterde pilasters bekroond door twee voluten welke de erboven gelegen daklijst met segmentvormig open fronton dragen. Onder de gootlijst een breed fries. Alle vensters zijn aan de bovenzijde voorzien van gepleisterde en in de vorm van gestileerde koppen uitgehakte sluitstenen. Boven de twee bovenste en meest naar buiten gelegen vensters een smeedijzeren hijsanker. De gevel is verder voorzien van rozetankers. In de kap twee dakkapellen. Waardering In neo-renaissance stijl vormgegeven hof, genaamd Hof van Parijs, tevens met inbegrip van het in neo-classicistische stijl opgetrokken dubbelpand, van cultuurhistorisch, typologisch alsmede van architectuurhistorisch belang. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 518322
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Christiaan Pieter van Eeghen
Henrick S. van Lennep

Bouwmaatschappij Concordia NV was een semi-filantropische onderneming, die op 1 december 1864 in Amsterdam werd opgericht door de bankier Christiaan Pieter van Eeghen en de jurist Henrick S. van Lennep. Zij brachten hun bezit erin onder (grond en panden) dat zij hadden in de Amsterdamse arbeiderswijk Jordaan. Deze sociale onderneming, vernoemd naar de Romeinse godin van de eendracht Concordia (Latijn voor "met (één) hart"), werd namens Van Eeghen en Van Lennep verhuurder en beheerder van pas gebouwde arbeiderswoningen.

419 woningen

In de periode van haar bestaan tot 1917 bouwde, renoveerde of beheerde zij ruim 400 woningen die waren bestemd voor de arbeidersklasse. Verreweg de meeste woningcomplexen die aan Concordia te danken zijn, bestaan nog steeds. Bijna allemaal zijn deze panden inmiddels rijks- of gemeentelijk monument, als toonbeelden van de filantropische woningbouw uit de tweede helft van de 19e eeuw.

Sociaal betrokken

Door het uitblijven van overheidsingrijpen in de schrijnende woonomstandigheden van de arbeiders, had een aantal vooraanstaande Amsterdammers het initiatief genomen om zelfstandig of samen met andere welgestelde burgers iets te doen aan de slechte huisvesting van de snel groeiende arbeidersklasse in Amsterdam. C.P. van Eeghen was vanaf 1850 tot zijn overlijden in 1889 als sociaal geëngageerd zakenman betrokken bij veel initiatieven om de woonomstandigheden van de arbeidersgezinnen te verbeteren. Hij speelde een belangrijke rol bij de oprichting van de eerste woningbouwvereniging van Nederland, de Vereeniging ten behoeve der Arbeidersklasse te Amsterdam, nam deel aan de oprichting van de Amsterdamsche Vereeniging tot het bouwen van Arbeiderswoningen en ook particulier liet hij woningen bouwen in de Jordaan of kocht krotten op om deze te verbeteren.

Concordia-zuid

Concordia zuid hoek Elandsstraat-Lijnbaansgracht

In de jaren 50 van de 19e eeuw kocht hij de verkrotte hoek Elandsstraat/Lijnbaansgracht/Lijnbaansstraat. Van Eeghen liet er tussen 1858 en 1860 woningen bouwen naar ontwerp van Pieter Johannes Hamer (1812-1887), een architect die in staat was tegen lage kosten degelijke en betaalbare arbeiderswoningen te bouwen. Het woningbestand werd verrijkt met vijf woonblokken. Doordat er wederom werd gekozen voor rug-aan-rugwoningen, ontstond net als elders bij ontwerpen van P.J. Hamer een binnenplaats die sterk deed denken aan een ouder type woningen dat een filantropische oorsprong had: het hofje.

Hof van Parijs

Hof van Parijs Elandsstraat

Een voorbeeld van erbarmelijke leefomstandigheden van arbeiders trof men aan in het minder inspirerende Hof van Parijs in de Elandsstraat, 72 woningen die Van Eeghen in 1858 had gekocht om grondig te renoveren: ‘’“een naar men zegt, nog afschuwelijker broeinest van stoffelijk en zedelijk vuil, dan het fort van Sjakoo”’’ In 1902 werd het in opdracht van Concordia gesloopt en het jaar daarop werden in het nieuwe Hof van Parijs 36 woningen opgeleverd, wel iets ruimer opgezet omdat enkele omliggende percelen waren aangekocht door Concordia. Het heet nog steeds zo, en is gelegen aan de even zijde van de Elandsstraat (nr. 160-182). In 1984 is het geheel verbouwd en vernieuwd in opdracht van het Gemeentelijk Woningbedrijf, en vervolgens vernummerd. Het is een rijksmonument.[1]

Lijnbaansstraat

Concordia moest het karwei afmaken in de daarop volgende decennia. Lijnbaansstraat 31-33 uit 1876 was een van de latere werken van P.J. Hamer. Na zijn overlijden mocht architect A.P. Timmers in 1897 eens laten zien wat hij in huis had, in het nieuwbouwproject dat nog steeds is te bewonderen op de Lijnbaansstraat 27-29.

De woningen in de hoek Elandsstraat/Lijnbaansgracht/Lijnbaansstraat, die eind 19e eeuw werden verhuurd door Concordia, staan bekend als Concordia-zuid.

Concordia-noord

Westerstraat 327-405/Lijnbaansgracht 63-65

Mr. H.S. van Lennep kocht en saneerde de hoek Westerstraat en Anjeliersstraat. In 1862 liet hij aan het eind van de Westerstraat bij de Lijnbaansgracht een complexje bouwen van 72 woningen (Westerstraat 327-405/Lijnbaansgracht 63-65). De bouw was naar een ontwerp van architect P.J. Hamer.

Nieuwe opdracht

Westerstraat 215-295

Aansluitend kreeg dezelfde architect de opdracht om iets verderop aan de Westerstraat een wat rijker gedetailleerd complex te bouwen (Westerstraat 215-295).[2]

Anjeliersstraat

Concordiahof tussen Westerstraat en Anjeliersstraat

In 1864 bracht Van Lennep al deze grond en panden onder in de Bouwmaatschappij Concordia NV. Grenzend aan de reeds gerealiseerde nieuwbouwprojecten verwezenlijkte Concordia in 1876 het soberder woningcomplex Anjeliersstraat 162-394, gebaseerd op de reeds gebouwde ontwerpen.

Rug-aan-rug

De bouwblokken bestonden uit kleine rug-aan-rugwoningen, met één en twee kamers, bestemd voor arbeidersgezinnen. De blokken zijn van elkaar gescheiden door twee binnenterreinen. Deze waren oorspronkelijk bedoeld als bleekveld. De binnenplaatsen, inmiddels ook wel Concordiahof genoemd, zijn bereikbaar via poorten aan de Westerstraat en aan de Anjeliersstraat. Door de gevels in deze bouwblokken op te knippen, probeerde P.J. Hamer de grootschaligheid te doorbreken.

De woningen in de hoek Westerstraat/Lijnbaansgracht/Anjeliersstraat, die eind 19e eeuw werden verhuurd door Concordia, staan bekend als Concordia-noord.

Zonder verlies

In Amsterdam was Concordia uitsluitend in de volkswijk Jordaan actief. Bovendien vertrouwde de toenmalige gemeente Kralingen de onderneming in 1883 de aanleg toe van de Avenue Concordia. Het was een bouwmaatschappij met een aandelenkapitaal en kon zonder verlies rondkomen. Van het begin af aan kon op de aandelen veelal 4 à 5% rente per jaar worden uitgekeerd.

Verkoop aan gemeente

Na de invoering van de Woningwet in 1902 was er voor de maatschappij minder aanleiding om de activiteiten voort te zetten. De woningen werden aan de gemeente aangeboden, om te voorkomen dat het sociale uitgangspunt van de verhuur door nieuwe aandeelhouders zou worden verlaten.

De gemeenteraad besloot in maart 1917 het hele woningbezit van Bouwmaatschappij Concordia NV aan te kopen en onder te brengen bij de in 1915 opgerichte Gemeentelijke Woningdienst Amsterdam. Enkele percelen hadden slechts ‘afbraakwaarde’ en werden in de loop der jaren door de gemeente gesloopt.

Renovatie in jaren 80

Midden jaren zestig van de 20e eeuw beheerde de Stichting Studenten Huisvesting een flink aantal van de Concordia-woningen, in afwachting van grootschalige sanering van de Jordaan. In 1979 werd deze overeenkomst opgezegd, vanwege plannen om de woningen te renoveren. Die renovatie startte pas medio jaren tachtig. Daarbij zijn een groot aantal woningen samengevoegd, waardoor 102 voordeuren verdwenen, en van de bergzolders woonruimte werd gemaakt. Tegenwoordig herbergen de Concordia-panden 249 sociale-huurwoningen, merendeels met drie kamers. De panden zijn een monumentaal aandenken aan de filantropische inslag van Bouwmaatschappij Concordia NV.

Weer privaat bezit

In 1965 werd de Gemeentelijke Woningdienst, tegelijk met de verhuizing naar het Wibauthuis, omgedoopt in Gemeentelijke Dienst Volkshuisvesting, waar de bouw en het beheer van de gemeentewoningen in handen kwam van het dienstonderdeel Gemeentelijk Woningbedrijf Amsterdam. Het Gemeentelijk Woningbedrijf werd in 1994 geprivatiseerd in de Stichting Het Woningbedrijf Amsterdam. Tussen 2004 en 2014 fuseerde deze stichting met woningcorporaties in Amsterdam, Almere, Haarlem, Haarlemmermeer, Noord-Kennemerland en Weesp tot de huidige Stichting Ymere, waardoor een van de grootste woningcorporaties van Nederland ontstond. De laatste fusie van Ymere dateert van 2011, toen Woningstichting Goed Wonen Koedijk Sint-Pancras opging in Ymere, met 1050 woningen in Alkmaar, Langedijk en Heerhugowaard.

Thans zijn de Concordiawoningen in eigendom en beheer bij deze woningcorporatie.


Monumenten in de buurt van Hof van Parijs, gebouwd door Bouwmaatschappij Concordia NV in Amsterdam

Jongensweeshuis

Elandsstraat 150A
Amsterdam
v.m. R.K.Jongensweeshuis, bestaande uit vier vleugels om een binnenplaats (zuidelijke hoofdvleugel onder schilddak (1706) met frontale stoep..

Pand met gevel onder rechte lijst waarboven een met lood beklede dakpunt uitsteekt

Elandsstraat 154A
Amsterdam
Pand met gevel onder rechte lijst waarboven een met lood beklede dakpunt uitsteekt (midden 19e eeuw). Negenruitsvensters.

Pakhuis met puntgevel

Lijnbaansgracht 166
Amsterdam
Pakhuis met puntgevel (18e eeuw).

Hofje Venetiae

Elandsstraat 102
Amsterdam
Hofje Venetiae, bestaande uit een 19e eeuwse vleugel aan de straat en om de de binnenplaats twee rijtjes huisjes (XVII ?, vernieuwd XVIII ?)..

Pand met klokgevel

Lauriergracht 111
Amsterdam
Pand met klokgevel (vroeg XVIIIc).

Kaart & Routeplanner

Route naar Hof van Parijs, gebouwd door Bouwmaatschappij Concordia NV in Amsterdam

Foto's (2)