Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Waaiersluis in Gouda

Weg En Waterwerk

Goejanverwelledijk 16
2806NZ Gouda
Zuid Holland

Bouwjaar: 1856-1860


Beschrijving van Waaiersluis

Inleiding Een sluizencomplex in een in 1854 aangelegde dam in de Hollandsche IJssel. Het waterstaatkundige werk maakt deel uit van een plan ter verbetering, waarvoor de IJssel boven Gouda moest worden uitgediept, afgesloten en gekanaliseerd. Het gaat om een aan de zuidrand van Gouda, (tussen Gouda en Haastrecht) in de Hollandsche IJssel liggend sluizencomplex, dat bestaat uit een SCHUTSLUIS annex TIJSLUIS en SPUISLUIS en een uitwaterings- annex spuisluis. Het complex verdeelt de Hollandse IJssel in de gekanaliseerde Hollandse IJssel (boven Gouda) en de open Hollandsche IJssel beneden Gouda. Met de bouw van het sluizencomplex - als onderdeel van de kanalisatie van de Hollandsche IJssel - is begonnen in 1856. Het door Hoofdingenieurs van de Waterstaat ontworpen complex werd in 1860 opengesteld voor het scheepvaartverkeer. In de jaren 1919-1920 is de waterkering in zijn geheel verhoogd tot het huidige niveau. Het sluizencomplex is gerenoveerd in 1984. De schutsluis is onder meer voorzien van twee waaierdeuren, waardoor deze bekend is onder de naam 'Waaiersluis'. Een waaiersluis is een voor het eerst in 1808 toegepast type schutsluis, waarvan de sluisdeuren naar beide kanten toe, ook in stromend water gesloten kunnen worden, zelfs tegen de stroom in. Door de aanwezigheid van waaierdeuren kan de sluis behalve als schutsluis ook functioneren als uitwaterings-, inundatie- en tijsluis. De sluiskolk bevat naast de waaierdeuren een stel buiten-ebdeuren (vernieuwd in 1954), een stel binnen-ebdeuren (vernieuwd in 1956), een stel binnen-vloeddeuren (vernieuwd in 1960) en een stel buiten-vloeddeuren, die zijn vervangen in 1959. De door middel van menskracht te bedienen brug over de waaiersluis is een aan een kraanbrug verwante DRAAIBRUG met tui, de vervanger van de oorspronkelijk over de sluiskolk liggende kraanbrug. Bij de waaiersluis ligt een bij het sluizencomplex behorende uitwateringssluis (de Duikersluis), die oorspronkelijk ook uit 1856 dateert, maar in 1970 opnieuw is opgebouwd en evenals de nabij gelegen woningen voor de sluiswachter en de sluisknechten buiten de bescherming van rijkswege valt. Omschrijving De Waaiersluis heeft een kolk met 42 meter lange, gemetselde sluismuren, die een variabele hoogte hebben en zijn voorzien van hardstenen hoekblokken, betonnen dekzerken en trappen, haalstenen en -ijzers, en door schuiven afsluitbare, gewelfvormige riolen voor de kassen van de waaierkolken en het buitenfront. In de grotendeels betonnen sluishoofden van de rechte kolk bevinden zich sponningen voor de schotbalken. De schotbalken kunnen door middel van op het sluishoofd staande lieren in de sponnigen worden gezakt. De tegenover elkaar, in beide sluismuren geplaatste waaierdeuren zijn tweedelig en bevinden zich in kwartcirkelvormige kommen. De kortere, voorste deuren vormen in gesloten stand tesamen een puntdeur. In open stand staan de deuren in de kas, evenwijdig aan de kolkmuren. De langere achterste deuren, die de waaiers worden genoemd, sluiten aan tegen de rechtstandsmuren van de de kassen als de sluis is afgesloten door de puntdeur. In beide hoofden van de sluis bevinden zich eb- en vloeddeuren. De lagere ebdeuren zijn puntdeuren, evenals de hoger opgaande vloeddeuren, maar zijn anders gericht. De vloeddeuren zijn voorzien van ijzeren hekwerken, die dienen ter ondersteuning bij het oversteken van de sluis. De eigenlijke sluisbrug, die de kolk op het hoogste, westelijke punt van de dam overspant, is een smalle, ijzeren loopbrug met houten brugdek. Het betreft een weinig voorkomend type draaibrug met tuiwerk. De brug draait om een vertikale, aan de zuidelijke kademuur bevestigde as en heeft een met deze as verbonden, ondersteunende schoorstang. Op de sluiskaden staan naast de na-oorlogse nog een aantal negentiende eeuwse gietijzeren kasten met tandwielmechanismen voor de bediening van de sluisdeuren. De afsluitingen van de riolen kunnen met de hand worden bediend door middel van de liggende radwielen aan weerszijden van de sluishoofden. De toegangen tot de sluis zijn voorzien van remmingswerken. Waardering De Waaiersluis is van algemeen belang vanwege de cultuurhistorische en architectuurhistorische waarde. De waaiersluis heeft cultuurhistorische waarde als een bijzondere uitdrukking van een typologische ontwikkeling in de sluizenbouw in Nederland. De waaiersluis heeft architectuurhistorische waarde vanwege het belang van een dergelijk sluistype voor de geschiedenis van de bouwtechniek. De sluis is tevens van belang vanwege de herkenbaarheid en heeft ensemblewaarde als essentiëel onderdeel van een grootschalige waterstaatkundige structuur. De sluis is zowel van belang voor de scheepvaart als voor de waterhuishouding van Gouda en omstreken. De sluis is ook van belang vanwege de grote mate van gaafheid. De waaiersluis heeft bovendien zeldzaamheidswaarde als een van de weinige sluizen van dit type die in Nederland zijn gebouwd. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 517620
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Waaiersluis buitenkant

De Waaiersluis is een sluiscomplex met een schutsluis en een spuisluis in de Hollandsche IJssel, tussen de rivier en het gekanaliseerde deel. De sluis is bijzonder, omdat hier voor het eerst een waaiersluis in een vaarweg werd toegepast. Aan de waaierdeuren heeft de Waaiersluis zijn naam te danken. De schutsluis heeft verder vier paar puntdeuren, namelijk in beide sluishoofden een paar ebdeuren en een paar vloeddeuren. De waaierdeuren bevinden zich in het tussenhoofd. Door deze constructie kan zowel tijdens hoogwater als tijdens laagwater geschut worden. Het complex ligt in de gemeente Gouda. De vaarweg is CEMT-klasse 0.

De schutkolklengte is 26,00 m en de wijdte 6 m. Er ligt over de kolk naast de buitendeuren een draaibrug.[1] De drempeldiepte is aan de oostzijde KP - 3,08 m, aan de westzijde NAP 2,75 m. [2]

De sluis wordt voornamelijk nog gebruikt door de pleziervaart, begin deze eeuw passeerden jaarlijks zo'n 8000 plezierjachten de sluis. Schepen die wel qua breedte, maar niet qua lengte in de kolk passen, kunnen de sluis passeren bij gelijk water of zelfs met een klein peilverschil. Bekend is van oudsher dat er kan worden afgeschut tot enkele tientallen centimeters verschil.

De waaierdeuren in de Waaiersluis bij Gouda zijn nog in werking en worden ook nog wel een enkele keer gebruikt. Wanneer bijvoorbeeld de spuisluis buiten werking is, kan met behulp van de waaierdeuren via de schutsluis gespuid worden. Maar soms zijn de waaierdeuren een erg noodzakelijk en onmisbaar afsluitmiddel. De schutsluis heeft een schutlengte van 24,5 meter. Grotere schepen (tot 38 meter) kunnen dus niet geschut worden. Die schepen moeten wachten op gelijkwater. Wanneer de waterstand aan beide zijden van de sluis in verband met het getijverloop even hoog staat, wordt de sluis geheel opengezet en kunnen de grotere schepen door de sluis varen. Toch kan er ineens door bijvoorbeeld een snel opkomende vloed een krachtige stroming in de sluis ontstaan. De sluis kan dan niet meer veilig met de puntdeuren worden afgesloten. Op zo'n moment bewijzen de waaierdeuren hun waarde.

De sluis is (nog) niet via de marifoon aan te roepen. [3]

Geschiedenis

Door de afdamming van de Hollandsche IJssel bij boerderij Het Klaphek in Vreeswijk in 1285 kwam er een einde aan overstromingen van het gebied door stormvloeden uit het westen en rivierwater uit het oosten. Er ontstond een nieuw probleem, door te weinig stroming slibde de rivier dicht en ondervond de scheepvaart steeds meer hinder. Op aangeven in 1810 door de toenmalige Inspecteur van de Waterstaat, Jan Blanken, werd plannen uitgewerkt voor kanalisatie. Deze werd in 1862 voltooid.

In de jaren 1854-1856 werd ook een dam bij Gouda in de rivier gelegd met daarin een spuisluis en een schutsluis. De dam met het sluizencomplex vormt dus de scheiding tussen het getijdegedeelte van de Hollandsche IJssel en de gekanaliseerde Hollandsche IJssel. De deuren van de sluis werden tot in de 60'er jaren met de hand gedraaid. De waaierdeuren moeten nog steeds met de hand bediend worden. De sluis wordt van tijd tot tijd aangepakt om bruikbaar te blijven, sinds 1970 zijn er diverse renovaties geweest.

De spuisluis is momenteel uitgerust met twee stalen schuiven en dient voor het in- en uitlaten van water van en naar het gekanaliseerde deel om zo het water daar op peil te houden.

In 2004 is aan de buitenzijde een gemaal bijgebouwd. Dit gemaal bestaat uit pompen, die in hefbare deuren van de spuisluis zijn gemonteerd. Het spuien en inlaten wordt geregeld door de spuideuren (gedeeltelijk) te openen. Het gemaal en de spuisluis worden vanaf de Prinses Beatrixsluizen in Nieuwegein bediend.

Hoe het schutten met waaierdeuren, het spuien en water inlaten bij deze sluis werkt, is op een overzichtsbord naast het sluiswachtershuisje in beeld gebracht. Daarop is ook de geschiedenis uitvoerig vermeld.

Rijksmonument

In 2000 werd het complex opgenomen in de Rijksmonumentenlijst.

Foto's


Monumenten in de buurt van Waaiersluis in Gouda

Haastrechtse Molen

Provincialeweg West 64
Gouda
POLDERMOLEN van de polder Beneden-Haastrecht. Bovenkruier met stelling en ronde bakstenen romp, gedateerd 1862. Gerestaureerd ca.1956 en nog..

Enkele ijzeren ophaalbrug van het Hollandse type met een bruggenhoofd van ijsselsteen met hardstenen blokken en een bruggenhoofd van beton

over de ringvaart
Ouderkerk aan den IJssel (Gemeente Ouderkerk)
Inleiding VERKEERSBRUG is door IJzergieterij De Prins van Oranje uit Den Haag gefabriceerd als ophaalbrug in een Traditioneel Ambachtelijke..

Verkeersbrug

Over de ringvaart naar de Gouderakse Tiendweg
Haastrecht (Gemeente Vlist)
Inleiding VERKEERSBRUG door IJzergieterij De Prins van Oranje uit Den Haag in 1888 gefabriceerd als ophaalbrug in Traditioneel Ambachtelijk..

Stolwijkersluis

Gouderaksedijk 14
Gouda
In oorsprong uit 1799-1800 daterende gekoppelde SCHUTSLUIS in de Gouderaksedijk, met gemetselde schutkolkwanden en houten puntdeuren waarvan..

Militair Ziekenhuis

IJssellaan 2
Gouda
Inleiding ZIEKENHUIS in Neo-Renaissancestijl uit 1876 centraal in het park gesitueerd in de as van de oprijlaan. Omschrijving Symmetrisc..

Kaart & Routeplanner

Route naar Waaiersluis in Gouda