Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Koepelgevangenis: Poortgebouw en ringmuur in Arnhem

Gebouw

Wilhelminastraat 16
6812CW Arnhem
Gelderland

Bouwjaar: 1882-1886


Beschrijving van Koepelgevangenis: Poortgebouw en ringmuur

Omschrijving POORTGEBOUW, RINGMUUR en BERGPLAATSEN. Het POORTGEBOUW bestaat uit een muur met een dubbele houten poort geflankeerd door twee vierkante taps toelopende torens van drie bouwlagen, die zijn voorzien van een uitkragende bekroning met kantelen. Het nagenoeg symmetrisch ingedeelde poortgebouw bestaat uit roodbruine baksteen in kruisverband gemetseld, op een plint van gebouchardeerde hardstenen blokken. De vloeren van de eerste en de tweede verdieping worden in het metselwerk aangegeven d.m.v. een hardstenen band. De hoeken van de torens zijn tot de tweede hardstenen band uitgevoerd in staande blokken hardsteen afgewisseld met een smal liggend blok, alle voorzien van een kraalrand. Halverwege de tweede verdieping kraagt het metselwerk uit ondersteund door een hardstenen band met een boogstelling, die rust op geprofileerde hardstenen consoles. Tot aan de uitkraging lopen de torens taps toe. Boven de uitkraging is het metselwerk loodrecht uitgevoerd. De torens worden beëindigd door een geprofileerde hardstenen lijst, waarop gemetselde kantelen met hardstenen ezelsruggen zijn geplaatst. In de linker toren bevindt zich op de begane grond een venster en in de rechter toren een deur, beide met hardstenen omlijsting en segmentboog. De boogtrommels bevatten baksteen. Het venster is voorzien van twee ramen en traliewerk, de houten deur is voorzien van smeedijzeren beslag en een klopper. De torens zijn voor het overige op dezelfde manier uitgevoerd. Op de eerste verdieping bevinden zich twee spievensters, in de vorm van schietsleuven, met een hardstenen omlijsting. Op de tweede verdieping bevinden zich onder de uitkraging drie schietgaten, ronde hardstenen blokken met een gat erin. Boven de uitkraging geven drie smeedijzeren ankers het niveau van het platte dak aan. In de rechter zijgevel van de linker toren bevindt zich een spievenster in de vorm van een schietsleuf, terwijl de tegenoverliggende linker zijgevel van de rechter toren een venster bevat, beide met hardstenen omlijsting. Het terugliggende middengedeelte bezit eveneens een plint van gebouchardeerde hardstenen blokken. De dagkanten van de poort zijn enigszins wijkend opgetrokken en uitgevoerd in staande blokken hardsteen, afgewisseld met smalle liggende blokken, alle voorzien van een kraalrand. In de poortopening staan twee hardstenen schamppalen. Op het niveau van de vloer van de eerste verdieping van de torens bevindt zich een halfronde hardstenen waterlijst. Hierboven begint de rondboogvormige afsluiting van de poort. De rondboog is voorzien van een omlijsting van geprofileerde hardstenen blokken, die in de dagkant is voorzien van een kraalrand en op het metselwerk een spitsboog beschrijven (Florentijnse boog). In de doorgang is ter hoogte van de waterlijst een eikehouten ligger geplaatst. De zo gevormde halfronde opening wordt afgesloten door een raster van houten delen, dat in vorm een valhek suggereert. De recht gesloten opening bevat een later gewijzigde dubbele houten deur. Het terugliggende gedeelte wordt afgesloten door een hardstenen lijst, waarboven zich kantelen met hardstenen ezelsruggen bevinden. De rand met kantelen wordt in het midden onderbroken door een op de hardstenen lijst rustende, 1,94m hoge wapensteen met het (oorspronkelijk gepolychromeerde) wapen van het Koninkrijk der Nederlanden. Tegen de linker en de rechter kant van het poortgebouw sluit de ringmuur aan op het blind uitgevoerde metselwerk. De detaillering is voor het overige gelijk aan die van de voorzijde. De achterzijde van het poortgebouw, aan de binnenzijde van het gevangeniscomplex is in grote lijnen gelijk aan de voorzijde. Hier bevindt zich echter op de begane grond in beide torens een deur, waarvan de omlijsting op dezelfde wijze is uitgevoerd als aan de voorzijde. Op de eerste verdieping bevinden zich twee door een hardstenen latei en segmentboog gekoppelde vensters met hardstenen onderdorpels. De boogtrommels zijn gevuld met baksteen. Beide torens bezitten in de zijgevels aan de poortzijde op de begane grond een venster met hardstenen omlijsting en segmentboog en bakstenen boogtrommel. De poort in de middenpartij bezit aan deze kant geen hardstenen omlijsting, enkel de boog is voorzien van een spitsboogvormige profiellijst. Voor het overige is de detaillering gelijk aan die van de voorzijde. De RINGMUUR, die rond de voorhof aansluit op het poortgebouw, is deels gewijzigd en vernieuwd. De gemiddeld ca. 3,50m hoog en bestaat uit roodbruine baksteen, sommige delen gemetseld in kruisverband (voornamelijk oost- en zuidzijde) en andere delen in halfsteens verband (voornamelijk noord- en westzijde). Vanwege het geaccidenteerde terrein verspringt de muur op getrapte wijze in hoogte. De muur is afgewerkt met dekstenen van portlandcement. Aan de zuidzijde is de muur voorzien van een plint van ruw behakte keien. Aan weerszijden van het administratiegebouw bevindt zich een segmentboogvormig afgesloten doorgang met dubbele houten poortdeuren, die toegang geven tot het gevangenisterrein. De voormalige BERGPLAATSEN (vroeger: magazijnen, lijkenhuis, koetshuis, nu: voorportier, wachtruimte, opslag, werkplaats) zijn aan de noord- en zuidzijde tegen de ringmuur gebouwd en bestaan uit één bouwlaag met plat dak. De gevel aan de noordzijde bezit twee deuren en twee ramen, de gevel aan de zuidzijde drie deuren. Deur- en vensteropeningen zijn segmentboogvormig afgesloten en voorzien van deels gewijzigde deuren en ramen met gedeelde segmentboogvormige bovenlichten. Waardering POORTGEBOUW, RINGMUUR en BERGPLAATSEN uit 1882-1886 van J.F. Metzelaar. - Van architectuurhistorische waarde als goed en gaaf voorbeeld van een poortgebouw in neorenaissance-stijl met hoogwaardige esthetische kwaliteiten zoals de bijzondere vorm en de rijke natuurstenen ornamentiek. - Van stedebouwkundige waarde als onderdeel van een gevangeniscomplex in neorenaissance-stijl. Het is van stedebouwkundig belang vanwege de afmeting, de ligging en de verschijningsvorm, waardoor het een zeer bepalend element is aan de Wilhelminastraat en in de wijk Lombok. - Van cultuurhistorische waarde vanwege de bestemming en de imponerende verschijningsvorm (torens met kantelen, schietsleuven, toegangspoort met valhek) die een bijzondere uitdrukking zijn van een culturele ontwikkeling n.l. het idee dat gevangenissen de macht van het gezag moeten uitdrukken en de burgers en gevangenen angst en ontzag moeten inboezemen. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 516733
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Koepelgevangenis
Bovenaanzicht vanaf de zendmast
Bovenaanzicht vanaf de zendmast
Locatie Arnhem
Oorspr. functie gevangenis
Bouw gereed 1886
Monumentstatus rijksmonument
Monumentnummer 516731, 516732, 516733
Architect Johan Metzelaar
Portaal  Portaalicoon   Civiele techniek en bouwkunde
Interieur

De koepelgevangenis van Arnhem is een voormalige gevangenis die in 1886 door Johan Metzelaar werd ontworpen. De koepel in Arnhem was onderdeel van de penitentiaire inrichting De Berg.

Op 22 maart 2013 kwam het nieuws dat deze inrichting gesloten zou worden. Het complex diende daarna niet meer als gevangenis, maar als huis van bewaring. In september 2015 wees het COA de voormalige gevangenis aan als opvangcentrum voor de vele vluchtelingen die de EU binnenkwamen.[1]

Het complex is geregistreerd als rijksmonument.[2]

Andere gevangenissen van Metzelaar

Metzelaar ontwierp ook de koepelgevangenis van Breda. De koepelgevangenis van Haarlem is ontworpen door zijn zoon Willem Metzelaar. De koepelgevangenissen van Breda en Arnhem zijn eigendom van de Staat (Rijksgebouwendienst).

Zie ook

Externe link


Monumenten in de buurt van Koepelgevangenis: Poortgebouw en ringmuur in Arnhem

Koepelgevangenis: Cellengebouw

Wilhelminastraat 16
Arnhem
Omschrijving: Het CELLENGEBOUW (KOEPEL) heeft een rond grondplan met een diameter van 63m en vier bouwlagen met ieder vijftig cellen en een..

Koepelgevangenis: Administratiegebouw

Wilhelminastraat 16
Arnhem
Omschrijving: Het ADMINISTRATIEGEBOUW heeft een rechthoekig grondplan, twee bouwlagen en een zolderverdieping onder een zadeldak tussen twe..

Aanplakzuil

Oranjestraat 39
Arnhem
Inleiding en omschrijving Cilindrische AANPLAKZUIL met helm, gesitueerd op het westelijk uiteinde van de middenberm in de Nassaustraat en i..

Villa Reale

Utrechtseweg 129
Arnhem
Inleiding VILLA "REALE", thans woonhuis met kantoor, in 1873 gebouwd in opdracht van Jonkheer F.D. Can van Stellendam naar ontwerp van de a..

Hulkestein

Hulkesteinseweg 19
Arnhem
Binnenhek in het, thans verdwenen, buiten Hulkestein. Eenvoudige bakstenen hekpijlers met natuurstenen hoofdgestellen en smeedijzeren hek.

Kaart & Routeplanner

Route naar Koepelgevangenis: Poortgebouw en ringmuur in Arnhem

Foto's (4)