Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Greate Wierum in Lytsewierrum

Molen

Nylânsdyk
8635ZM Lytsewierrum (gemeente Littenseradiel)
Friesland

Bouwjaar: 1921


Beschrijving van Greate Wierum

Inleiding De grote AMERIKAANSE WINDMOTOR is een markant herkenningspunt in het rond Lutkewierum gelegen weidegebied. De naar Amerikaans model ontstane windmolen van het type "Herkules Metallicus Windturbine" is in Duitsland gefabriceerd door de "Vereinigte Windturbine Werke AG" te Dresden. De molen werd geïmporteerd door de Rotterdamse handelsmaatschappij R.S. Stokvis & Zonen Ltd. en in 1922 gebouwd voor de bemaling van de "Groote Wierumerpolder". De molen werd gebouwd tezamen met de bestaande windmotor onder Tirns (Tirnserpolder) en de windmotor van de Sneekerpolder. Hiervan rest nog de onderbouw. De molens werden gebouwd te vervanging van twee windmotoren, twee grote traditionele windwatermolens en 36 kleine traditionele windwatermolens. Omschrijving De 14 meter hoge toren staat in een uit beton opgetrokken fundering. Op de fundering is een betonnen onderbouw aangebracht voorzien van een betonnen dak. De onderbouw is voorzien van drie houten vierruitsramen in stalen kozijnen. Aan een zijde een in een stalen kozijn aangebrachte houten toegangsdeur. In opliggende letters is in een van de zijvlakken van de onderbouw aangebracht "Waterschap Scharnegoutum c.a.". Links naast de deur een hardstenen gedenksteen met hierin de volgende tekst: Gesticht Anno 1922 het bestuur K.M.Galama voorz. K.Y.Vellenga P.Y.Andela D.Folkerts secr. A.Hoekstra arch. De voorwaterloop is voorzien van een stalen krooshek en een dubbele schotbalksponning. De stalen vijzel is gelegen in een betonnen vijzelbak met houten deksels. Naast de molen zijn stalen schuiven aangebracht waarmee verschillende bemalingspeilen kunnen worden geregeld. De molen is hiermee in staat diverse bemalingsgebieden met een ander polderpeil te bemalen. De betonnen achterwaterloop is voorzien van een houten wachtdeur. De molen maalt uit op de "Oude Rijd" (Friese boezem). De stalen toren heeft een ladder en een zeer hoog gelegen stelling. De stelling bestaat uit stalen liggers, een houten dek en een stalen hekwerk. Aan de bovenzijde van de toren is een op kogellagers draaiend gietstalen motorlichaam aangebracht. Het na restauratie (1998) weer dertig gegalvaniseerde stalen bladen tellende windrad heeft een diameter van 11 meter. Het rad bestaat uit tien straalarmen waartussen segmenten met ieder drie bladen verbonden door drie ringen zijn aangebracht. De molen is voorzien van twee vanen: een hoofdvaan en een zijvaan. De eerste dient voor de zelfregeling naar de windrichting, de tweede voor zelfregeling naar windsterkte. De molen is voorzien van een gietstalen gaande werk en stalen spillen. In 1931 werd een zgn. gecombineerde bemaling aangebracht. D.w.z. de vijzel kan zowel op windkracht (hoofdbemaling) als door een elektromotor (hulpbemaling) worden aangedreven. Met zijn grote diameter en zijn zeer hoge toren is dit de hoogste amerikaanse windmotor van Nederland. Waardering De zogenaamde Amerikaanse windmotor uit het begin van de 20e eeuw is van algemeen cultuurhistorisch en industrieel-archeologisch belang: - voor de geschiedenis van de industriële archeologie van Nederland, in het bijzonder van die der windmotoren; - voor de ontwikkeling van de vroeg-20e-eeuwse Nederlandse bemalingstechniek met gebruikmaking van Amerikaans model windmolens; - als molentype kenmerkend voor de fase tussen windmolenbemaling en motorbemaling; - vanwege zijn rol in het ontstaan van de bemalinggeschiedenis van het bemalingsgebied "Groote Wierumerpolder" van het voormalige Waterschap Scharnegoutum c.a. en later het Waterschap "Marne-Middelsee"; - omdat hij behoort tot de groep van inmiddels zeldzaam geworden grote "Herkules" windmotoren; - vanwege zijn landschappelijke betekenis als markant herkenningspunt in het rond Lutkewierum gelegen weidegebied. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 516360
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Heechhiem
Greate Wierum
Greate Wierum
Basisgegevens
Plaats Lutkewierum, Friesland
Bouwjaar 1921
Type Amerikaanse windmotor
Kenmerken 30 bladen
Vlucht 11 m
Functie poldermolen
Monumentnummer  516360
Externe link(s)
De Hollandsche Molen
Windmotordatabase
Portaal  Portaalicoon   Molens

De Greate Wierum is een poldermolen nabij het Friese dorp Lutkewierum, dat in de Nederlandse gemeente Littenseradeel ligt.

Beschrijving

De Greate Wierum, die in 1921 werd gebouwd, is met zijn vlucht van 11 meter en 30 bladen een van de grotere Friese Amerikaanse windmotoren. Hij is van het type Herkules Metallicus en staat ongeveer een kilometer ten zuiden van Lutkewierum aan de Oude Ried, halverwege de weg naar Scharnegoutum. De molen, die eigendom is van het Wetterskip Fryslân, is maalvaardig en kan op afspraak worden bezichtigd. Greate Wierum is een rijksmonument.

Zie ook


Monumenten in de buurt van Greate Wierum in Lytsewierrum

Gertrudiskerk (Herv.Kerk) en toren op kerkhof

Buorren 3
Lytsewierrum (Gemeente Littenseradiel)
Herv.Kerk en Toren op kerkhof. Eenbeukig vijfzijdig gesloten gotisch kerkgebouw blijkens steen boven een gedichte ingang in 1557 opgetrokken..

Kop-hals-rompboerderij tussen topgevels onder zadeldak met schoorstenen met versierde borden, met onderkelderd voorhuis, zesruitsvensters en kroonlijs ..

Molmawei 1
Lytsewierrum (Gemeente Littenseradiel)
Op omgracht en door bomen omringd terrein gelegen midden 19e eeuwse kop-hals- rompboerderij; onderkelderd voorhuis onder zadeldak tussen top..

Kop-hals-rompboerderij met zesruitsvensters en onderkelderd voorhuis

Suderdyk 7
Boazum (Gemeente Littenseradiel)
Boerderij van het kop-hals-romptype met onderkelderd voorhuis, in de gevel gedateerd 1858. Zesruitsvensters.

Pand met ingang in het midden onder schilddak met hoekschoorstenen en dakkapel

Buorren 50
Rien (Gemeente Littenseradiel)
Langs de waterzijde staand pand onder schilddak met hoekschoorstenen. Boven de ingang in het midden, dakkapel.

Eenvoudig pandje onder voor afgeschuind zadeldak met dakkapel en schoorsteen

Buorren 42
Rien (Gemeente Littenseradiel)
Eenvoudig pandje onder voor afgeschuind zadeldak, waarboven schoorsteen en waarvoor dakkapel.

Kaart & Routeplanner

Route naar Greate Wierum in Lytsewierrum

Foto's (6)