Meer dan 63.000 rijksmonumenten


Middachten in De Steeg

Kasteel Buitenplaats

Landgoed Middachten 3
6994JC De Steeg (gemeente Rheden)
Gelderland

Bouwjaar: 1190 (eerste vermelding) 1693-1698 (hoofdgebouw herbouwd)
Architect: Steven Vennecool en Jacob Roman

Top 100 monument

Middachten

De Steeg, kasteel Middachten: dit kasteelcomplex bestaat uit het kasteel en diverse bijgebouwen. Het geheel ligt op een strategische locatie, op de grens tussen de Veluwe en het gebied van de Ijssel. Het huidige kasteel heeft in de kern nog middeleeuws muurwerk, waarop en waaromheen tussen 1694 en 1697 het huidige bouwwerk is opgetrokken. De architecten van het kasteel waren Steven Vennecool (die zich grotendeels met de afwerking bemoeide) en Jacob Roman (die het hoofdontwerp leverde). De ruine van het in 1672 door de Fransen verwoeste middeleeuwse kasteel namen zij als bouwkundig uitgangspunt. Het huidige gebouw toont zich nagenoeg geheel conform het ontwerp van Vennecool en Roman. Rond een centraal gelegen trappehuis liggen verschillende vertrekken die bekend zijn onder de namen rookkamer, bibliotheek, blauwe zaal, rode zaal of grote zaal, groene zaal, eetzaal en een vestibule. Zowel in- als uitwendig wordt "Middachten" door een harmonieuze en symmetrische indeling gekenmerkt. De interieurs zijn, op enkele kleine veranderingen na, geheel in tact gebleven en o.m. voorzien van wandbetimmeringen en stucplafonds. Het trappehuis verdient speciale vermelding vanwege de bijzondere ruimtewerking, de decoratie met de daarboven gesitueerde koepel en het stucplafond van Francesca Ottalini. In de vertrekken zijn vele belangrijke inventarisstukken aanwezig in de vorm van meubilair, schilderijen en boeken. De tuinaanleg dateert in oorsprong uit de periode 1700-1730 en bezit ook nu nog kenmerken van de aanvankelijke geometrische structuur, hoewel aan het eind van de l8de eeuw een verlandschappelijking plaatsvond. In 1900 werd aan E. Andre opdracht verstrekt om een formele tuin aan te leggen, met behoud van de kenmerken van de verlandschappelijkte, Engelse aanleg. In de tuin zijn een openluchttheater, een oranjerie (uit het begin van de l9de eeuw) een treillage en een bijzondere rozenleiding aanwezig. Na de toegangsbrug met vazen, op het vaarplein, bevinden zich ten slotte twee bouwhuizen; in het oostelijke bouwhuis is nog oud I6de-eeuws muurwerk en een gevelsteen uit 1579 aanwezig. Kasteel Middachten is in meer dan een opzicht een bijzonder complex. Het kasteel is een opmerkelijke bouwkundige en bouwkunstige fusie van "oud" en "nieuw" en daarmee een hoogwaardig specimen in de Nederlandse architectuurgeschiedenis. Eenzelfde kwalificatie geldt de inrichting van het kasteel en de ruimteschikking die in de loop der eeuwen nauwelijks aan kwaliteit, gaafheid en authenticiteit hebben verloren. Al deze kenmerken in aanmerking nemende, geldt "Middachten" als een object van bijzondere cultuurhistorische waarde.

Beschrijving van Middachten

Omschrijving onderdeel 1. Hoofdgebouw (Middachten) Het in oorsprong middeleeuwse omgrachte HOOFDGEBOUW is tussen 1693 en 1698 in classicistische stijl herbouwd naar ontwerp van stadhouderlijk architect Jacob Roman uitgevoerd door Steven Vennekool. De gedecoreerde ingangspartij heeft Vennekool toegevoegd. Bij de herbouw is gebruik gemaakt van middeleeuws muurwerk. Het blokvormige, bakstenen gebouw is op vierkante grondslag opgetrokken met aan alle vier de zijden een rechthoekige uitbouw. Deze risalerende delen treden als een avant-corps zoveel naar voren dat de zijvlakken ramen bevatten. Het huis is opgebouwd uit een schuin toelopend onderhuis en twee verdiepingen onder een met leien gedekt afgeplat schilddak. Op de nokeinden staan rechthoekig gemetselde schoorstenen. Het onderhuis, dat door een zandstenen rand gescheiden wordt van de bovenbouw, is bereikbaar via de brug en ook vanaf de gracht. De voor- en achtergevels zijn vijf traveeën breed en de beide zijgevels zes traveeën. De traveeën bestaan uit een schuifvenster in het onderhuis, een meerruitsvenster op de bel-etage en een meerruitsvenster op de verdieping. Alle vensters van het hoofdgebouw zijn voorzien van anderhalfsteens hanekammen. De onversierde en vlakke zijgevels hebben een gelijkvormige opbouw bekroond door een blokvormige kroonlijst. De voorgevel wordt bepaald door de natuurstenen ingangspartij, die de gehele uitbouw beslaat. De ingangspartij, onder een met leien gedekt schilddak waarvan de top eindigt in een gemetselde schoorsteen, wordt afgesloten door een segmentvormig fronton waarin een gepolychromeerd schild met het alliantiewapen van Van Reede en Van Raesfelt, dat wordt vastgehouden door twee griffioenen. Daaronder een wapperend lint met de tekst 'MALO MORAM QUAM FOEDARI' (Liever de dood dan de schande). Op de bel-etage wordt de dubbele paneeldeur met halfrond bovenlicht waarin een radiale roedenverdeling (spaakroeden) geflankeerd door een meerruitsvenster met meerruitsbovenlicht. Deze invulling is gevat in een natuurstenen omlijsting bestaande uit vier pilasters bekroond door een hoofdgestel. De zijpilasters dragen krijgerattributen (helm en schild). Voor de deur bevindt zich een bordes. Boven de hoofdingang bevindt zich een omlijst meerruits schuifvenster met Frans balkon geflankeerd door twee segmentvormige meerruits schuifvensters. De hele ingangspartij is vorm gegeven als een triomfboog om zo de militaire roem van de bouwheer Godart van Reede weer te geven. De zijtraveeën worden gevormd door twee boven elkaar geplaatste meerruitsvensters en een dakkapel met meerruitsvenster onder een halfrond houten fronton. De middelste travee aan de achterzijde (zuid) is voorzien van twee verschillende balkons. Op de bel-etage een smeedijzeren balkon, ondersteund door vier natuurstenen consoles, voor een meerruits schuifvenster met scharnierend houten onderpaneel. Op de tweede verdieping een natuurstenen Frans balkon met ongeprofileerde balusters voor een meerruits schuifvenster met scharnierend houten onderpaneel. De middelste en de twee zijtraveeën worden bekroond door een dakkapel van meerrruits draaivensters met daarboven een halfrond fronton. In het INTERIEUR is de 17de-eeuwse plattegrond gaaf bewaard gebleven. Centraal het ovaalvormige trappenhuis, bekroond door een rijk gestucte koepel waaromheen de verschillende ruimten in een appartementensysteem zijn gegroepeerd. In de aankleding van het interieur zijn 17de-eeuwse betimmeringen grotendeels gaaf bewaard gebleven. Elementen uit stijlperioden uit de 18de en 19de eeuw (onder andere inrichting Groene Kamer) werden geïntegreerd. Het 17de-eeuwse trappenhuis vormt het hart van het huis (gebouwd op de voormalige binnenplaats) en bestaat uit een dubbele ovale trap, voorzien van rijk houtsnijwerk waarin de Ierse harp en een slangmotief zijn verwerkt en uitbundig stucwerk ontworpen door Vennekool (onder andere uitgevoerd door Francesco Ottolini). Het iconografisch programma van het snij- en stucwerk verwijst naar de Ierse heldendaden van veldheer Godart van Reede. Van de aankleding van het interieur is ondermeer van belang het stucplafond in Empirestijl in de Zaal uit 1813 met commodes onder spiegels in Lodewijk XV-stijl en twee dubbel gebogen commodes in Lodewijk XV-stijl. In 1900 werden de deurpartijen, oorspronkelijk uit het midden van de Zaal, naar voren verschoven. In de Eetkamer bevindt zich een stucplafond uit ca. 1845 met onder andere het alliantiewapen Bentinck en Van Waldeck Piermont. De Blauwe Kamer heeft, evenals de Groene Kamer, een 17de-eeuws stucplafond en aansluitend een kabinetje waarin een schoorsteen in de stijl van Daniël Marot. De bibliotheek en de slaapkamer er boven hebben een achthoekig koepelvormig plafond. Waardering HOOFDGEBOUW (Middachten) behorend tot de historische buitenplaats Middachten van bijzonder belang - vanwege het gaaf bewaard gebleven interieur en exterieur van het in oorsprong middeleeuwse huis, dat in de 17de eeuw in classicistische stijl is herbouwd; - als gaaf bewaard voorbeeld van het werk van Jacob Roman en Steven Vennekool; - vanwege het gaaf bewaard gebleven 17de-eeuwse grondplan van het interieur waarin opgenomen het unieke trappenhuis met koepel - vanwege de 17de-eeuwse aankleding van het interieur met latere wijzigingen. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 515228
Laatste wijziging: 2015-01-12 19:49:54.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
Kasteel Middachten
Luchtfoto van Kasteel Middachten
Luchtfoto van Kasteel Middachten
Locatie Vlag Rheden Rheden, Vlag Gelderland Gelderland, Vlag van Nederland Nederland
Algemeen
Kasteeltype 17de-eeuws huis
Stijl Hollands classicisme
Bouwmateriaal baksteen
Eigenaar Franz graaf zu Ortenburg
Huidige functie 19de/20ste-eeuws ingericht (niet bewoond)
Gebouwd in oude kasteel voor 1315
Herbouwd in eind 17de eeuw
Monumentale status historische buitenplaats
Gebeurtenissen jaarlijkse evenementen en openstellingen
Bijzonderheden gedurende 800 jaar vererfd
Website Website van kasteel Middachten
Huis Middachten 2011
Huis Middachten 2011

Kasteel Middachten staat in het Nederlandse dorp De Steeg (gemeente Rheden) in Gelderland, niet ver van de rivier de IJssel. Het wordt omgeven door het landgoed Middachten. Het is een rijksbeschermde historische buitenplaats met 40 complexnummers. Het kasteel is in 1967-1971 gerestaureerd.[1] Middachten is in 1991 door het ministerie van Welzijn, Volksgezondheid en Cultuur (WVC) opgenomen in de lijst van ruim 100 onroerende monumenten, die in buitengewone omstandigheden bijzondere bescherming behoeven.

Geschiedenis

Middachten wordt voor het eerst genoemd in 1190 als vrij goed van Jacobus de Mithdac. Aan het begin van de 14e eeuw droeg Everardus van Steenre (1335-tussen 1392 en 1400) de bezitting (ter bescherming) over aan Reinald Graaf van Gelre. Everardus ontving het vervolgens in 1357 van de graaf in leen terug. Everardus van Middachten is stamvader van alle latere heren en vrouwen van Middachten; tot 1625 bleef het kasteel in deze familie. Het kasteel is dus van middeleeuwse oorsprong, maar werd herhaaldelijk verwoest en in gewijzigde vorm herbouwd.

"De oudste bouwdelen gaan terug tot 1354-'57 toen Hendrik van Middachten een omgrachte en onderkelderde vierkante donjon liet bouwen met twee haakse vleugels aan een binnenplaats. Verder liet hij een forse voorburcht aanleggen. Na vernielingen in 1624 en 1629 volgde herstel in 1643. De huidige vorm kreeg het kasteel bij een ingrijpende verbouwing en vergroting in 1694-'97 in opdracht van Godard van Reede-Ginkel, graaf van Athlone, en zijn vrouw Ursula Philippota van Raesfelt. Naar plannen van Jacob Roman - en met Steven Vennecool als uitvoerend architect - werd het kasteel aan beide zijden vergroot met een uitbouw en kreeg de zuidzijde een smalle uitbouw. Aan de voorzijde verrees een nieuw middenrisaliet met een grotendeels in zandsteen uitgevoerde pronkgevel, vervaardigd door steenhouwer Jan Schrader uit Gildehaus. Onder de boogvormig verhoogde kroonlijst bevindt zich het alliantiewapen van de opdrachtgevers. De gevel heeft strak classicistische vormen en is voorzien van decoraties in Lodewijk XIV-stijl. De door siervazen in Lodewijk XIV-stijl geflankeerde brug dateert ook van deze bouwfase.[1]"

Bouw

Het is een vierkant gebouw met risalieten aan de vier zijden. Van architectonisch belang zijn vooral de vestibule en het trappenhuis in Lodewijk XIV-stijl. Ook in de meeste andere vertrekken zijn de oude schouwen, wandbetimmeringen en stucplafonds bewaard gebleven. Op het omringende landgoed vallen de bomenlanen op; daarnaast zijn er enkele oude bijgebouwen. Een van de bomen zou met een leeftijd van 150 jaar de oudste ceder van Nederland zijn.

Tuin

Nadat het kasteel in 1698 herbouwd was, is met de aanleg van de tuin begonnen. De tuinen van Versailles waren tussen 1700 - 1725 de inspiratiebron voor het grondplan (de muren, grachten en lanen) van de tuin. Binnen deze structuur werd een formele tuin gecreëerd met geschoren hagen, vormbomen en steile taluds. Aan het einde van de 18e eeuw raakt de Engelse landschapstuin in de mode en de tuin van Middachten werd op beperkte schaal aangepast aan deze mode. Hagen verdwenen en glooiende grasvelden en boomgroepen werden aangelegd. De invloed van Eduard Petzold laat zich terugvinden in de vele rododendrongroepen. Vervolgens hebben graaf en gravin Bentinck-Van Heeckeren van Wassenaer in 1900 Hugo Poortman (een leerling van de Franse tuinarchitect Édouard André) opdracht gegeven weer een formele tuin aan te leggen. Hierin moesten echter wel aspecten van de Engelse landschapstuin bewaard blijven. De tuin werd toen zoals deze nu nog wordt aangetroffen.

Het kasteel had vroeger uitgebreide landerijen. Hoewel deze niet meer in bezit zijn van de eigenaren van het kasteel (de erven van Graf zu Ortenburg), kunnen de gebouwen die vroeger tot het kasteel behoorden worden herkend aan de kleurstelling: rood en wit. Een treffend voorbeeld hiervan is het postkantoor van De Steeg.

Afbeeldingen

Externe link


Monumenten in de buurt van Middachten in De Steeg

Landgoed Middachten: vijf identieke Bentheimer stenen tuinbanken

Landgoed Middachten 3
De Steeg (Gemeente Rheden)
Omschrijving onderdeel 14. Verspreid in de tuin staan vijf identieke Bentheimer TUINBANKEN die in 1902 zijn aangekocht. Het rechthoekige z..

Landgoed Middachten: negen identieke witte houten banken

Landgoed Middachten 3
De Steeg (Gemeente Rheden)
Omschrijving onderdeel 15. Verspreid in de tuin staan negen identieke witte HOUTEN BANKEN uit 1900. Twee banken bevinden zich in de nissen..

Landgoed Middachten: duiker

Landgoed Middachten 3
De Steeg (Gemeente Rheden)
Omschrijving onderdeel 16. In de zuidoosthoek van de buitengracht ligt een 19de-eeuwse DUIKER, afgewerkt met een hardstenen afdekplaat met..

Landgoed Middachten: stel tuinbeelden

Landgoed Middachten 3
De Steeg (Gemeente Rheden)
Omschrijving onderdeel 17. Op de westparterre staan twee 18de-eeuwse TUINBEELDEN van vrouwenfiguren op een rechthoekige, met festoenen ver..

Landgoed Middachten: stel tuinbeelden

Landgoed Middachten 3
De Steeg (Gemeente Rheden)
Omschrijving onderdeel 18. Op de zuidparterre staan twee 18de-eeuwse TUINBEELDEN van mannenfiguren; aan de westzijde een beeld van een beb..