Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Gemaal Vissering in Urk

Weg En Waterwerk

Domineesweg 33 e
8321DZ Urk
Flevoland

Bouwjaar: 1938-1942
Architect: Dirk Roosenburg


Beschrijving van Gemaal Vissering

Inleiding De eerste bouwwerken die werden gerealiseerd in de Noordoostpolder waren drie gemalen. Het aan de zuidkant van Urk, tussen de monding van de Urker Vaart en de Urker haven aan het IJsselmeer gelegen GEMAAL Vissering is samen met de gemalen Buma bij Lemmer en Smeenge bij De Voorst (Kraggenburg) gebouwd in opdracht van Rijkswaterstaat en diende aanvankelijk voor het droogmalen van de Noordoostpolder en vervolgens voor de regulatie van het waterpeil in de Noordoostpolder. Het in een functionalistische stijl uitgevoerde gemaal is ontworpen door architect D. Roosenburg, de ingenieurs van de Dienst der Zuiderzeewerken waren verantwoordelijk voor de constructies. Met de bouw van het dieselgemaal Vissering is, evenals de nabij gelegen Urker sluis en een rijtje dienstwoningen, begonnen in 938. Pas met het droogvallen van de polder en het gereed komen van de Urker Vaart in 1942 werd het gemaal in werking gesteld. In eerste instantie gebeurde dit nog met stoommachines, omdat de dieselmotoren niet compleet waren. Pas na de oorlog zijn de drie, in 1940 door Werkspoor geleverde dieselmotoren gecompleteerd en in gebruik genomen. In 1945 is het ketelhuis afgebroken dat op het veld naast het gemaal stond. (De bescherming van rijkswege geldt niet voor de motoren en de pompen.) Omschrijving Het vanuit een grotendeels rechthoekige plattegrond opgetrokken gebouw is onderkelderd en voorzien van een stalen geraamte, waarbinnen muren van baksteen in kruisverband zijn opgetrokken boven een plint met betonnen bovenrand. De rechtgesloten vensteropeningen zijn tegenwoordig voorzien van aluminium kozijnen, die de oorspronkelijke stalen kozijnen hebben vervangen. Het gebouw heeft een met zwarte pannen gedekt, uitkragend betonnen zadeldak met ijzeren onderranden. De uitkragingen versterken zich naar de nok toe en zijn aan de onderkant voorzien van cassettevormige uitsparingen. De parallel aan de weg staande gevel heeft van links naar rechts een blinde travee en vervolgens twee identieke traveeën met twee laag in de gevel geplaatste rechthoekige vensters met natuurstenen onderdorpels. De hoger geplaatste vensters staan binnen een stalen frame. De vierkante schoorsteen rechts hiervan is grotendeels uitpandig. Daarnaast bevindt zich een travee met alleen een hoog in de gevel geplaatst venster. De middelste, ijzeren schoorsteen is zeshoekig en sinds 1983 de opvolger van een bakstenen schoorsteen, die tegelijk met de plaatsing van een nieuwe dieselmotor in dat jaar werd vervangen. De volgende travee is als die links van de ijzeren schoorsteen. De schoorsteen en de twee traveeën hiernaast zijn als de linker schoorsteen en de traveeën links daarvan. Het rechter deel van deze gevel is terugliggend en heeft een rechte binnenhoek onder een concave welving van de dakrand. De terugliggende gevelpartij bevat een entree met een vernieuwde dubbele deur van aluminium met bovenlicht onder rollaag. Rechts van de deur bevinden zich een bakstenen bak en een liggend venster met natuurstenen onderdorpel en rollaag. Aan de stalen spantbenen in het lange deel van de gevel zijn stalen luifelspanten bevestigd. Deze en de hieraan bevestigde rail dienden voor de ophanging van de noodschuif van het gemaal. De noordelijke kopgevel is vrijwel symmetrisch. Deze heeft een ruime koekoek met bakstenen muren, een entree met een betonnen trap en een stalen deur voor de kelder van het gemaal. De door de stalen constructie in ongelijke vlakken verdeelde vakwerkgevel heeft boven de koekoek een liggende vensterpartij onder rollaag. In het linker muurvlak staan twee smalle, staande vensters. De gevel wordt gedomineerd door een grote, in een stalen frame gevatte vensterpartij. Linksboven staat vermeld 'VISSERING' in metalen letters. De geveltop bevat een vierkant ventilatierooster, die een rond, gietijzeren venster verving. De lange westgevel begint links met een terugliggend geveldeel met twee laag in de gevel geplaatste vierkante vensters. De kap heeft in de binnenhoek een concave welving als die aan de andere zijden. Het lange geveldeel is grotendeels voorzien van een lage uitbouw met plat betonnen dak. In de langsgevel van de uitbouw zijn ronde vensters geplaatst met aluminium (oorspronkelijk stalen) kozijnen en smalle betonnen lekdorpeltjes met een gootje. Boven de uitbouw bevat de gevel negen identieke traveeën met vensters als die in de oostgevel. De twee traveeën rechts van het gedeelte met de aanbouw zijn bovendien voorzien van twee laag geplaatste vierkante vensters. De meest rechtse travee is blind. De zuidelijke kopgevel heeft een symmetrische hoofdvorm. Het wordt in drieën gedeeld door twee grotendeels uitpandige, vierkante schoorstenen van baksteen. In het midden bevindt zich een brede, in een stalen frame gevatte vensterpartij als die in de noordgevel. De linker schoorsteen is verstevigd door een metalen framen. De linker gevelpartij is slechts voorzien van één, op de plint staand venster onder rollaag. Het oorspronkelijke ronde venster is ook hier vervangen door een vierkant ventilatierooster. De rechter gevelparij bevat een dubbele stalen deur onder rollaag. De grote, zaalvormige binnenruimte toont een constructie van ijzeren vollewandkniespanten met consoles, waarop ijzeren balken rusten. Het voorste gedeelte van de hal dient als werkplaats. Het grotere lager gelegen gedeelte herbergt de drie dieselmotoren, waarvan de twee buitenste nog de originele, van 1940 daterende kruiskopmotoren van Werkspoor zijn. De middelste motor is in 1983 vervangen door de huidige. De binnenmuren van de hal zijn zijn tot een hoogte van ca. 2.5 meter bekleeed met tegels. De spanten rusten op uitmetselingen van ca. 1.5 meter hoogte. De grote kelder bevat onder meer drie centrifugaalpompen, waarvan de twee oudere een capaciteit van 550 M3 en de nieuwere (1983) een capaciteit van 720 M3 per minuut heeft. Waardering Het gemaal Vissering is van algemeen belang vanwege de cultuurhistorische, de architectuurhistorische en de stedenbouwkundige waarde. - Het gemaal heeft cultuurhistorische waarde omdat met de bouw ervan het einde van Urk als eiland en het begin van de Noordoostpolder werd gemarkeerd. - Het dieselgemaal is tevens van belang voor de technische en typologische ontwikkeling van het gemaal in Nederland. - Het gemaal heeft architectuurhistorische waarde vanwege de specifieke, voor de bouwtijd karakteristieke vormgeving, het materiaalgebruik en de constructie van de behuizing, vanwege de bijzondere inventaris en als karakteristiek werk binnen het oeuvre van een vooraanstaand bouwkundige; D. Roosenburg. - Het gemaal heeft tevens ensemblewaarde vanwege de bijzondere visuele en functionele samenhang tussen het gemaal en de andere onderdelen van het complex. - Het gemaal is bovendien van belang vanwege de herkenbaarheid en de grote mate van gaafheid van het in- en het exterieur. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 515898
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Gemaal Vissering
Gemaal Vissering
Gemaal Vissering
Locatie Urk
Coördinaten 52° 39′ NB, 5° 36′ OL
Oorspr. functie Gemaal
Huidig gebruik Gemaal
Start bouw 1938-1942
Opening 1942
Bouwstijl Functionalisme (architectuur)
Monumentstatus rijksmonument
Monumentnummer 515898
Architect Dirk Roosenburg
Eigenaar Waterschap Zuiderzeeland
Detailkaart
Gemaal Vissering
Gemaal Vissering
Portaal  Portaalicoon   Civiele techniek en bouwkunde

Gemaal Vissering is een gemaal op Urk in de Nederlandse Noordoostpolder.

Het gemaal Vissering is vernoemd naar meester Gerard Vissering, president van De Nederlandsche Bank en voorzitter van de Zuiderzeevereniging van 1919 tot 1937. Het gemaal bemaalt, samen met Gemaal Buma nabij Lemmer, de lage afdeling van de Noordoostpolder. De lage afdeling heeft een oppervlakte van ca. 39.000 ha. en een streefpeil van NAP -5.75 m. Zomerpeil en NAP -5.85 m. Winterpeil. Het gemaal pompt water uit de Urkervaart naar het IJsselmeer.

Pompen en motoren

De pompinstallatie bestaat uit drie verticale centrifugaalpompen, twee die 120 omwentelingen per minuut maken en een van 117 omwentelingen per minuut. De totale capaciteit van het gemaal is ca. 2320 m3, per minuut. Twee pompen hebben een vermogen van elk 800 m3 en de derde kan 720 m3 per minuut verwerken.

In 1998/1999 zijn twee Werkspoor-dieselmotoren na een dienstverband van meer dan vijftig jaar vervangen door nieuwe gasmotoren. De nog in bedrijf zijnde dieselmotor, een MAN 12 cilinder met een vermogen van 1.110 kW dateert uit 1983 en is semiautomatisch. Op termijn zal ook deze dieselmotor worden vervangen door een gasmotor.

Elektriciteit

De automatisch gestuurde 16 cilinder- gasmotoren hebben elk een vermogen van 1110 kW bij 1.500 omwentelingen per minuut en kunnen in perioden dat er niet behoeft te worden gemalen een dynamo aandrijven voor het opwekken van elektriciteit.

Het gemaal Vissering kan dan ook worden aangemerkt als een kleine elektriciteitscentrale, dat is voor een gemaal uniek in Nederland. De opgewekte elektriciteit wordt tegen vergoeding aan het net geleverd. Door de in bedrijf zijnde motoren warmte vrij die als restwarmte door middel van een buizenstelsel naar het nabijgelegen industrieterrein wordt getransporteerd. Deze restwarmte wordt verkocht aan bedrijven op het terrein. De warmte wordt onder meer gebruikt voor productieprocessen, ruimteverwarming en koeling via warmteabsorptiemachines.

Besparing

De warmtelevering betekent een totale energiebesparing van 600.000 m3 aardgas op jaarbasis. Een verdere uitbreiding van het net behoort in de toekomst tot de mogelijkheden.

Bij stroomuitval start automatisch een dieselnoodstroomaggregaat. Dit aggregaat levert binnen 10 seconden spanning aan het gemaal zodat de bemalinginstallatie doorgaat. Het noodstroomaggregaat heeft een vermogen van 70 kVA. Dat is voldoende voor het gemaal inclusief de persschuiven, kroosreiniger, terreinverlichting en eventueel de sluis.

Externe link


Monumenten in de buurt van Gemaal Vissering in Urk

Urkersluis

Domineesweg 33H
Urk
Inleiding De Urkersluis is een SCHUTSLUIS tussen de monding van de Urker Vaart en de haven van Urk aan het IJsselmeer. Met de bouw van de s..

Urkersluis: Sluiswachtershuisje

Domineesweg 33H
Urk
Inleiding De Urkersluis is een schutsluis tussen de monding van de Urker Vaart en de haven van Urk aan het IJsselmeer. Met de bouw van de s..

Urkersluis: Schotbalkenloods

Domineesweg 33F
Urk
Inleiding De Urkersluis is een schutsluis tussen de monding van de Urker Vaart en de haven van Urk aan het IJsselmeer. Met de bouw van de s..

Pand onder zadeldak

Wijk 5 116
Urk
PAND onder zadeldak; gepleisterde voorgevel waarboven een houten geveltopbeschieting met makelaar. XIX A. Gebouw van eenvoudige doch harmon..

Smederij, oorspronkelijk woonhuis

Wijk 2 26
Urk
Inleiding De achter een scheepswerfje, bij de haven gelegen voormalige SMEDERIJ is in het eerste kwart van de twintigste eeuw waarschijnlij..

Kaart & Routeplanner

Route naar Gemaal Vissering in Urk

Foto's (19)

Alle 19 foto's weergeven