Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Kapel van het Sint Elisabeth's Gasthuis in Arnhem

Kerkelijk Gebouw

Zwarteweg 25
6812BA Arnhem
Gelderland

Bouwjaar: 1897-1904


Beschrijving van Kapel van het Sint Elisabeth's Gasthuis

Inleiding De KAPEL van het "Sint Elisabeth's Gasthuis" is achter de ziekenhuis-vleugel gesitueerd en met het koor op de Zwarteweg gericht. De kapel is goed zichtbaar vanuit het noorden en vanuit de westelijk van het complex gesitueerde wijk Lombok. Met de bouw van de door J.W. Boerbooms (1849-1899) ontworpen kapel werd in 1897 begonnen. In dat jaar werd de onderbouw gerealiseerd. In 1904-1905 werd de bovenkapel gerealiseerd door architect W.G. Welsing die hierbij waarschijnlijk het ontwerp van Boerbooms aanhield. Het gebouw is met het koor op het westen gericht en kan getypeerd worden als een zogenaamde dubbelkerk, bestaande uit een onderkerk met daarboven de eigenlijke kapel. In de in 1897 gebouwde onderkerk werden ondermeer een sectieruimte, een rouwkapel en een lijkenhuis ondergebracht. De onderkerk werd door Boerbooms ontworpen. Na zijn overlijden in 1899 nam W.G. Welsing het project over. Met de bouw van de bovenkerk werd in 1904 begonnen. Omschrijving De bovenkerk bestaat uit een driebeukig halleschip met vijf traveeën. Het éénbeukige koor heeft een enkele koortravee en een 5/8 sluiting. Aan elke zijde heeft het koor een kapel met drie sluitingszijden die zowel op de sluitingswand van de zijbeuk als op de zijwand van de koortravee aansluit. De kapellen hebben elk een verdieping. De onderbouw hoort bij de onderkerk, de bovenbouw doet dienst als sacristie (zuidkapel) en bergruimte (noordkapel). "De in baksteen in kruisverband opgetrokken kerk heeft over de hoofdbeuk en het koor een zadeldak met schilden boven de koorsluiting. De zijbeuken hebben per travee een dwarsgeplaatst schilddak dat op de hoofdkap aansluit. Op de nok van het dak is op de overgang van schip naar koor een slanke dakruiter met achtzijdige spits geplaatst. De daken zijn gedekt met leien in maasdekking. De steunberen hebben in de onderbouw een versnijding met afzaat, die zich op de muren voortzet als waterlijst (hardsteen). Een tweede versnijding met afzaat treffen we aan op het niveau waar de onderdorpels van de vensters van de bovenkapel zijn gesitueerd en deze afzaten zijn ook weer verbonden met een waterlijst, die zelf weer verbonden is met de onderdorpels van de vensters. Hierboven zijn de steunberen voorzien van een overhoeks geplaatste bakstenen pinakel met een hardstenen piramidevormige inzwenkende bekroning. Daarboven zijn de steunberen gedecoreerd met een casement met driepasboog in de top en de steunberen sluiten af met een hardstenen ezelsrug met kruisbloem, overgaand in de dekplaat. De flankerende dakkapellen hebben zowel in de eerste als in de tweede bouwlaag korfboogvensters en sluiten af met een hardstenen balustrade bestaande uit een reeks driepasboogjes met deklijst tussen bakstenen hoekpenanten met weer piramidevormige hardstenen bekroningen. De kapellen hebben een plat zinken dak. De zijbeuken hebben in de onderbouw per travee een breed korfboogvenster. De onderverdieping van het koor heeft in de sluitingszijde een getoogde deur en daarboven blinde nissen met gekoppelde spitsbogen op een hardstenen kraagsteen. De bovenkerk heeft spitsboogvensters met kwarthol profielen in de dagkanten en natuurstenen geboorte- en sluitstenen. De vensters hebben traceerwerk in gele verblendsteen (driedelig in de zijbeuken en tweedelig in het koor) met lancetten en cirkels of sferische driehoeken in de oculi van de venstertoppen. De gevels sluiten af met uitkragende bakstenen lijsten waarop vervolgens de natuurstenen bakgoot rust. Het koordak is verder voorzien van neogotische dakkapellen met inzwenkende piramidedaken met pirons, met een vijfzijdig overstek boven het luikje aan frontzijde." Het INTERIEUR. De kapel heeft een ingang aan de zijde van de Zwarteweg en een hoofdingang in het ziekenhuis. De opgeklampte toegangsdeur met fraai sierbeslag heeft een spitsboogvormig bovenlicht met een glas-in-lood-raam met een voorstelling van Elisabeth. Het driebeukige halleschip heeft granieten zuilen op achtzijdige zwarte granieten basementen met zandstenen bladkapitelen. Middenschip en zijbeuken zijn overwelfd door vierdelige kruisribgewelven. In de eerste travee van het schip bevindt zich een neogotische houten orgelgalerij met opengewerkt traceerwerk. De kerk heeft een tegelvloer (neogotiek) in verschillende kleuren, waarin plant- en diermotieven en de Evangelistensymbolen zijn verwerkt. "In de zijbeuken hangt een complete geschilderde kruisweg in neorenaissancestijl uit 1912 van Wijnand Geraedts. De vensters van het koor, van de sluitingswanden van de zijbeuken en het venster in de eerste travee van de noorderzijbeuk bevatten glas-in-lood-ramen met figuratieve voorstellingen in neorenaissance- en neogotische stijl, met teksten aan de onderzijden waarop de schenkers zijn genoemd. De deuren naar de nevenruimte van het koor zijn van blank hout met neogotische briefpanelen. In het koor bevindt zich nog een neogotische bel met een fraai gedecoreerde armatuur en een neogotische ijzeren Godslamp." Waardering KAPEL van het "Sint Elisabeth's Gasthuis". - Van architectuurhistorische waarde als functioneel onderdeel van het Sint Elisabeth's Gasthuis en als goed bewaard voorbeeld van een rond de eeuwwisseling gebouwde ziekenhuiskapel in de stijl van de neogotiek. Als dubbelkapel is er tevens sprake van een typologische waarde. Het gebouw vormt een van de scheppingen van de bekende architect J.W. Boerbooms die het aanvankelijke ontwerp maakte, dat waarschijnlijk door architect Welsing na de dood van Boerbooms werd afgebouwd. De detaillering van het gebouw is nog oorspronkelijk. Het interieur van de kapel is nog gedeeltelijk oorspronkelijk en draagt bij aan de monumentale waarde van het geheel. - Van stedebouwkundige waarde als markant gesitueerd object tussen de Utrechtseweg en de spoorbanen op een hoge stuwwal ten westen van de stadskern van Arnhem. Vanuit de aangrenzende woonwijk Lombok is de kapel ook te bereiken zonder het ziekenhuis te moeten betreden. De kapel vormt binnen het complex een waardevol beeldbepalend element aan de westelijke entree van Arnhem. - Van cultuurhistorische waarde wegens de belangrijke rol die het Gasthuis speelde tijdens de Slag om Arnhem in 1944. Het Sint Elisabeth's Gasthuis bevond zich midden in de gevechtszone in de smalle corridor tussen de spoorweg en de rivier en ging dienst doen als hospitaal voor beide partijen. In het gebouw werd kort daarna een wapenstilstand overeengekomen. Als zodanig is het complex nauw verbonden met de geschiedenis van de stad Arnhem en met de nationale oorlogshistorie in het bijzonder. Doordat de kapel ook open stond voor anderen dan de ziekenhuispatiënten, is deze ook nauw verbonden met de kerkgeschiedenis in dit gedeelte van de stad Arnhem. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 516739
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Elisabeths Gasthuis
Voorgevel
Voorgevel
Plaats Arnhem
Land Nederland
Basisgegevens
Gesticht in 1878
Opening 1893
Sluiting 1990
Kenmerken
Architect Johannes Wilhelmus Boerbooms
Portaal  Portaalicoon   Geneeskunde

Het Elisabeth Gasthuis (ook: Sint Elisabeths Gasthuis) is een voormalig ziekenhuis in de Nederlandse stad Arnhem. Het ziekenhuis is in 1878 gesticht door J.H. van Basten Batenburg als rooms-katholieke ziekenhuis. In 1893 maakte architect J.W. Boerbooms het ontwerp van het gebouw in neorenaissance stijl. Het ziekenhuis werd vernoemd naar de heilige Elisabeth van Thüringen, waarbij het medisch personeel langere tijd bestond uit Franciscaner nonnen uit Münster.

Tijdens de slag om Arnhem stond het ziekenhuis midden in het strijdgebied, waardoor het een tijd in Britse handen was, maar daaropvolgend op 19 september weer werd heroverd door de Duitsers. Voor de ingang van het ziekenhuis hing de vlag van het Rode Kruis. In het ziekenhuis werd ten tijde van het slag doorgegaan met opereren van zowel Britse als Duitse troepen. Nadat de Duitsers het gasthuis definitief weer in handen hadden gekregen, werden de gewonde Britten krijgsgevangenen en later getransporteerd naar Apeldoorn. Evenwel werd op 24 september een twee uur durend wapenstilstand overeengekomen, waarbij gewonde Britse militairen naar het Elisabeths Gasthuis werden overgebracht. Zij werden eveneens krijgsgevangen gemaakt. Burgerpatiënten werden naar andere ziekenhuizen van Arnhem gebracht, waarbij zij eveneens de vlag van het Rode Kruis droegen.

Fusies en herbestemming

In 1986 fuseerden het St. Elisabeths Gasthuis en het Gemeenteziekenhuis tot De Malberg en na de fusie met het Diaconessenhuis in 1988 ontstond hieruit Rijnstate. In 1995 werd de functie als ziekenhuis opgeheven, en werden na een renovatie appartementen in het gebouw gerealiseerd.

Zie ook


Monumenten in de buurt van Kapel van het Sint Elisabeth's Gasthuis in Arnhem

Sint Elisabeth's Gasthuis

St. Elisabethshof 1
Arnhem
Omschrijving De ZIEKENHUIS-vleugel van het "Sint Elisabeth's Gasthuis" is met de voorgevel op de Utrechtseweg gericht en is vanuit de hoofd..

Aanplakzuil

Oranjestraat 39
Arnhem
Inleiding en omschrijving Cilindrische AANPLAKZUIL met helm, gesitueerd op het westelijk uiteinde van de middenberm in de Nassaustraat en i..

Christelijk Lyceum

Utrechtseweg 174
Arnhem
Inleiding SCHOOLGEBOUW met MUUR. Het voormalig Christelijk Lyceum, sinds 1983 Van Lingencollege geheten, is ontworpen door architect E.J. R..

Eenvoudig monumentaal huis met gepleisterde lijstgevels, zijrisalieten en schuiframen in de vensters

Utrechtseweg 99
Arnhem
Eenvoudig monumentaal huis (midden XIX) met gepleisterde lijstgevels, zijrisalieten en schuiframen in de vensters. Rechter zijrisaliet met v..

Villa Reale

Utrechtseweg 129
Arnhem
Inleiding VILLA "REALE", thans woonhuis met kantoor, in 1873 gebouwd in opdracht van Jonkheer F.D. Can van Stellendam naar ontwerp van de a..

Kaart & Routeplanner

Route naar Kapel van het Sint Elisabeth's Gasthuis in Arnhem

Foto's (5)