Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Ehrenfesthuis in Leiden

Woonhuis

Witte Rozenstraat 57
2311XT Leiden
Zuid Holland

Bouwjaar: 1913/44
Architect: Tatjana Afanasjeva


Beschrijving van Ehrenfesthuis

Inleiding Vrijstaand herenhuis gebouwd in 1913-1914 naar ontwerp van Tatjana Afanasjewa (1876-1964) in een Laat-Classicistische stijl die zij kende van haar jeugd in Sint-Petersburg. Tegen haar zin is het interieur aangevuld met enkele Art-Nouveau onderdelen die niet in een strakkere stijl in de handel waren. Het huis was bestemd als woonhuis voor haar gezin, bestaande uit zijzelf, haar echtgenoot Paul Ehrenfest en hun kinderen, met additioneel gebruik van de grote woonkamer op het Zuid-Oosten als colloquium-zaaltje voor haar man die in 1912 was benoemd tot hoogleraar natuurkunde aan de Leidse Universiteit, terwijl al in de jaren '20 een zolderkamer werd gereserveerd als logeerkamer, voornamelijk voor Ehrenfest's buitenlandse collega's van wie velen, o.a. Einstein en Niels Bohr, hun handtekening daar op de muur hebben gezet. Door de zorg van het Dispuut Huygens zijn in de jaren '70 van de twintigste eeuw twee gedenkstenen ingemetseld in de Noord-Oostmuur aan de straatzijde ter nagedachtenis aan Ehrenfest en aan Tatjana Afanasjewa. Daar Ehrenfest geen professoraat in Petersburg kon krijgen door het intolerante regime maar door bemoeienis van Einstein en zijn Leidse vrienden hier hoogleraar was geworden, is het huis met recht, zoals het dispuut Huygens memoreert, een monument voor de vrijheid van meningsuiting in Holland. Omschrijving Bijna kubistische hoofopzet, wat langer langs de straat dan diep naar de tuin, gedekt met evenwijdig aan de straat liggende dakschilden die aan beide zijkanten eindigen in frontons met halfronde ramen in de tympaans die met twee stijlen zijn ingedeeld zoals de ramen van de klassieke thermen te Rome. Gedekt met Tuiles du Nord. Gevels gepleisterd en gesausd. De kubistische hoofdopzet wordt verzacht door een serre die aan de Zuid-Westkant de tuin inspringt en een zeer gering vooruitspringen van de gevel naast de serre over de totale hoogte, zodat aan de Zuid-Westkant haaks op het schilddak een even hoog, maar kort, eveneens met Tuiles du Nord gedekt schilddak kon worden geplaatst, dat eveneens in een groot driezijdig fronton eindigt, waarin echter geen halfrond venster is geplaatst maar drie rechthoekige ramen, één vrij groot en twee klein, aangezien er drie zolderkamertjes op uitkomen. De ingang is aan de Zuid-Westzijde enige meters in de tuin. Toen het huis werd gebouwd was juist het einde van de Witte Rozenstraat gerooid met een bocht en de nummers 55 en 53 waren nog niet gebouwd, zodat de ingang visueel in de as van het rechte gedeelte van de straat lag. Het huis heeft een vrij hoge kruipruimte, gedeeltelijk als kelder ingericht, zodat de hoofdverdieping op de begane grond een aantal treden verhoogd ligt. Het huis is na de dood van Tatjana Afanasjewa uit de erfenis gekocht door haar kleinzoon Gijs van Aardenne die het als studentenhuis voor negen meisjesstudenten met beheerderswoning heeft ingericht. Zijn wijzigingen, o.a. indelingen van grotere kamers in kleinere, zijn merendeels ongedaan gemaakt door de huidige eigenaar die het na Van Aardenne's dood heeft gekocht in 1979 en enige verbeteringen heeft aangebracht in de installaties en het comfort, b.v. door toevoeging van een douche op de begane grond. Verder bevindt de begane grond zich praktisch in de staat van 1914, met studeervertrek naast de ingang, gevolgd door een tuinkamer (oorspronkelijk de eetkamer) en de grote woonkamer-colloquiumzaal. Fraaie Art-Nouveau plafonnière in de grote woonkamer en het originele schoolbord waarop Ehrenfest bij colloquia schreef. Verwarmingselementen naar het in Rusland gangbare systeem: geen radiatoren maar een verdikking en heen weer lopen van buizen. Stucplafond met strakke, rechte en ruitvormig getrokken profielen. In de voormalige eetkamer een in een radiator ingebouwde réchaud met Art-Nouveau ranken op de deurtjes. Daar en in het studeervertrek de originele centrale lichtornamenten, evenals het vermelde in de woonkamer. Uitzonderlijk voor Nederland is de gemakkelijk begaanbare trap, een luie trap, naar de eerste en tweede verdieping. Op de verdieping drie slaapkamers en een badkamer waarin het oorspronkelijke bad op klauwpoten. Vlakke stucplafonds zonder ornamenten. Een vierde, kleine slaapkamer omstreeks 1984 als keukentje ingericht. Op de zolderverdieping drie slaapkamers benevens een keuken en een badkamer, ingericht door de tweede eigenaar voor de meisjesstudenten, beide vertrekken zijn uitgewoond. Op de muur van de logeerkamer op de Zuid-Westhoek de handtekeningen van veel physici, onder wie een aantal Nobelprijswinnaars die hier hebben gelogeerd. Tatjana Afanasjewa was wiskundige, wat spreekt uit de heldere en rationele opzet. Zeer strak exterieur, de meeste vertrekken zijn op de tuin georiënteerd, zodat de straatgevel grotendeels is gesloten. De genoemde driehoekige frontons geven het huis een opmerkelijk cachet. Waardering Het huis is van algemeen belang vanwege de cultuurhistorische en architectuurhistorische waarde. - Het huis is van algemeen belang vanwege de cultuurhistorische waarde die het heeft als voormalige dispuutslocatie en collegezaal. - Het huis is tevens van algemeen belang vanwege de architectuurhistorische waarde. Het is van belang vanwege het opvallende ontwerp en vanwege de bijzondere onderdelen in het interieur. - Het huis is bovendien van belang vanwege de herkenbaarheid en de gaafheid van het in- en exterieur. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 516100
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Ehrenfesthuis
Huize Ehrenfest (tuinzijde) in 2005
Huize Ehrenfest (tuinzijde) in 2005
Locatie Witte Rozenstraat 57, Leiden
Huidig gebruik Woonhuis
Bouw gereed 1914
Monumentstatus Rijksmonument
Monumentnummer 516100
Architect Tatjana Afanasjeva
Eigenaar Dr. W. Kuyper
Portaal  Portaalicoon   Civiele techniek en bouwkunde

Het Ehrenfesthuis (Witte Rozenstraat 57, Leiden) werd in 1913-1914 gebouwd naar ontwerp van Tatjana Afanasjeva in op het Russische neoclassicisme geïnspireerde vormen. Het diende als woonhuis voor haarzelf en haar echtgenoot, de hoogleraar Paul Ehrenfest. Het huis is tot de jaren tachtig in familiebezit gebleven.

Bouw

De bouw begon in de zomer van 1913 en de oplevering was in juli 1914. Het huis bestaat uit twee bouwlagen en een zolder met kap en is voorzien van een kelder. Het heeft vier gepleisterde lijstgevels, een gesloten straatfaçade en drie meer open gevels met frontons aan de tuinzijden. Het is een relatief recent voorbeeld van laat-classicistische pleisterarchitectuur. De centrale verwarming is uitgevoerd volgens het Russische systeem met horizontale buizen langs de borstweringen.

Dispuut Christiaan Huygens

Paul Ehrenfest was in 1912 benoemd tot hoogleraar Theoretische Natuurkunde aan de Universiteit van Leiden. In die tijd werden door de wis- en natuurkundigen in Europa allerlei wetenschappelijke artikelen gepubliceerd over de kwantumtheorie. Men ging dan bij elkaar op bezoek om de wetenschappelijke vorderingen te bespreken. Ook Albert Einstein was een regelmatige gast bij de gastvrije familie Ehrenfest.

Ehrenfest nodigde altijd veel gastsprekers uit voor de woensdagavond colloquia van het Christiaan Huygensdispuut, die voor studenten en hoogleraren bij hem thuis werden georganiseerd. Bij deze bijeenkomsten verzamelden de bezoekers zich in de grote huiskamer voor het schoolbord waar op de spreker zijn gedachten met krijt kon opschrijven.

Wel golden er bijzondere huisregels. Er mocht niet gerookt worden en ook alcohol en parfum was taboe (de enigen die in huis - en alleen op hun eigen kamer - mochten roken, waren Niels Bohr en Einstein). De gasten van ver, zoals Einstein, sliepen op de logeerkamer op de tweede verdieping. Ook andere grote geleerden uit die tijd logeerden in die kamer waarbij zij hun handtekening op de muur schreven als ware het een het gastenboek. Onder de namen bevinden zich 15 Nobelprijswinnaars.[1]

Gevelstenen

Aan de straatkant zijn de volgende twee gevelstenen geplaatst.

Fotogalerij


Monumenten in de buurt van Ehrenfesthuis in Leiden

't Kasteeltje

Jan van Goyenkade 44
Leiden
Inleiding VILLA uit 1909, in een aan de Art Nouveau verwante bouwstijl, gebouwd in opdracht van dr. Anton Willem Nieuwenhuis (1864-1953), h..

Pharmaceutisch Laboratorium: hoofdgebouw

Hugo de Grootstraat 27
Leiden
Inleiding Naar ontwerp van Rijksbouwmeester Jacobus van Lokhorst voor de Rijksuniversiteit Leiden in 1896-1898 uitgevoerd, voormalig Labora..

Voormalig Pharmaceutisch laboratorium

Hugo de Grootstraat 32
Leiden
Inleiding Naar ontwerp van Rijksbouwmeester Jacobus van Lokhorst voor de Rijksuniversiteit Leiden uitgevoerd, voormalig Pharmaceutisch LABO..

Pharmaceutisch Laboratorium: dienstwoning

Hugo de Grootstraat 28
Leiden
Inleiding Naar ontwerp van Rijksbouwmeester Jacobus van Lokhorst in 1899 gebouwde en naast het voormalige Pharmaceutisch Laboratorium staan..

Blokje van zes etagewoningen

Witte Singel 92
Leiden
Inleiding Blokje van zes ETAGEWONINGEN, in opdracht van Botermans gebouwd en daterend uit 1903. De woningen zijn gebouwd in een voor de per..

Kaart & Routeplanner

Route naar Ehrenfesthuis in Leiden

Foto's (7)