Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Bedevaartskerk Martelaren van Gorcum in Brielle

Kerkelijk Gebouw

De Rik 5
3232LA Brielle
Zuid Holland

Bouwjaar: 1929-1931
Architect: H.P.J. de Vries


Beschrijving van Bedevaartskerk Martelaren van Gorcum

Inleiding BEDEVAARTSKERK uit 1929-1931 behorende bij het complex bedevaartsoord H.H. Martelaren van Gorcum. De in een voor de jaren dertig van de twintigste eeuw karakteristieke traditionalistische baksteenarchitectuur uitgevoerde bedevaartskerk van het type pseudo-basiliek, is gebouwd naar ontwerp van de Rotterdamse architect H.P.J. de Vries. Na de bouw van de kerk werd de aan de achterzijde van de omgang staande houten kapel uit 1880 afgebroken. De inventaris van de kerk is voor een deel afkomstig uit deze houten kapel. Het betreft onder meer door de Gebr. Brom uitgevoerd siersmeedwerk, diverse altaren, beelden en de kerkbanken. Andere onderdelen, zoals de koorbank, de katheders en het grote bronzen kruis zijn in 1985 overgebracht vanuit de niet meer in gebruik zijnde kerk van de H. Martelaren te Gorinchem. Omschrijving BEDEVAARTSKERK met processiegangen, opgetrokken in rode baksteen op een rechthoekige plattegrond. De bouwdelen, die verschillende hoogtes hebben, staan onder met rode verbeterde Hollandse pannen gedekte zadeldaken. De sobere gevels worden verlevendigd door friezen met siermetselwerk van in- en uitspringende baksteen en hebben spitsboogvormige openingen. De zuid-oost georiënteerde kerkgevel bevat de hoofdentree in een ingangsportaal in de vorm van een avant-corps met topgevel, voorzien van smalle schouders en een granieten kruis als bekroning. De entree bestaat uit een door muurtjes met ezelsruggen en een viertal smalle lichtspleten geflankeerde stoep en een in een spitsboogvormige portiek staande, getoogde dubbele spitsboogdeur van geklinknageld hout. De vensters in deze gevel zijn smalle lancetvensters, die zijn ingevuld met glas-in-lood. Hoog in de beide zijgevels van het avant-corps staan drie vensters. Het hogere en bredere schip van de kerk heeft zeven traveeën tellende langsgevels, die zijn verstevigd door zes, eenmaal versneden steunberen met vlechtingen aan de afgeschuinde randen. Elk van de traveeën tussen deze steunberen bevat drie lancetvensters. Aan het einde van de langsgevels bevinden zich ter hoogte van de laatste travee uitgebouwde zijportalen. Het portaal tegen de linker zijgevel bevat een rechtgesloten, boven een gemetselde trap staande deur, afgesloten door een uitkragende latei. De kopgevel van het portaal wordt evenals de hogere zijgevels met een ezelsrug afgesloten. Het hoger opgaande met het schip verbonden gedeelte, met relatief brede schouders aan een topgevel met drie vensters met glas-in-lood, steekt voor een deel in de kap van het schip. In de zijgevel staan twee keer twee lancetvensters. Aan de linkerzijde is de uitbouw met een zich getrapt verjongende steunbeer verbonden met de absis. Tegen de rechter zijgevel bevindt zich een vergelijkbare uitbouw. De deur in deze kleine dwarsvleugel staat in tegenstelling tot de andere niet in een laag ingangsportaal met horizontale bovenrand. Het hoog opgaande koorgedeelte met driezijdige absis heeft aan de voorzijde in de topgevel die boven het schipdak uitsteekt een reeks klimmende lancetvensters. In de zijgevels van het koor staan drie grotere lancetvensters, die evenals de andere vensters zijn voorzien van glas-in-lood. De achterzijde wordt bekroond door een granieten kruis. De drie zijden van de absis worden verlevendigd door decoratief metselwerk. Tegen de absis staat een lage, platte uitbouw met hierin de sacristie en de herenkamer. De achtergevel van deze uitbouw bevat in het midden een getoogde stalen deur met aan weerszijden een glas-in-loodvenster en een reeks, door smalle penanten van elkaar gescheiden hogere vensters, die eveneens glas-in-loodramen bevatten. De deur is van buiten af bereikbaar via een gemetselde trap met zijmuren voorzien van ezelsruggen. De achtergevel en de in het verlengde van het schip van de kerk staande processiegangen omsluiten een kleine binnentuin. De processiegangen sluiten aan op de genoemde dwarse uitbouwen en lopen naar de betonnen omgang. Ze staan onder met verbeterde Hollandse pannen gedekte zadeldaken en zijn in beide langsgevels voorzien van met glas-in-lood gevulde spitsboogvensters, die per twee tussen steunberen staan. Evenals bij de kerk zijn de bovenranden van de gevels verlevendigd met decoratief metselwerk. Het inwendige van de kerk is in vrijwel oorspronkelijke staat bewaard gebleven en grotendeels in schoon metselwerk uitgevoerd. De kerkruimte wordt doorsneden door zeven spitsboogvormige gordelbogen, die het schip in acht traveeën verdelen en waarop de gordingen van de in het zicht gelaten houten kap rusten. De bogen zijn aan de bredere onderzijden voorzien van spitsboogvormige doorgangen (scheibogen), zodat aan weerszijden van het schip de suggestie van een smalle zijbeuk wordt gewekt. De muren van het schip zijn tussen de dakvoet en de vensters voorzien van een fries van decoratief metselwerk. Het rechthoekige priesterkoor wordt evenals de erachtergelegen apsis verlicht door glas-in-loodvensters hoog in de gevels van de koortoren. De driezijdige apsis heeft een spits gewelf. De polychrome houten beelden van de martelaren van Gorcum staan op houten consoles tegen de boogpijlers. Op de tegelvloer staan twee rijen banken aan een middenpad. Tussen het ingangsportaal, dat aan beide kanten een nevenruimte heeft, en het kerkschip staat een getoogde dubbele deur. Aan weerszijden van dit hoofdportaal twee spitsboogvormige openingen onder gemetselde balkons. De balkons rusten op vijf lange, getrapt uitgemetselde consoles waarmee ze een geheel vormen. Ze flankeren de orgelgalerij met spitsboogvormige opening. De betegelde processiegangen zijn net als het schip over de breedte doorsneden door zeven gemetselde, spitsboogvormige gordelbogen. De in het zicht gelaten houten kap heeft spantbenen op houten liggers en uitgemetselde bloktandfriezen. Tussen de processiegangen en de betonnen omgang staan dubbele deuren met kruisgehengen. De sacristie heeft een balkenplafond, verbindingsdeuren met kruisgehengen, wanden met uitgemetselde bloktandfriezen en een dubbele kast met openslaande deuren. De keukenwanden zijn aan de onderkant groen geglazuurd. De kerk bevat onder meer een in 1922 uit brons vervaardigd reliekschrijn met de stoffelijke resten van de Martelaren (atelier gebr. Brom, Utrecht), een witmarmeren altaar met bijbehorend ijzeren tabernakel (geschenk van de Nederlandse bisschoppen), een neogotische zijaltaar van de Heilige Theodorus van der Eem (1880, geschonken door Freule Louise Melort), een neogotisch zijaltaar uit 1880 van de Koningin der Martelaren, met taferelen van de martelingen, en boven de hoofdentree een schilderij met de terechtstelling van de Martelaren van Gorcum, in 1880 geschilderd door de Haarlemse schilder Philippeau in opdracht van de Haarlemse Broederschap van de Heilige Martelaren van Gorcum. De bewerkte koorbank, de katheders en het bronzen kruis zijn in 1985 naar Brielle overgebracht uit de kerk van de H. Martelaren in Gorcum. Het siersmeedwek van het koorhek met herten is vervaardigd door het atelier van de Gebroeders Brom. De sacramentsbaldakijn rechts is een geschenk van katholiek Rotterdam. De lezenaren aan weerszijden van het koor zijn afkomstig uit het atelier van de Gebroeders Brom. Op de orgelgalerij een tweeklaviers mechanisch orgel met vrij pedaal gemaakt door M. Maarschalkerweerd in 1876 voor de r.k. H.Barbarakerk te Bunnik, in 1940 geplaatst in de parochiekerk van Zwijndrecht en in 1999 beschikbaar gesteld voor de kerk van de H.H.Martelaren van Gorkum. Waardering De bedevaartskerk is van algemeen belang vanwege de cultuurhistorische waarde, de ensemblewaarde en de architectuurhistorische waarde. - De kerk is van cultuurhistorisch belang vanwege de functie en als bijzondere uitdrukking van een geestelijke en typologische ontwikkeling. - De kerk heeft situeringswaarde en ensemblewaarde vanwege de bijzondere ligging ten opzichte van de directe omgeving en vanwege de sterke functionele en visuele samenhang met de andere complexonderdelen. - De kerk heeft architectuurhistorische waarde vanwege de kwaliteit van het ontwerp en vanwege de bijzondere samenhang tussen in- en exterieur. - De kerk is tevens van belang vanwege de herkenbaarheid en de gaafheid van in- en exterieur en vanwege de belangwekkende inventarisstukken. - De bedevaartskerk is van belang vanwege de functionele zeldzaamheid in de provincie Zuid-Holland en in Nederland. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 518183
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Bedevaartskerk van de Martelaren van Gorcum
De Bedevaartskerk H.H. Martelaren van Gorcum.
De Bedevaartskerk H.H. Martelaren van Gorcum.
Plaats Brielle
Denominatie Rooms Katholieke Kerk
Gebouwd in 1932
Gewijd aan Martelaren van Gorcum
Portaal  Portaalicoon   Christendom

De Bedevaartskerk H.H. Martelaren van Gorcum is een kerkgebouw in Brielle, gewijd aan de Martelaren van Gorcum. Het gebouw werd ontworpen door de architect H.P.J. De Vries en werd in gebruik genomen op 29 april 1932. De kerk is onderdeel van een bedevaartcomplex dat verder onder meer bestaat uit het martelaarsveld, een altaarciborie een waterput en een kruisweg.

Architectuur

Opvallend in het gebouw is de systematische toepassing van bakstenen spitsbogen, niet alleen in het schip van de kerk, maar ook in de zijbeuken en in de processiegangen. Ook de lichtinval is bijzonder van aard: het schip van de kerk is schaars verlicht via blauw en groen getinte glas-in-loodramen. Het licht op het priesterkoor valt echter binnen via hoge aan de zijkanten van het koor geplaatste ramen met geelgetint glas, waardoor, ook bij somber weer, een warme gloed ontstaat. Het ononderbroken zicht op het altaar en de benadrukking van het koor zijn kenmerkend voor een christocentrische kerk. In de zijbeuken zijn beelden van de 19 martelaren aangebracht. Deze beelden worden momenteel gerestaureerd, een proces dat enige jaren in beslag neemt. Boven de in- en uitgang van de kerk hangt een groot schilderij van de Haarlemse schilder Carel Frans Philippeau. Het dateert uit 1880 en verbeeldt de laatste ogenblikken van de martelaren. Voor in de kerk bevindt zich een schrijn met stoffelijke resten van de martelaren.

Martelveld

Ciborium

Achter de kerk bevindt zich het ommuurde martelaarsveld, op de plek waar eens de turfschuur heeft gestaan waar de martelaren het leven lieten. Hier staat een koepelvormig ciborium, dat dateert uit 1917 en werd ontworpen door architect Jan Stuyt. Een ander opvallend punt op dit terrein is de vijver, op de plek waar vroeger de visvijver van het klooster was. Vanwege het feit dat men aannam dat in dit water ooit het gebeente van de heiligen is gereinigd, kende men aan het water geneeskracht toe. Rond het Martelveld is een overdekte omgang, waar processies konden worden gehouden en waar zich eveneens de uit omstreeks 1870 daterende kruiswegstaties bevinden.

De huidige kerk is gebouwd ter vervanging van een uit 1880 daterende houten kapel, die overigens niet op dezelfde plaats stond, maar aan de andere kant van het Martelveld. Deze kapel was ontworpen door E.J. Margry en werd in 1948 verwijderd en deed daarna nog enkele jaren dienst als noodkerk in Den Haag. In de kerk is ook aandacht voor meer recente martelaren in oorlogstijd zoals Edith Stein en Titus Brandsma.

Bedevaart

Het gebouw is het toneel van de jaarlijkse nationale bedevaartsdag in juli, die belangstellenden uit het hele land trekt en wordt bijgewoond door vooraanstaande kerkelijke prelaten. Het bedevaartscomplex wordt bestuurd door de Bisschoppelijke Brielse Commissie van het bisdom Rotterdam.

Externe links


Monumenten in de buurt van Bedevaartskerk Martelaren van Gorcum in Brielle

Omgang

De Rik 5
Brielle
Inleiding OMGANG van gewapend beton om het Getuigen- of Martelveld, behorende bij het Bedevaartsoord van de H.H. Martelaren van Gorcum. De ..

Heilige Put

De Rik 5
Brielle
Inleiding BASSIN onderdeel van het complex bedevaartsoord van de H.H. Martelaren van Gorcum. Het midden in het Martelveld liggende bassin, ..

Ciborium met buitenaltaar behorende tot het complex bedevaartsoord

De Rik 5
Brielle
Inleiding CIBORIUM met buitenaltaar behorende tot het complex bedevaartsoord H.H. Martelaren van Gorcum. Het ciborium verrees in 1921 naar ..

Toegangsbrug met poort

De Rik 5
Brielle
Inleiding TOEGANGSBRUG met poort behorende tot het complex bedevaartsoord van de H.H. Martelaren van Gorcum, evenals de bedevaartskerk in 1..

Watertoren

G J van den Boogerdweg 1
Brielle
Inleiding WATERTOREN in 1923-1924 gebouwd naar ontwerp van ingenieur A.D. Heederik. In 1923 begon de gemeente Brielle met de aanleg van ee..

Kaart & Routeplanner

Route naar Bedevaartskerk Martelaren van Gorcum in Brielle

Foto's (1)