Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Tsiispakhus It Tsiispakhús (zuivelmuseum) in Wommels

Gebouw

Ald Hiem 2
8731BR Wommels (gemeente Littenseradiel)
Friesland

Bouwjaar: 1905 1985 (rest.)


Beschrijving van Tsiispakhus It Tsiispakhús (zuivelmuseum)

Inleiding Het langgerekte PAKHUIS voor de opslag van kaas (tegenwoordig museum) en oorspronkelijk behorend bij het woonhuis van de kaashandelaar, werd in opdracht van kaashandelaar Leendert Feitsma gebouwd in 1905, vermoedelijk door de dorpstimmerman Durk Wijma. Het is opgetrokken in een functionele, Ambachtelijk-traditionele bouwstijl. De in een baksteen ingekerfde initialen SAZ / 1905 // doen vermoeden dat S.A. Zandstra de eerste steen heeft gelegd. De bouw van een dergelijk pakhuis werd noodzakelijk door de toenemende productie van kaas in de zuivelfabrieken. De kazen konden niet langer in het huis van de kaashandelaren worden opgeslagen om te rijpen, waardoor dezen zich genoodzaakt zagen zelfstandige pakhuizen te bouwen. De architectuur van deze pakhuizen week niet af van de gebruikelijke; de inrichting, isolatie- en ventilatie-mogelijkheden wel. Het pakhuis ligt aan de vaartzijde enigszins teruggerooid ten opzichte van het naastgelegen, eveneens van rijkswege beschermde woonhuis (Terp 35), terwijl aan de wegzijde het (niet van rijkswege beschermde) oostelijke pakhuis en het grote pakhuis op dezelfde rooilijn liggen. Beide pakhuizen zijn van elkaar gescheiden door een (nu gedeeltelijk volgebouwd) steegje. Het pakhuis is gebouwd op de plaats van een vroegere opvaart en de daaraan gelegen kamerwoningen, die in 1901 werden gesloopt. In 1930 is de houten vloer van de begane grond vervangen door een betonvloer door dorpstimmerman Taeke Hogendorp. Het pand is tot in de jaren '60 gebruikt als kaaspakhuis, daarna als opslagruimte voor een vervoersmaatschappij. Het pand is in 1985 verkocht, gerestaureerd (waarbij de gevel is gegritstraald) en ingericht als museum. Het INTERIEUR is niet meer oorspronkelijk en valt derhalve buiten de bescherming van rijkswege. Omschrijving Het kaaspakhuis heeft een rechthoekige plattegrond met een oppervlak van 6 x 18 m. Het is opgetrokken in twee bouwlagen uit gele baksteen, verlevendigd met rode, strengpersbaksteen als neggeblokken en strekbogen of rollagen, respectievelijk in de voor- en zijgevel boven de licht- en deuropeningen. Het metselwerk in staand verband is afgevoegd met een dagstreep. Het pand wordt gedekt door een zadeldak tussen topgevels; de dakschilden zijn belegd met gesmoorde, gegolfde Friese pannen, waarbij in het zuidelijk dakschild in roodbruine, gegolfde Friese pannen het woord KAASHANDEL is aangebracht. De voorgevel is symmetrisch ingedeeld: de middenas bestaat uit (boven elkaar geplaatst): de toegangsdeur, een deur op de verdieping en een halfrond gebogen gietijzeren raam in de zolderverdieping. De deuren hebben aan weerszijden een getoogd H-venster met diefijzers in boven en onderramen. De houten deur- en raamkozijnen zijn gebiljoend en de deurpanelen hebben een diagonale beplanking. De topgevel heeft een gemetselde waterlijst, die rust op een gemetselde bloklijst van rode strengpersbaksteen. In de zuidelijke zijgevel zijn op regelmatige afstand acht lichtopeningen aangebracht in de eerste en twee bouwlaag. De houten kozijnen zijn gebiljoend en de ramen hebben diefijzers, met uitzondering van de twee meest westelijke vensters op de verdieping met een vierruits roedenverdeling. De achtergevel is identiek aan de voorgevel ingedeeld: de middenas bestaat uit (boven elkaar geplaatst): een dubbele deur; een deur op de verdieping en een halfrond gebogen gietijzeren raam in de zolderverdieping. In twee kopse bakstenen, imitatie neggeblok, aan de rechterzijde van de dubbele deur zijn in baksteen de opschriften gekerfd: SAZ / 1905 //. De deuren hebben aan weerszijden een getoogd H-venster met diefijzers in boven en onderramen. De houten deur- en raamkozijnen zijn gebiljoend en de deurpanelen hebben een diagonale beplanking. In de noordgevel zitten op regelmatige afstand van elkaar en voor zover niet oversneden door aanbouwen, 10 gietijzeren, getoogde negenruits venster, waarvan het bovenste gedeelte kantelbaar is. Waardering Het kaaspakhuis (tegenwoordig museum) gebouwd in 1905 in opdracht van Leendert Feitsma, kaashandelaar, vermoedelijk door de dorpstimmerman Durk Wijma, in een functionele, Ambachtelijk-traditionele architectuur, is van algemeen cultuurhistorisch en architectuurhistorisch belang: - als bijzondere uitdrukking van een sociaal-economische ontwikkeling, namelijk de bloei van de kaashandel in het begin van de 20ste eeuw als gevolg van de opkomst van de zuivelfabrieken; - als voorbeeld van de traditionele, ambachtelijke pakhuisarchitectuur; - vanwege de bijzondere situering, verbonden met een ontwikkeling in het dorp Wommels, namelijk de kaashandel; - als essentieel object deel uitmakend van een historisch gegroeid complex; - vanwege de historisch-ruimtelijke relatie van het pakhuis met land- en waterwegen, in het bijzonder door de ligging bij de loskade; - vanwege de redelijke mate van herkenbaarheid van het exterieur. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 516332
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
It Tsiispakhús
Museum Ald Hiem 2, Bolswardertrekvaart
Museum Ald Hiem 2, Bolswardertrekvaart
Locatie Wommels, Friesland
Type Cultuurhistorisch
Thema Zuivel
Overig
Monumentstatus Rijksmonument
Monumentnummer 516332
Gebouwd 1905
Lid van Museumfederatie Fryslân
[tsiispakhus.nl Website]
Portaal  Portaalicoon   Kunst & Cultuur

It Tsiispakhús is een cultuurhistorisch streekmuseum in Wommels in de Nederlandse provincie Friesland.

Beschrijving

Het museum is gevestigd in een monumentaal kaaspakhuis (Fries: tsiispakhús) uit 1905. Het werd gebouwd in opdracht van kaashandelaar Leendert Feitsma. Het gebouw staat aan de Bolswardertrekvaart (Boalserter Feart).

Collectie en exposities

Permanente tentoonstelling over de zuivel in de gemeente Littenseradeel.

Exposities:

  • 2012 Geschiedenis van de Slachtemarathon. (Het museum had voorheen als thema de strijd tegen het water, waarbij de Slachtedijk centraal stond).

Zie ook


Monumenten in de buurt van Tsiispakhus It Tsiispakhús (zuivelmuseum) in Wommels

Woonhuis bij kaaspakhuis

Terp 35
Wommels (Gemeente Littenseradiel)
Inleiding De verschijningsvorm van het WOONHUIS, behorende bij het kaaspakhuis, dateert grotendeels uit de periode 1890-1905. Het huis is g..

Hek rond de Wilhelminaboom

Terp 21
Wommels (Gemeente Littenseradiel)
Inleiding Het HEK rond de Wilhelminaboom, een linde geplant ter gelegenheid van de kroning van Wilhelmina, is zeskantig en vervaardigd en g..

Kaaspakhuis Voorm. kaaspakhuis

Keatsebaen 10
Wommels (Gemeente Littenseradiel)
PAND met verdieping onder schilddak, oorspronkelijk kaaspakhuis, waartoe op de verdieping halfcirkelvormige openingen zijn waarin roosters m..

Jacobikerk. Hervormde kerk en toren

Terp 19
Wommels (Gemeente Littenseradiel)
HERV. KERK en TOREN. Fors laatgotisch kerkgebouw met vijfzijdige koorsluiting inwendig zijn de muren verankerd door trekbalken met korbeels ..

Kaaskoopmanswoning in ambachtelijk-traditionele stijl

Terp 20
Wommels (Gemeente Littenseradiel)
Inleiding Het WOONHUIS voor een kaaskoopman is volgens de gedenksteen in de westgevel gebouwd in 1871. Wellicht is de legger van de eerste ..

Kaart & Routeplanner

Route naar Tsiispakhus It Tsiispakhús (zuivelmuseum) in Wommels

Foto's (1)