Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Woningen/pakhuizen van de Bouwonderneming Jordaan NV. Tevens Goudsbloemstraat 125-139 in Amsterdam

Woonhuis

Lindengracht 206
1015KL Amsterdam
Noord Holland

Bouwjaar: 1896
Architect: J.E. van der Pek


Beschrijving van Woningen/pakhuizen van de Bouwonderneming Jordaan NV. Tevens Goudsbloemstraat 125-139

Inleiding Bouwblok behorend tot het Jordaancomplex uit 1896 naar ontwerp van J.E. van der Pek aan de Lindengracht. Omschrijving In oorsprong op een rechthoekige plattegrond tot stand gekomen blok van vijf bouwlagen met bedrijfs- en winkelruimten op de begane grond, bovenwoningen en pakhuisruimten op zolder. Het blok is opgetrokken in roodbruine baksteen en laat zich verdelen in acht te onderscheiden bouwdelen, elk drie traveeën breed, die gespiegeld zijn ingedeeld en bestaan uit vier wooneenheden. Zowel de twee bouwdelen op de hoeken zijn iets hoger opgetrokken en worden met een plat dak afgesloten. Het middendeel, bestaande uit vier bouwdelen, wordt afgesloten door een afgeplat zadeldak. Op de begane grond in oorsprong rijen grote etalageruiten met zowel boven als onder in het kozijn een serie geblokte uitsparingen. Links of rechts van de etalageruit een eenvoudige houten toegangsdeur met eenvoudig rechthoekig bovenlicht. Op de begane grond in de middenpartijen per vier gekoppelde toegangsdeuren. Boven het geheel een latei met daarin een geprofileerd tekst- en symboolfries met een beroepsaanduiding. Achtereenvolgens: in den metselaer, in den timmerman, in den schilder, in den smid, in den stucadoor, in den loodgieter, in den grondwerker, in den steenhouwer. Verder in dit fries steeds vier afbeeldingen van werktuigen verbonden aan het vermelde beroep en enkele decoratieve panelen. Boven het fries een lekdorpel uit geglazuurde stenen. Op de bovengelegen verdiepingen heeft ieder bouwdeel drie series van drie vensters. Alle vensters hebben benedendorpels en gemetselde ontspanningsbogen. Tussen deze vensters enkele banden van vermetselde gele baksteen. Verder muurankers en enkele vierkante accenten in gele baksteen. Op de bovenste verdieping, die als pakhuisruimte werd ontworpen, hebben hebben de twee bouwdelen op de hoeken elk een centraal, getoogd hijsluik met dubbele houten kleine deuren met kleine bovenlichten in de deuren. Aan weerszijden van deze hijsluiken bevindt zich een getoogd venster met roedenverdeling. De vier bouwdelen in het midden van de gevelwand hebben op het niveau van de bovenste bouwlaag een identiek hijsluik in een dakkapel die door de daklijst breekt. De aanzetten tot deze dakapel in de vorm van zich versterkende muurdammen begint aan weerszijden van het middelste raam van de vierde bouwlaag. In deze dakkapel enige gemetselde profileringen. Het fries van het middendeel bestaat uit gemetselde profileringen. Verder nog enkele accenten bij de hemelwaterafvoeren. Opvallend is de ver uitkragende dakoverstek van de twee hoekbouwdelen alsmede bij de vier dakkapellen in het midden. Hier zien wij houten korbeelstukken op kleine gemetselde kraagstenen en gootklossen waaronder consoles met profiel. De uiteinden van de gootklossen hebben een te onderscheiden gelaatsuitdrukking als ornament meegekregen. Daklijst van de dakkapellen vormt uiteindelijk ook de daklijst van het schuinoplopende dakschild. Waardering Blok met bedrijfs- en winkelruimten en etagewoningen van algemeen belang wegens architectuur-, cultuur en sociaalhistorische waarde. Tevens van typologische waarde. Van belang als onderdeel van het Jordaancomplex Lindengracht/Goudsbloemstraat. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 518316
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie

De Bouwonderneming Jordaan NV was een filantropisch ingestelde naamloze vennootschap die op 23 december 1895 werd opgericht in Amsterdam, met als doel om door bouw en beheer van arbeiderswoningen betere woonomstandigheden te bieden aan de snel groeiende arbeidersbevolking in de Amsterdamse volksbuurt Jordaan.[1]

Gebouwd door Bouwonderneming Jordaan, met Louise Went als woningopzichteres
Een experiment met arbeiderswoningen zonder overheidssteun

De initiatiefnemers, die voortkwamen uit de gegoede burgerij van Amsterdam, wilden met deze onderneming onderzoeken of het mogelijk zou zijn om op economische basis en zonder overheidssteun betaalbare woningen in de oude stad te bouwen voor díe arbeiders die regelmatig huur zouden kunnen betalen. Wanneer dit het geval zou blijken te zijn, dan kon dit voorbeeld op grotere schaal worden gevolgd. Zo zou een einde kunnen komen aan de schrijnende leefomstandigheden in de volksbuurten, waardoor grote sociale problemen ontstonden en regelmatig epidemieën uitbraken.

Oprichters

De voorbereidingen voor de oprichting van deze bouwmaatschappij werden al genomen in 1894. In de Commissie van Voorbereiding namen onder meer zitting Hélène Mercier, Louise Went, de architect Jan Ernst van der Pek, de politicus Arnold Kerdijk, de jurist Jan Kruseman en de ondernemer Chris Janssen. Deze laatste werd ook de eerste directeur van de onderneming.

De oprichters hadden oog voor het feit dat de eigenaren van de arbeiderswoninkjes veelal kleine ondernemers waren die hun spaarpenningen in huizen hadden belegd, maar financieel niet in staat waren iets aan broodnodige woningverbetering te doen. De bouwonderneming wilde het voor haar rekening en risico nemen om krotwoningen op te ruimen en deze door goede etagewoningen te vervangen.

Het aanvangskapitaal van f. 280.000 kwam van drie tabaksplanters: P.W. Janssen (vader van C.W. Janssen) f. 140.000, H.C. van den Honert f. 90.000 en J.T. Cremer f. 50.000.

Lindengracht en Goudsbloemstraat

In opdracht van de Commissie van Voorbereiding koos J.E. van der Pek het blok woningen waar de bouwonderneming het experiment zou uitvoeren. Zijn oog viel op een blok van 131 woningen (waarvan 103 bewoond) tussen de Tweede en Derde Goudsbloemdwarsstraat: Goudsbloemstraat 125-149 en Lindengracht 206-246. Van den Honert kocht deze panden eind 1895 na moeizame onderhandelingen. De panden werden gesloopt en er werd begonnen met de bouw van nieuwe woningen, volgens een ontwerp van architect Van der Pek.

De eerste 92 nieuwe woningen op de Goudsbloemstraat 125-139 en langs de Lindengracht 206-220 konden op 26 september 1896 worden betrokken. Sinds 2001 hebben deze panden de status van rijksmonument.[2][3]

Lindengracht

Woonblok van Bouwonderneming Jordaan aan de Lindengracht

Aan moderne wensen werd tegemoetgekomen: de begane grond van het blok aan de Lindengracht met 32 woningen was bestemd voor winkel en handel; de zolderverdieping was, onder de brede overstekende dakrand, bedoeld als pakhuis. De woningen aan de Lindengracht hadden twee kamers met een keuken en wc met stromend water.

Bouwblok van Bouwonderneming Jordaan aan de Goudsbloemstraat

Goudsbloemstraat

Achter het Lindengracht-blok bouwde Bouwonderneming Jordaan een complex aan de Goudsbloemstraat van voor- en achterhuizen met eenkamerwoningen met een aparte keuken en een wc. Van de Pek liet ze op ingenieuze wijze grenzen aan een binnenplaatsje. Zo ontvangt elke woning licht en lucht. De woningen in het achterhuis hebben op de bovenverdiepingen een balkon. De woningen hadden nog, zoals toen gebruikelijk was, bedsteden maar ze waren wat beter uitgevoerd. De woningen aan de Goudsbloemstraat en aan de Lindengracht hadden tot Van der Peks spijt geen van alle een eigen ingang. Voor- en achterhuis hebben wel ieder een eigen trappenhuis, en ook nieuw voor deze tijd was een voorportaaltje achter de voordeur dat moest voorkomen dat je 'met de deur in huis' kon vallen.

Architect Van der Pek kwam regelmatig bij de bewoners op bezoek om te vragen hoe de woningen hun bevielen.

Woningopzichteres

Vanaf het begin was het de bedoeling van de oprichters om te gaan werken met woningopzichteressen, die een centrale rol moesten spelen bij het beheer. De woningopzichteressen kwamen op huisbezoek bij gegadigden voor een woning om te controleren of het gezin qua levenswijze wel in de nieuwe woning paste. Daarnaast haalden zij wekelijks de huur op, waarmee zij zich regelmatig toegang verschaften tot de woning. Zo konden zij controleren of het huurreglement werd nageleefd, of het huis schoon was en de verschillende ruimten volgens hun bestemming werden gebruikt. Oudere jongens en meisjes mochten bijvoorbeeld niet in dezelfde kamer slapen, was mocht niet in de woonkamer drogen, kostgangers houden was verboden, het trapportaal mocht niet als opslagplaats worden gebruikt, enz. De ervaringen die met woningopzichteressen werden opgedaan bij de Bouwonderneming Jordaan, konden worden gebruikt in de maatschappelijke discussie over de oplossing van het volkshuisvestingsvraagstuk. De eerste woningopzichteres was Louise Went (die in 1901 trouwde met J.E. van der Pek). In 1936 werd zij opgevolgd door Wilhelmina Blomberg, die in 1935 bij haar in de leer was gekomen. In 1946 werd een gedenksteen aangebracht door Jordaanbewoners voor L. van der Pek-Went.

Nieuwe bewoners

Op de 92 adressen kwamen 521 gezinsleden te wonen. Woningopzichteres Louise Went nodigde eerst de weggesaneerde mensen uit om naar hun oude, herbouwde plek terug te keren. Slechts 9 van de 103 gezinnen (438 personen) in de oude woningen accepteerden een van de 92 nieuwe woningen. De meesten konden de huren (vanaf f. 1,70 per week) niet betalen (ruim 50% van de oude woningen deden minder dan f. 1,70 huur).

Uitkomst experiment

Het experiment wees uit dat het niet mogelijk was om op economische basis de huisvesting van arbeiders te verbeteren, omdat te hoge huren moesten worden gevraagd die het overgrote deel van de arbeidersgezinnen niet konden betalen. Zonder subsidie en andere wetgeving rond onteigening kon een particulier initiatief als dit nooit op grote schaal navolging krijgen. Het experiment was van grote invloed op de verdere ontwikkeling van de sociale woningbouw.

Het experiment met woningopzichteressen kreeg wel navolging tot ver in de 20e eeuw.

Saneringsplan

In de jaren zestig van de 20e eeuw was de toestand van de meeste woningen in de Jordaan nog steeds gebrekkig. Veel woningen, ook menige woning die was gebouwd in de 19e en 20e eeuw, voldeden niet aan de eisen van de nieuwe tijd. Het saneringsplan voor de Jordaan van de gemeente Amsterdam uit 1960 maakte de toekomst van de bouwonderneming onzeker. De woningen in de Goudsbloemstraat zouden volgens dat plan moeten verdwijnen. In 1963 werd met de gemeente onderhandeld over de verkoop van de woningen in de Goudsbloemstraat, waarna de woningen aan de Lindengracht opgeknapt zouden worden. Maar deze onderhandelingen bleven vruchteloos.

Verkoop

Het beheer van de woningen werd ondergebracht bij woningbouwvereniging Amsterdamsch Bouwfonds, die mede door Louise Went was opgericht. Beleggingsmaatschappij Libra International N.V. deed in 1971 een bod op de aandelen, na in bezit te zijn gekomen van de aandelen van één aandeelhoudster. Na aanvankelijke bezwaren van directrice mevrouw W.C. Blomberg en de Raad van Commissarissen, besloten ze toch om de overige aandelen te verkopen. De overdracht vond op 1 november 1971 plaats.

Eigendom

In 1982 verkocht deze vastgoedbeleggingsmaatschappij het bezit weer door aan woningbouwvereniging Zomers Buiten, waarna de woningen na lange tijd van verwaarlozing eindelijk werden opgeknapt. In 2003 werd de naam van Zomers Buiten veranderd in 'Stichting Woonmaatschappij Zomers Buiten', waarmee nadere samenwerking met gelijknamige woningcorporaties in Haarlem en Haarlemmermeer werd onderstreept. In 2005 werd definitief afscheid genomen van de naam Zomers Buiten, toen de woningcorporatie 'Stichting Woonmaatschappij Amsterdam' ging heten. In 2006 fuseerde de stichting met de Stichting Woonmaatschappij Haarlem en Stichting Woonmaatschappij Haarlemmermeer tot de Stichting Woonmaatschappij.

Fusie met Ymere

Op 1 januari 2008 volgde de fusie met Ymere, een woningcorporatie die op 1 januari 2004 ontstond bij de fusie van Woningbedrijf Amsterdam (tot 1994 het Gemeentelijk Woningbedrijf Amsterdam) en Woningstichting WVA (Almere). De naam van de nieuwe combinatie bleef hierna Ymere, voor de buitenwacht veranderde alleen de vormgeving van het logo. Op 1 januari 2011 fuseerde Ymere met woningcorporatie Goed Wonen Noord-Kennemerland, officieel geheten Woningstichting Goed Wonen Koedijk Sint-Pancras, die circa 1100 woningen verhuurt in de gemeenten Alkmaar, Heerhugowaard en Langedijk. De naam van de nieuwe corporatie bleef Ymere. Daarna volgde op 1 maart 2014 nog een fusie met woningbouwvereniging De Woningbouw uit Weesp.

De woningen die zijn gebouwd door Bouwonderneming Jordaan tussen de Lindengracht en Goudsbloemstraat zijn daardoor tegenwoordig in bezit van woningcorporatie Ymere, die de gerenoveerde woningen nog steeds verhuurt, merendeels als sociale-huurwoningen. Sinds 2012 kunnen dergelijke woningen door veranderde wetgeving echter ook als vrijesectorhuurwoningen te huur worden aangeboden.


Monumenten in de buurt van Woningen/pakhuizen van de Bouwonderneming Jordaan NV. Tevens Goudsbloemstraat 125-139 in Amsterdam

Huis met gevel onder rollagentop

Tweede Goudsbloemdwarsstraat 26
Amsterdam
Huis (XVII) met gevel (XVIII) onder rollagentop. Gevelsteen.

Suykerhofje

Lindengracht 149
Amsterdam
Suykerhofje, bestaande uit twee vleugels met woningen in twee verdiepingen, met tweelichten op de bovenverdieping (1678).

Huis met latere gevel onder klokvormige top met rollagen

Lindengracht 105
Amsterdam
In de kern vermoedelijk 17e eeuws huis met latere gevel onder klokvormige top met rollagen (19e eeuw).

Pand met halsgevel

Tweede Goudsbloemdwarsstraat 18
Amsterdam
Pand met halsgevel (XVIII a/b).

Huis met fraaie sierankers in voor-en zijgevel

Tweede Goudsbloemdwarsstraat 15
Amsterdam
Huis (XVII) met fraaie sierankers in voor-en zijgevel. Geveltop later tot klokvormige rollagentop gewijzigd.

Kaart & Routeplanner

Route naar Woningen/pakhuizen van de Bouwonderneming Jordaan NV. Tevens Goudsbloemstraat 125-139 in Amsterdam