Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Kleiterpstermolen (Mantgumermolen) in Mantgum

Molen

Hegedyk 1
9022BW Mantgum (gemeente Littenseradiel)
Friesland

Bouwjaar: 1920 2009 (rest.)


Beschrijving van Kleiterpstermolen (Mantgumermolen)

Inleiding De grote AMERIKAANSE WINDMOTOR is een markant herkenningspunt in het vlakke en uitgestrekte weidegebied van de voormalige Middelzee. De naar Amerikaans model ontstane windmolen van het type "Herkules Metallicus Windturbine" is in Duitsland gefabriceerd door de "Vereinigte Windturbine Werke AG" te Dresden. De molen werd geïmporteerd door de Rotterdamse handelsmaatschappij R.S. Stokvis & Zonen Ltd en in 1920 gebouwd voor de bemaling van de "Mantgumerpolder". De molen werd gebouwd tezamen met de bestaande windmotor onder Weidum (Weidumerpolder), de bestaande windmotor nabij Dearsum (Kleiterperpolder), de in de jaren negentig gesloopte windmotor nabij Schillard (Schillaarderpolder) en de windmotor nabij het buurtschap Makkum (Makkumerpolder). Van deze laatste rest nog de onderbouw. De molen heeft een belangrijke ensemblewaarde tezamen met de bestaande molens van Dearsum en Weidum in het gebied van de voormalige Middelzee. De 5 windmotoren werden gebouwd ter vervanging van 58 traditionele windwatermolens en bemaalden tezamen het gebied van het voormalige Waterschap "De Oosterwierumer Oudvaart". Omschrijving De 10 meter hoge toren staat in een uit beton opgetrokken fundering. Op de fundering is een betonnen onderbouw aangebracht voorzien van een betonnen dak. De onderbouw is voorzien van zes vaste gietijzeren zesruitsramen en twee later aangebrachte betonnen ramen. Aan een zijde een houten deurkozijn waarvan de bovendorpel is voorzien van onder 45 graden afgeschuinde hoeken. Het boven de dorpel aangebrachte lood is voorzien van een geschulpte rand. In het kozijn is een houten toegangsdeur voorzien van een geprofileerde sierlijst aangebracht. Naast de deur vlak boven het maaiveld een koperen plaatje met hierop de volgende tekst: Boltje en Buwalda Betonbouw Heerenveen De voorwaterloop is voorzien van een stalen krooshek en een dubbele schotbalksponning. De stalen vijzel is gelegen in een betonnen vijzelbak met houten deksels. Voor de molen een betonnen verdeelbak met stalen inlaatschuiven voor de diverse polderpeilen en het inlaten van boezemwater. De molen is hiermee in staat diverse bemalingsgebieden met een ander polderpeil te bemalen. De betonnen achterwaterloop is voorzien van een houten wachtdeur. De molen maalt uit op de "Mantgumervaart" (Friese boezem). De stalen toren heeft een ladder en een vrij laag gelegen stelling. De stelling bestaat uit stalen liggers, een houten dek en een stalen hekwerk. Aan de bovenzijde van de toren is een op kogellagers draaiend gietstalen motorlichaam aangebracht. Het dertig gegalvaniseerde stalen bladen tellende windrad heeft een diameter van 11 meter. Het rad bestaat uit tien straalarmen waartussen segmenten, met ieder drie bladen verbonden door drie ringen, zijn aangebracht. De molen is voorzien van twee vanen: een hoofdvaan en een zijvaan. De eerste dient voor de zelfregeling naar de windrichting, de tweede voor zelfregeling naar windsterkte. De molen is voorzien van een gietstalen gaande werk en stalen spillen. In de jaren 50 werd een zogenaamde gecombineerde bemaling aangebracht. D.w.z. de vijzel kan zowel op windkracht (hoofdbemaling) als door een luchtgekoelde Petter twee cilinder dieselmotor (hulpbemaling) worden aangedreven. Waardering De zogenaamde Amerikaanse windmotor uit het begin van de 20e eeuw is van algemeen cultuurhistorisch en industrieel- archeologisch belang: - voor de geschiedenis van de industriële archeologie van Nederland, in het bijzonder van die der windmotoren; - voor de ontwikkeling van de vroeg-20e-eeuwse Nederlandse bemalingstechniek met gebruikmaking van Amerikaans model windmolens; - als molentype kenmerkend voor de fase tussen windmolenbemaling en motorbemaling; - vanwege zijn rol in het ontstaan van de bemalinggeschiedenis van het bemalingsgebied "Mantgumerpolder" van het voormalige Waterschap "De Oosterwierumer Polder" en later het Waterschap "Marne-Middelsee"; - omdat hij, met de molens van Dearsum en Weidum, een belangrijk ensemble vormt in het gebied van de voormalige Middelzee; - omdat hij behoort tot de groep van zeldzaam geworden grote "Herkules" windmotoren; - vanwege zijn landschappelijke betekenis als markant herkenningspunt in het vlakke en uitgestrekte weidegebied van de voormalige Middelzee. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 516368
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Kleiterpstermolen
Oosterwierum Kleiterpstermolen 2010.JPG
Basisgegevens
Plaats Oosterwierum, Friesland
Bouwjaar 1918 of 1920
Type Amerikaanse windmotor
Kenmerken 30 bladen
Functie poldermolen
Bestemming  bemaling van de Mantgumerpolder
Monumentnummer  516370
Externe link(s)
De Hollandsche Molen
Windmotordatabase
Portaal  Portaalicoon   Molens

De Kleiterpstermolen (Fries: Klaaiterpstermûne) is een poldermolen bij het Friese dorp Oosterwierum, dat in de Nederlandse gemeente Littenseradeel ligt.

Beschrijving

De Kleiterpstermolen is een maalvaardige Amerikaanse windmotor van het merk Hercules, type Metallicus. Hij werd vervaardigd door de Vereinigte Windturbine Werke AG in Dresden en geïmporteerd door de handelsmaatschappij Stokvis en Zonen uit Rotterdam. De molen, die ruim een kilometer ten noordoosten van Oosterwierum aan een opvaart van de Zwette staat, werd in 1918 of 1920 geplaatst voor de bemaling van de Mantgumerpolder. Hij maakte deel uit van een groep van vijf Amerikaanse windmotoren, die als vervangers van 58 traditionele windmolens samen het gebied van het voormalige waterschap De Oosterwierumer Oudvaart moesten bemalen.

Sinds 2004 was de molen, die zware stormschade had opgelopen, gedeeltelijk gedemonteerd. Het Wetterskip Fryslân wil hem echter laten herbouwen. De windmotor is niet voor publiek geopend. In 2009 is de molen geheel gerestaureerd. De molen is eigendom van Stichting Waterschapserfgoed.

Zie ook


Monumenten in de buurt van Kleiterpstermolen (Mantgumermolen) in Mantgum

Kop-hals-rompboerderij

Hegedyk 5
Mantgum (Gemeente Littenseradiel)
Boerderij. Gaaf kop-hals-romptype XVIII. (Laatste boerderij voor Mantgum).

Kop-hals-rompboerderij met onderkelderd voorhuis

Tsjerkebuorren 5
Easterwierrum (Gemeente Littenseradiel)
Vroeg 19e eeuwse kop-hals-rompboerderij gesticht door kinderen Cats in 1819. Onderkelderd voorhuis.

Kerktoren van Oosterwierum Kerkhof en toren

Tsjerkebuorren 7
Easterwierrum (Gemeente Littenseradiel)
Toren en kerkhof. Op een door bomen omzoomd kerkhof staande forse ongelede 14e eeuwse bakstenen toren, blijkens steen in de zuidmuur in 1589..

Kerkhof, muur met hekwerk

Tsjerkebuorren 7
Easterwierrum (Gemeente Littenseradiel)
Bakstenen muurtje met ezelsrug en ijzeren hekwerk in laat 19e eeuwse vorm die op terp gelegen kerkhof respectievelijk aan zuid- en oostzijde..

Groot Walcama

Tsjerkebuorren 1
Easterwierrum (Gemeente Littenseradiel)
Boerderij. Groot Walcama. Grote goed verzorgde kop-hals-rompboerderij, waarvan het woonhuis onderkelderd is. Plm 1860.

Kaart & Routeplanner

Route naar Kleiterpstermolen (Mantgumermolen) in Mantgum

Foto's (1)