Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Synagoge in Borculo

Kerkelijk Gebouw

Weverstraat 4
7271AJ Borculo (gemeente Berkelland)
Gelderland

Bouwjaar: 1877
Architect: J. te Veldhuis


Beschrijving van Synagoge

Omschrijving SYNAGOGE, overwegend in baksteen (kruisverband) opgetrokken, op rechthoekige grondslag en telt één bouwlaag onder een met gesmoorde Hollandse pannen gedekt schilddak. Tegen de rechter zijgevel bevindt zich een latere aanbouw, eveneens van één, lagere, bouwlaag, onder een flauw hellend zinken roevendak. Door de huidige funktie van de synagoge als rokerij verkeert het interieur in slechte staat, maar is bouwkundig op het eerste oog nog goed. De VOORGEVEL is vier vensterassen breed en wordt geleed door vijf pilasters op een doorgaand gekornist basement. Vanaf de plint tot de door de vensterbogen onderbroken lijst is het metselwerk in staand verband daarboven in kruisverband gemetseld. De gevel wordt beëindigd met een gekornist hoofdgestel met daarop een attiek, die de goot en het dakschild aan het oog onttrekt. Basement, pilasters, hoofdgestel en attiek zijn gepleisterd. De pilasters worden beëindigd met voluut kapitelen in Ionische stijl, vermoedelijk van natuur- of kunststeen. De schachten bevatten casementen. De gevel bevat vier hoge gietijzeren rondboogvensters. De vensters hebben onderramen bestaande uit 2x3 vakken met een roedeverdeling in ruitvorm, terwijl de halfronde bovenramen een roedeverdeling bevat met halve en hele cirkels. Op de scheiding tussen boven- en onderraam heeft de gevel een gepleisterde geprofileerde (water)lijst, die de halfronde beëindiging van de vensters volgt. Onder de vensters bevinden zich terugliggende gepleisterde vakken. Onder de gepleisterde onderdorpels bevindt zich eveneens een gepleisterde waterlijst. Voor zover waarneembaar zijn de gepleisterde delen geschilderd geweest: pilasters, hoofdgestel, attiek en waterlijst okergeel, de spiegels en terugliggende vakken van de attiek crème, het basement leverkleurig en de velden onder de vensters crème met een okergele band rondom. De voorgevel van de aanbouw is blind en bevat een gepleisterde hoekpilaster. De gevel heeft een gepleisterde plint en wordt afgesloten door een dito geprofileerde lijst. De LINKER ZIJGEVEL is gecementeerd en bevat een ingehakte dubbele deur. De baksteen en de voeg(kleur) komen niet overeen met die van de overige gevels. Onderzoek moet uitwijzen of het hier gaat om een oudere muur, behorende tot de voorganger van de huidige synagoge, die op dezelfde plaats stond. Een mastgoot verzorgt de afwatering. De sobere ACHTERGEVEL wordt geleed door een vijftal pilasters. De gevel bevat vier gietijzeren rondboogvensters, dezelfde als in de voorgevel, maar hier met dubbele rollaag halfrond afgesloten. In de gevel bevindt zich een uitgekraagd rookkanaal. Alleen de onderdorpels in de gevel zijn gepleisterd. De achtergevel van de aanbouw is blind en bevat een gepleisterde hoekpilaster. De gevel heeft een gepleisterde plint en wordt afgesloten door een dito geprofileerde lijst. De RECHTER ZIJGEVEL bevat gepleisterde hoekpilasters en een dito plint, hoofdgestel en attiek. Versieringen zijn hier, op de profilering van enkele lijsten na, achterwege gebleven. De gevel heeft geheel rechts een deur met boven een beschoten gevelveld, ontlast door een anderhalf steens strek. De rechter zijgevel van de aanbouw bevat gepleisterde hoekpilasters en een gepleisterde plint. De gevel heeft een rondboogvormige ingang met dubbele deur. De verdieping heeft een rond gietijzeren venster. Het venster is voorzien van een roedeverdeling in bloemmotief. Venster en rondboog van de ingang zijn voorzien van een gepleisterde geprofileerde lijst. Het INTERIEUR ziet er als volgt uit: de ingang bevindt zich in de rechter wand, bereikbaar via het portaal in de aanbouw. De vrouwengalerij bevindt zich erboven, bereikbaar via een trap in de aanbouw aldaar. De galerij rust op houten kolommen, die een maatvoering en profilering hebben, die men eerder bij gietijzeren kolommen zou verwachten. De galerij heeft een balustrade van gesneden balusters boven een brede rand met opgelegd centrelis motief. De ruimte is overdekt met een afgeplat wangewelf, uitgevoerd in stuc en rustend op een geprofileerde gepleisterde lijst. Daar waar de bovenbouw van de Arke aansluit op het plafond, heeft het plafond een uitbouw. De wanden hebben een geschilderde donkerbruine lambrizering, tegen de linker- en rechter wand onder de deklijst voorzien van spiegels en rechthoekige vakken, die zijn gemarmerd in een lichte kleur. Bij voor- en achterwand ontbreken de vakken, omdat hier de banken geplaatst waren. Het plafond is vermoedelijk in oorsprong niet geschilderd geweest. De vloer is voorzien van een cementlaag, die is vormgegeven en gekleurd als vloer van imitatie zwartmarmeren plavuizen. Het portaal in de aanbouw heeft een vlak plafond, dat is geschilderd met in het midden een davidster en langs de rand een dubbele lijn. De wanden hebben een geschilderde lambrizering met ter hoogte van de deklijst een randmotief van bladeren en lijnen, vervaardigd door middel van een sjabloon. Waardering SYNAGOGE uit 1877. - Van architectuurhistorische waarde vanwege de gaaf bewaard gebleven hoofdvorm, de detaillering en het materiaal-gebruik. Het gebouw getuigt van een, in deze plaats, weinig voorkomende bouwstijl. In het interieur zijn enkele gaaf bewaard gebleven elementen aanwezig. - Van stedenbouwkundig belang vanwege de ligging in de straat in het stadscentrum. - Het object is van sociaal- en cultuurhistorische waarde vanwege de voormalige functie als synagoge en vormt daarmee een herinnering aan de Joodse gemeenschap in de gemeente Borculo. Het object heeft een belangrijke ensemblewaarde in combinatie met het bijbehorende badhuis. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 516416
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Synagoge van Borculo
De synagoge in 2009, na de volledige restauratie
De synagoge in 2009, na de volledige restauratie
Locatie Weverstraat 4
Oorspr. functie Joods bedehuis met school en badhuis
Huidig gebruik Museum, dagbesteding en andere activiteiten
Bouw gereed 1877
Sluiting 1941
Verbouwing 1926, 1992, 2008
Status Gerenoveerd
Bouwstijl Neoclassicistische invloeden
Monumentstatus Rijksmonument
Monumentnummer 516416
Architect J. te Veldhuis
Eigenaar Stichting Synagoge Borculo
Portaal  Portaalicoon   Civiele techniek en bouwkunde

De synagoge van Borculo is een joods gebedshuis aan de Weverstraat in Borculo in de Achterhoekse gemeente Berkelland.

Geschiedenis

Al in de 17e eeuw woonden er Joden in Borculo. In 1840 werd een synagoge gesticht in de Weverstraat, deze is in 1877 vervangen door het huidige gebouw. Een mikwe (badhuis) en een schooltje voor godsdienstonderwijs maakten deel uit van het complex. Synagoge en school liepen flinke schade op bij de stormramp van 1925, de school werd aan de Korte Wal herbouwd. De synagoge werd gedurende de Duitse bezetting eind 1941 in brand gestoken, de heilige voorwerpen waren uit voorzorg eerder al in veiligheid gebracht. Een aantal Borculose Joden wist onder te duiken, maar honderd van de honderdzestig overleefden de naziterreur niet. Een plaquette met de namen van zevenentachtig in de kampen in Oost-Europa omgekomenen bevindt zich in het gebouw, ze hing eerder in het metaheerhuis op de begraafplaats aan de Van Coeverdenstraat.

Restauratie

De gedecimeerde joodse gemeenschap van Borculo moest na de Tweede Wereldoorlog de synagoge verkopen. Het gebouw deed in de loop der jaren dienst als opslagruimte en kwam ten slotte in eigendom bij een plaatselijke slager die er een vleesrokerij in vestigde. Sinds 1975 werden er acties ondernomen voor het behoud van de voormalige synagoge. In het begin van de jaren negentig lieten de toenmalige eigenaar en de gemeente Borculo de buitenkant van het gebouw herstellen. In 2008 kwam ook de restauratie van het interieur gereed. De volledig herstelde synagoge en mikwe herbergt nu op de voormalige vrouwengalerij het educatief Borculo's Joods Museum. Het gebouw dat status van rijksmonument heeft wordt verder vier dagen per week door cliënten van een zorginstelling gebruikt als kunstwerkplaats.

Stolpersteine

In de straten van Borculo zijn in 2011 naar een idee van de Duitse kunstenaar Gunter Demnig de eerste 28 'Stolpersteine' (struikelstenen) in het plaveisel gelegd bij huizen van waaruit in de Tweede Wereldoorlog Joden zijn weggevoerd.

Externe link


Monumenten in de buurt van Synagoge in Borculo

Badhuis

Weverstraat 4
Borculo (Gemeente Berkelland)
Omschrijving BADHUIS (MIKWE). Het in kruisverband gemetselde bakstenen pand, is opgetrokken op rechthoekige grondslag en telt één bouwlaag..

Joriskerk

Muraltplein 51
Borculo (Gemeente Berkelland)
Ned.Herv.Kerk (St. Joris). Eenvoudige laat-gotisch gebouw, bestaande uit een schip van drie traveeën met driezijdig gesloten koor; een smal..

Natuurstenen poortje

Hofstraat 5
Borculo (Gemeente Berkelland)
Natuurstenen poortje (XVII A) met gebosseerde pilasters en boog, sluitsteen met gebeeldhouwde kop en in de zwikken ornamentaal werk. Het poo..

Boerderijtje onder pannen schilddak

Korte Wal 18
Borculo (Gemeente Berkelland)
Boerderijtje uit het midden van de 19e eeuw onder pannen schilddak. Vensters met luiken en zesruitsschuiframen.

Brandspuitenhuisje ingemetselde fragmenten

Korte Wal 11
Borculo (Gemeente Berkelland)
In het Brandspuitenhuisje zijn ingemetseld fragmenten van het v.m. stadhuis: vijf Dorische zuilen met tegen de imposten zandstenen maskers (..

Kaart & Routeplanner

Route naar Synagoge in Borculo