Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Lorentzsluizen, spui- en schutsluizen in Kornwerderzand

Weg En Waterwerk

direct naast de A7 halverwege de spuihaven A7 direct naast de A7 halverwege de spuihaven
8600LJ Kornwerderzand (gemeente Súdwest Fryslân)
Friesland

Bouwjaar: 1931-'33 1931 1931-'33
Architect: D.P. Roosenburg Roosenburg 1933 D.P. Roosenburg


Beschrijving van Lorentzsluizen, spui- en schutsluizen

Omschrijving LORENTZSLUIZEN. De twee groepen van elk vijf UITWATERINGSSLUIZEN met bijbehorende GROTE en KLEINE SCHUTSLUIS zijn gebouwd in 1931-1933 in Functionalistische stijl naar ontwerp van ir. Dirk Roosenburg (vormgeving) in samenwerking met Bureau Zuiderzeewerken. Elk van de uitwateringssluizen is 12 meter breed en 4 meter diep en kan worden gesloten door middel van een stel vloeddeuren aan de IJsselmeerzijde - een buitenschuif, met daartussen een extra binnenschuif. De schuiven zijn uitgevoerd als wielschuiven, die naar twee zijden water kunnen keren. De vloeddeuren zijn ingericht als wachtdeuren die bij hoog water automatisch worden gesloten en bij laag water geopend. Als tijwachter dient een dranggewicht dat in de deur op en neer beweegt en dat met een ketting is opgehangen aan de bovenzijde van een koker. Over het ophangpunt is een metalen kap aangebracht. Alle vijftig stalen deuren van de Lorentzsluizen bestaan uit aan elkaar gelaste Larssen-profielen. Het laswerk is uitgevoerd door de Utrechtse Machinefabriek Frans Smulders. Het is één van de eerste keren dat geheel gelaste sluisdeuren zijn toegepast. De sluiskokers zijn volledig uitgevoerd in gewapend beton met gemetselde damwanden aan de monding. Als bodembescherming is een betonnen plaat aangebracht van 50 cm. dik die wordt afgesloten door een kofferdrempel die ca. 50 cm boven de bodemplaat uitsteekt en die wordt ingesloten door twee stalen damwanden. De 24 kokerdelen hebben ieder een forse betonnen afdekplaat met daaronder in de oost- en westzijde van iedere koker 6 vierkante ruitjes. Hieronder een uitstekende lijst die aan de IJsselmeer-zijde verticaal omlaag loopt met daartussen een deur. De andere zijde is getrapt uitgevoerd met cannelures. Aan de onderzijde is nog eens een lijst aangebracht met daaronder een soort basement. Het, vanuit Friesland en vanaf de Afsluitdijk gezien, eerste kokerdeel draagt in metalen letters het opschrift: 'Lorentzsluizen'. Aan landzijde bevindt zich hier een bronzen gedenkplaat ter herinnering aan de Zuiderzeewerken. [Ook de eerste koker van de tweede groep sluizen (de westelijke) draagt het opschrift 'Lorentzsluizen']. Bij de twee groepen is ter hoogte van de derde koker een controlepost gebouwd. Deze langgerekte gebouwtjes van elk twee bouwlagen hebben in de lengterichting, op elke laag en aan beide zijden, over de volle lengte een pui. De kopse zijden hebben ieder een deur en een vierkant venster op de verdieping. Waardering De LORENTZSLUIZEN te Kornwerderzand, bestaande uit twee groepen van vijf UITWATERINGSSLUIZEN, een KLEINE en een GROTE SCHUTSLUIS zijn van algemeen cultuurhistorisch en architectuurhistorisch belang: - als bijzondere uitdrukking van een technische en typologische ontwikkeling; - vanwege de innovatieve waarde; - vanwege het belang voor de geschiedenis van de waterbouwkundige techniek; - vanwege de hoogwaardige esthetische kwaliteit van het ontwerp; - vanwege de betekenis voor het oeuvre van de ontwerper ir. D. Roosenburg; - als essentieel onderdeel van een groter geheel dat cultuurhistorisch en architectuurhistorisch van internationaal belang is; - vanwege de bijzondere betekenis verbonden met de afsluiting van de Zuiderzee en de ontwikkeling van het IJsselmeer-gebied en omgeving; - vanwege de bouwtechnische typologische en functionele zeldzaamheid. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 516527
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Lorentzsluizen
Spuisluizen
Spuisluizen
Locatie Kornwerderzand
Start bouw 1928
Opening 1933
Bouwstijl functionalisme
Monumentstatus Rijksmonument
Monumentnummer 516527
Architect Dirk Roosenburg
Schutsluis
Schutsluis
Portaal  Portaalicoon   Civiele techniek en bouwkunde

De Lorentzsluizen zijn een sluizencomplex in de Afsluitdijk bij Kornwerderzand. De bouwwerken zijn belangrijk voor het peil op het IJsselmeer en de scheepvaart van en naar de Waddenzee.

Geschiedenis

De Lorentzsluizen zijn vernoemd naar de natuurkundige Hendrik Lorentz. Zijn precisieberekeningen legden de aankomstplaats van de Afsluitdijk in Friesland bij Zurich in plaats van Piaam, om het stormgevaar te beperken.

In het werkplan 1924 voor de Afsluitdijk werd de definitieve plaats voor de Lorentzsluizen vastgelegd, tussen de twee bochten in de Afsluitdijk, op de rug van de Kornwerderzand.[1] In totaal werden hier twee groepen spuisluizen aangelegd en twee schutsluizen. Vanuit waterkundig oogpunt was er een lichte voorkeur voor drie groepen spuisluizen bij de Friese kust, en twee bij Den Oever, maar defensie wilde in geval van een invasie uit het oosten de grootste capaciteit zo lang mogelijk in eigen hand houden en daarom is de verhouding andersom geworden. Het scheepvaartverkeer voor de Friese kust was vrij intensief en twee schutsluizen werden gebouwd. De diepgang van de schepen was maximaal zo’n drie meter en met een drempeldiepte van vier meter konden zelfs de grootste schepen ook bij zeer laag water worden geschut.[1] De kruisingen van het autoverkeer op de Afsluitdijk en het scheepvaartverkeer maakten beweegbare bruggen noodzakelijk. Met het oog op defensiebelangen werden dit draaibruggen, want hoge ophaal- of basculebruggen zouden een duidelijk mikpunt voor de vijandige artillerie zijn geweest.[1]

Het sluizencomplex moest voor de afsluiting van de Zuiderzee klaar zijn voor gebruik. Tijdens de werkzaamheden aan de dijk zouden de stromen door de kleiner wordende sluitgaten zo sterk worden, dat van veilig scheepvaartverkeer geen sprake kon zijn. De bouwput voor de Lorentzsluizen was in mei 1928 gereed.[1] De bodemgesteldheid ter plaatste was minder gunstig dan bij de Stevinsluizen en onder de betonnen funderingsplaten zijn houten palen geheid. Met de fundering werd in juni 1928 begonnen en op 15 juli 1931 konden de schutsluizen gebruikt worden al werd de officiële opening pas op 7 oktober 1931 verricht.[1] De spuisluizen volgden in mei 1932.[1]

Architectuur

Het complex is gebouwd in 1931-1933 in functionalistische stijl naar ontwerp van Dirk Roosenburg in samenwerking met Bureau Zuiderzeewerken.[2]

Beschrijving

Het complex bestaat uit:

  • Spuisluizen. Twee bouwwerken met elk vijf spuikokers die het water lozen van het IJsselmeer op de Waddenzee. Elk van de spuisluizen is 12 meter breed en 4 meter diep en kan worden gesloten door middel van een stel vloeddeuren aan de IJsselmeerzijde, een buitenschuif, met daartussen nog een extra binnenschuif.[2] De sluiskokers zijn volledig uitgevoerd in gewapend beton met gemetselde damwanden aan de monding. Als bodembescherming is een betonnen plaat aangebracht met een dikte van 0,5 meter.[2] Het sluizencomplex is rijksmonument.
  • Schutsluizen. Een grote en een kleine schutsluis liggen ten oosten van de spuisluizen. Van de schutsluizen maakt de scheepvaart tussen de Waddenzee en het IJsselmeer gebruik. De kleine schutsluis is met name geschikt voor de recreatievaart en is 67 m lang en 9 m breed. De sluisdrempel ligt op 3,5 meter. De grote sluis heeft een afmeting van 137 meter lang, 14 m breed en een drempeldiepte van 3,50 meter. Schepen met een vaardiepte van 3,20 m zijn toegestaan. Ten noorden van de sluis liggen nog twee beweegbare bruggen met een doorvaartbreedte van 15,75 meter. Binnenvaartschepen in de klasse Va kunnen van de sluis gebruikmaken. Klasse Vb schepen, de zogenaamde koppelverbanden, passeren ook regelmatig de sluis, maar deze moeten ontkoppelen en één voor één schutten.

De grote sluis wordt mogelijk verruimd. In 2013 gaf de Minister Schultz van Haegen de regio ruimte om hier, samen met het Rijk, een oplossing voor te zoeken.[3] In de toekomst komen er keersluizen in de Waddenzee en het IJsselmeer. Als de plannen doorgaan kunnen schepen van 150 m lang, 25 m breed en 5 m diep de Afsluitdijk passeren.[3]

Zie ook

Werken: Amsteldiepdijk (1920-1925) · Proefpolder Andijk (1927) · Wieringermeerpolder (1927-1930) · Afsluitdijk (1927-1932) · Noordoostpolder (1937-1942) · Knardijk · Oostelijk Flevoland (1950-1957) · Zuidelijk Flevoland (1959-1968) · Houtribdijk (1963-1976) · Markerwaard
Sluizen: Lorentz · Stevin · Houtrib
Wateren: Zuiderzee · Waddenzee · IJsselmeer · Markermeer · Randmeren
Eilanden: Wieringen · Urk · Schokland · Marken
Personen: Hendrik Stevin (1614-1668) · Wilhelmus François Leemans (1841-1929) · Cornelis Lely (1854-1929) · Gerard Vissering (1865-1937) · Hendrik Lorentz (1853-1928) · Victor de Blocq van Kuffeler (1878-1963) · Hendrik Wortman (1859-1939) · Sikke Smeding (1889-1967) · Will Marie Otto (1919-2008)
Organisaties: Zuiderzeevereeniging · Zuiderzeeraad · Commissie Wortman · Rijksdienst voor de IJsselmeerpolders · Openbaar Lichaam Zuidelijke IJsselmeerpolders · Openbaar Lichaam De Noordoostelijke Polder
Gemalen: Buma · Colijn · De Blocq van Kuffeler · Leemans · Lely · Lovink · Smeenge · Vissering · Wortman

Monumenten in de buurt van Lorentzsluizen, spui- en schutsluizen in Kornwerderzand

Kazemat 01 Kazemat I (mitrailleurkazemat met mitrailleurkamer en manschappenvertrek)

1e linie, op het uiteinde van de noordwestelijke havendam noordwestelijke havendam 1 1e linie, op het uiteinde van de noordwestelijke havendam
Kornwerderzand (Gemeente Súdwest Fryslân)
Omschrijving De MitrailleurKAZEMAT I uit 1933 bevindt zich op het uiteinde van de noord-oostelijke havendam en heeft een afmeting van 21,15..

Kazemat 02 Kazemat II (kanonkazemat met kanonkamer, munitiekamer, manschappenverblijf, toilet en observatiepost)

1e linie, aan de voet van de noordwestelijke havendam noordwestelijke havendam 2 1e linie, aan de voet van de noordwestelijke havendam
Kornwerderzand (Gemeente Súdwest Fryslân)
Omschrijving De KanonKAZEMAT II aan de noord-oostzijde was in 1932 gereed en heeft een afmeting van ca. 14 x 20 m. De kazemat die een opste..

Kazemat 03 Kazemat III (hulpverbandplaats met waterreservoir, hulppost, machinekamer, oliebergplaats en aggregaat)

1e linie, onder het brugwachtersgebouw 1e linie, brugwachtersgebouw 1e linie, onder het brugwachtersgebouw
Kornwerderzand (Gemeente Súdwest Fryslân)
Omschrijving KAZEMAT III uit 1932 bevindt zich onder het brugwachtersgebouw tussen de twee rijstroken van de autosnelweg en heeft een afmet..

Kazemat 04 Kazemat IV (commandokazemat met commandopost, observatiekoepel, telefooncentrale, onderofficierenvertrek, manschappenverblijf, mitrailleurk ..

1e linie, aan de voet van de zuidwestelijke havendam aan de zijde van de brug 1e linie, zuidwestelijke havendam 1 1e linie, aan de voet van de zuidwestelijke havendam aan de zijde van de brug
Kornwerderzand (Gemeente Súdwest Fryslân)
Omschrijving De mitrailleurKAZEMAT IV, die dienst deed als commandopost, heeft een afmeting van 11 x 26 m. De kazemat, die gereed was in 19..

Kazemat 05 Kazemat V (mitrailleurkazemat met machinegeweerkamer, onderofficierenvertrek en manschappenverblijf)

1e linie, op de zuidwestelijke havendam tussen de brug en de schutsluizen 1e linie, zuidwestelijke havendam 2 1e linie, op de zuidwestelijke havendam tussen de brug en de schutsluizen
Kornwerderzand (Gemeente Súdwest Fryslân)
Inleiding De mitrailleurKAZEMAT V uit 1933 ligt op de havendam tussen de brug en de schutsluizen en heeft een afmeting van 23.5 x 16,8 m. D..

Kaart & Routeplanner

Route naar Lorentzsluizen, spui- en schutsluizen in Kornwerderzand

Foto's (4)