Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Sint Elisabeth's Gasthuis in Arnhem

Gebouw

St. Elisabethshof 1
6812AV Arnhem
Gelderland

Bouwjaar: 1893-1896


Beschrijving van Sint Elisabeth's Gasthuis

Omschrijving De ZIEKENHUIS-vleugel van het "Sint Elisabeth's Gasthuis" is met de voorgevel op de Utrechtseweg gericht en is vanuit de hoofdvorm van een omgekeerde T, in rode baksteen opgetrokken. Het gebouw heeft een souterrain met dienstingang met daarboven twee hoge bouwlagen en een hoog afgeplat schilddak met leien in rijndekking. De vlakke symmetrische gevel wordt afgesloten door een smalle uitstekende goot op gootklossen. De VOORGEVEL heeft een vijf traveeën brede, risalerende ingangspartij en twee lange zijvleugels met elk tien traveeën. In iedere zijvleugel bevinden zich twee risalerende velden, die bekroond zijn met een hoge trapgevel, die door de gootlijst heen steekt. Het hierachter gelegen zadeldak sluit op de nok van de hoofdkap aan. Op de eerste en tweede verdieping van deze risalerende velden bevindt zich een klein balkon, gedragen door zware consoles en voorzien van een smeedijzeren hekwerk. Iedere travee bevat een gewijzigd schuifvenster afgesloten door een korfboog met consoles en siersteentjes en een boogtrommel met siermetselwerk. In het dakvlak bevindt zich boven elke vensteras een smalle hoge dakkapel met uitkragend zinken dakje waarop een piron. Horizontale natuursteenbanden geven de gevels een sterk horizontale werking. De middenpartij, waarin zich de hoofdingang bevindt, wordt bereikt door twee gebogen opritten. Voor de ingang een portiek, gevormd door drie brede open korfbogen, gesteund door overhoekse steunberen. Het portiek wordt afgesloten door een gesloten stenen balustrade en heeft stenen waterspuwers op de hoeken. Hierboven een door de gootlijst stekende hoge stenen trapgevel. In de trapgevel bevindt zich een nis met daarin een console en een baldakijn voor het beeld van de beschermheilige van het gebouw, Elisabeth van Thüringen. Onder de nis bevindt zich op een brede horizontale band de naam van het complex. Aan weerszijden van de trapgevel bevinden zich in het dakvlak twee stenen dakkapellen, eveneens met trapgevels. In de gevel een geprofileerde spitsboog met drie-pas invulling. De gevels zijn versierd met sierlijk gesmede muurankers. De smalle ZIJGEVELS van het hoofdblok aan de Utrechtseweg hebben een risaliet met een bekronende trapgevel. In het risaliet bevinden zich per drie gekoppelde ramen met rondboogvormige bovenlichten in geprofileerde omlijstingen. Aan weerszijden van het risaliet bevindt zich een vensteras waarvan de detaillering overeenkomt met die van de voorgevel van het gebouw. De ACHTERGEVEL van de hoofdvleugel heeft in het midden een breed tussenlid naar de kapel. Dit tussenlid is even hoog als de hoofdvleugel en voorzien van drie bouwlagen en twee evenwijdig aan elkaar lopende schilddaken met daartussen een plat gedeelte. Het opvallende aan dit tussenlid zijn de brede raampartijen en de uitgebouwde en van horizontale sierbanden voorziene schoorstenen tussen de raampartijen. De meeste ramen zijn ooit vernieuwd. In de dakschilden bevinden zich kleine dakkapellen. Links en rechts van dit tussenlid wordt de achtergevel van de hoofdvleugel gekenmerkt door enkele uitgebouwde gedeelten over de gehele bouwhoogte. Deze gedeelten hebben afgeschuinde zijden. Tussen de uitgebouwde gedeelten in bevinden zich terugliggende moderne ingangspartijen en op elke verdieping een balkon. Direct aan weerszijden van het tussenlid bevinden zich in de jaren zeventig uitgebouwde gedeelten die in vorm en detaillering ondergeschikt zijn aan de hoofdmassa. In twee van de uitgebouwde oorspronkelijke gedeelten zijn, duidelijk herkenbaar, de trappenhuizen opgenomen. Aan één zijde (noordwest) zijn de per drie gekoppelde trappenhuisvensters nog voorzien van de oorspronkelijke glas-in-loodramen. Aan de andere zijde zijn ze verdwenen. Het INTERIEUR. In het gebouw zijn diverse oorspronkelijke interieuronderdelen bewaard gebleven. Zo bevinden zich in het gebouw nog veel originele tegelvloeren die voor een groot deel schuil gaan onder een moderne bekleding. De tegelvloeren hebben zwart/geel/oranje/rode kleurstellingen Het rechthoekige, witgepleisterde trappenhuis bevindt zich in het tussenlid en heeft twee bouwlagen met geprofileerde korfbogen en een lichtkoepel. De eenvoudige trap is voorzien van een smeedijzeren balustrade en een houten reling. Het trappenhuis heeft een vlakke zoldering. In één van de trappenhuizen aan de achterzijde bevinden zich nog de oorspronkelijke glas-in-lood ramen. In beide trappenhuizen is de detaillering van de trap nog oorspronkelijk. Ook de zolders hebben nog de oorspronkelijke indeling. Waardering ZIEKENHUIS-vleugel van het "Sint Elisabeth's Gasthuis". - Van architectuurhistorische waarde als oudste gedeelte van het Sint Elisabeth's gasthuis dat van typologisch belang is als goed bewaard voorbeeld van een laat negentiende eeuws ziekenhuiscomplex met kapel en latere uitbreidingen. Het vormt een van de scheppingen van de bekende architect J.W. Boerbooms en is gebouwd in een voor die tijd typerende mengstijl waarin zowel neogotische als neorenaissance-elementen zijn opgenomen. De detaillering van het gebouw is behoudens de veranderde raamdetailleringen nog in grote mate oorspronkelijk en kenmerkt zich ondermeer door het siersmeed- en siermetselwerk en het gevelbeeldhouwwerk. De combinatie van deze hoofdbouw met de achtergelegen kapel verleent het geheel een hoge ensemblewaarde. De nog originele interieurelementen versterken de waarde van het gebouw. - Van stedebouwkundige waarde vanwege de markante situering op een hoge stuwwal ten westen van de stadskern van Arnhem tussen de Utrechtseweg en de spoorbanen. Het ziekenhuis vormt door de hoge en karakteristieke ligging een waardevol beeldbepalend element aan de westelijke stadsentree en is ook vanuit de polder en vanuit de hoger gelegen noordelijke wijken duidelijk zichtbaar aanwezig. - Van cultuurhistorische waarde wegens de belangrijke rol die het Gasthuis speelde tijdens de Slag om Arnhem in 1944. Het Sint Elisabeth's Gasthuis bevond zich midden in de gevechtszone in de smalle corridor tussen de spoorweg en de rivier en ging dienst doen als hospitaal voor beide partijen. In het gebouw werd kort daarna een wapenstilstand overeengekomen. Als zodanig is het complex nauw verbonden met de geschiedenis van de stad Arnhem en met de nationale oorlogshistorie in het bijzonder. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 516738
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Elisabeths Gasthuis
Voorgevel
Voorgevel
Plaats Arnhem
Land Nederland
Basisgegevens
Gesticht in 1878
Opening 1893
Sluiting 1990
Kenmerken
Architect Johannes Wilhelmus Boerbooms
Portaal  Portaalicoon   Geneeskunde

Het Elisabeth Gasthuis (ook: Sint Elisabeths Gasthuis) is een voormalig ziekenhuis in de Nederlandse stad Arnhem. Het ziekenhuis is in 1878 gesticht door J.H. van Basten Batenburg als rooms-katholieke ziekenhuis. In 1893 maakte architect J.W. Boerbooms het ontwerp van het gebouw in neorenaissance stijl. Het ziekenhuis werd vernoemd naar de heilige Elisabeth van Thüringen, waarbij het medisch personeel langere tijd bestond uit Franciscaner nonnen uit Münster.

Tijdens de slag om Arnhem stond het ziekenhuis midden in het strijdgebied, waardoor het een tijd in Britse handen was, maar daaropvolgend op 19 september weer werd heroverd door de Duitsers. Voor de ingang van het ziekenhuis hing de vlag van het Rode Kruis. In het ziekenhuis werd ten tijde van het slag doorgegaan met opereren van zowel Britse als Duitse troepen. Nadat de Duitsers het gasthuis definitief weer in handen hadden gekregen, werden de gewonde Britten krijgsgevangenen en later getransporteerd naar Apeldoorn. Evenwel werd op 24 september een twee uur durend wapenstilstand overeengekomen, waarbij gewonde Britse militairen naar het Elisabeths Gasthuis werden overgebracht. Zij werden eveneens krijgsgevangen gemaakt. Burgerpatiënten werden naar andere ziekenhuizen van Arnhem gebracht, waarbij zij eveneens de vlag van het Rode Kruis droegen.

Fusies en herbestemming

In 1986 fuseerden het St. Elisabeths Gasthuis en het Gemeenteziekenhuis tot De Malberg en na de fusie met het Diaconessenhuis in 1988 ontstond hieruit Rijnstate. In 1995 werd de functie als ziekenhuis opgeheven, en werden na een renovatie appartementen in het gebouw gerealiseerd.

Zie ook


Monumenten in de buurt van Sint Elisabeth's Gasthuis in Arnhem

Kapel van het Sint Elisabeth's Gasthuis

Zwarteweg 25
Arnhem
Inleiding De KAPEL van het "Sint Elisabeth's Gasthuis" is achter de ziekenhuis-vleugel gesitueerd en met het koor op de Zwarteweg gericht. ..

Christelijk Lyceum

Utrechtseweg 174
Arnhem
Inleiding SCHOOLGEBOUW met MUUR. Het voormalig Christelijk Lyceum, sinds 1983 Van Lingencollege geheten, is ontworpen door architect E.J. R..

Eenvoudig monumentaal huis met gepleisterde lijstgevels, zijrisalieten en schuiframen in de vensters

Utrechtseweg 99
Arnhem
Eenvoudig monumentaal huis (midden XIX) met gepleisterde lijstgevels, zijrisalieten en schuiframen in de vensters. Rechter zijrisaliet met v..

Aanplakzuil

Oranjestraat 39
Arnhem
Inleiding en omschrijving Cilindrische AANPLAKZUIL met helm, gesitueerd op het westelijk uiteinde van de middenberm in de Nassaustraat en i..

Villa Reale

Utrechtseweg 129
Arnhem
Inleiding VILLA "REALE", thans woonhuis met kantoor, in 1873 gebouwd in opdracht van Jonkheer F.D. Can van Stellendam naar ontwerp van de a..

Kaart & Routeplanner

Route naar Sint Elisabeth's Gasthuis in Arnhem

Foto's (1)