Meer dan 63.000 rijksmonumenten


't Kasteeltje in Leiden

Woonhuis

Jan van Goyenkade 44
2311BC Leiden
Zuid Holland

Bouwjaar: 1911
Architect: Margaretha Nieuwenhuis-Van Uexküll Guldenbandt


Beschrijving van 't Kasteeltje

Inleiding VILLA uit 1909, in een aan de Art Nouveau verwante bouwstijl, gebouwd in opdracht van dr. Anton Willem Nieuwenhuis (1864-1953), hoogleraar in de land- en volkenkunde van Nederlands-Indië, en zijn vrouw dr. Margaretha Nieuwenhuis- Van Uexküll Guldenbandt (1873-1970), die was geboren te Kowno in Litouwen en daarna in Zwitserland was opgeleid als biologe. Tussen 1904 en 1909 kocht het echtpaar een stuk grond aan de Jan van Goyenkade. Margaretha had in Zürich ook les gehad aan de Polytechnische School en ontwierp zelf de villa. De in Leiden zeer actieve aannemer Botermans bouwde het huis, dat in 1911 werd voltooid. In 1913 kreeg het ontwerp een eervolle vermelding in een gevelwedstrijd die was uitgeschreven door B&W in Leiden. Het huis werd door de familie Nieuwenhuis 'Ons Eiland' genoemd vanwege de situering. Het staat op een driehoekig perceel dat aan twee kanten grenst aan water (de Vliet en de Trekvaart) en aan één kant aan het perceel van de buren. Na de tweede wereldoorlog kreeg het van de buurtbewoners de bijnaam ''t Kasteeltje'. In eerste instantie wilde Margaretha op iedere hoek een torentje laten bouwen, waardoor het huis een waar kasteeltje was geworden. Juist om deze reden kreeg ze voor dit ontwerp van de gemeente geen toestemming. Het huis heeft bovendien een bijzondere fundering: het staat niet op heipalen maar op stapel funderingen (taps toelopende blokken). Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de kelder benoemd tot officiële schuilkelder van de gemeente. Als voorzieningen werden er toen toiletten en banken in gebouwd en om de paar meter zware betonnen palen van de Leidse betonwarenfabriek Wernink. In het huis staan nog ledenradiatoren met Art Nouveau reliëfs van de NV Rotterdamsche Centrale Verwarmings Maatschappij. Op zolder en in het souterrain zijn in een latere fase kamers gebouwd. De badkamer op de eerste verdieping is verbouwd tot keuken. Omschrijving De onderkelderde villa is opgetrokken op een nagenoeg vierkante plattegrond over twee bouwlagen onder een afgeknot schilddak met leien in Maasdekking. Het hoektorentje, enkele erkers en uitbouwen en de loggia geven het huis een asymmetrische en onregelmatige verschijningsvorm. De gevels zijn opgetrokken in rode verblendsteen boven een hoge deels gebosseerde en deels gefrijnde kunststenen plint met een hardstenen dekrand, waarin zich de vensters van het souterrain bevinden. De rechtgesloten vensters hebben bovenlichten met een fijne roedenverdeling. Onder de vensters hardstenen waterdorpels, boven de vensters hardstenen lateien. Een hardstenen trap tussen gemetselde balustrades met hardstenen leuningen leidt naar de hoofdingang van het huis, centraal in de voorgevel (zuid). Rond het ingangsportiek is een hardstenen lijst aangebracht met schijnvoegen en een segmentboog. In de portiek een paneeldeur onder een schouderboog met zij- en bovenlichten. Links op de hoek van de voorgevel, een achtzijdige toren. De toren telt drie bouwlagen, waarvan de derde bouwlaag uitkraagt boven een rondboogfries en wordt beëindigd door onder een met leien in Maasdekking gedekte spits. Rechts op de eerste verdieping een loggia met drie rondbogen op twee hardstenen zuilen. De zuilen steunen op een gemetselde balustrade met hardstenen afdekplaat. In de zijgevel heeft de loggia nog een opening onder een rondboog. In het dak bevindt zich boven de ingang een grote dakkapel onder een aan beide zijden uitzwenkende segmentboog. Het grootste deel van de rechter zijgevel (oost) risaleert ten opzichte van de rechter vensteras. In de risaliet een driezijdige erker onder een schilddak. In het dakvlak daarboven een grote dakkapel onder een lessenaardak. Van de achtergevel (noord) risaleert het linkerdeel, waarin zich een deur boven een trap bevindt. De trap is uitgevoerd in dezelfde bossage als de plint en heeft een gemetselde balustrade met hardstenen leuning. Rechts van de risaliet steekt het trappenhuis met heldere traplichten onder een plat dak uit boven de gootlijst van de kap. Links in de linker zijgevel (west) een grote vijfzijdge erker met daarop een balkon met een gemetselde balustrade met hardstenen dekplaten. Boven de erker in het dakvlak een grote rechtgesloten dakkapel. Verder wordt het dak opgesierd door pironnen op de hoeken, kleine vlakgedekte dakkapelletjes, hoge gemetselde schoorstenen en een lage schoorsteen. Het interieur van de villa is grotendeels in de oorspronkelijke staat bewaard gebleven. De kamers op de begane grond en verdieping zijn gerangschikt rond een centrale hal. In het verlengde van de ingang bevindt zich het trappenhuis. Typerend voor het huis zijn de paneeldeuren met eenvoudige geometrische indeling, onder bovenlichten met roeden. In de kamers onder andere: vensterbanken met en zonder verwarming en roosters, suitedeuren met panelen, eenvoudige stucplafonds, enkele schouwen, houten vloeren en een ingebouwde kast. De ledenradiatoren met Art Nouveau reliëfs zijn voor een groot deel uit de andere ruimtes verplaatst naar de hal. Een Art Nouveau ledenradiator met bordenwarmhoudkastje is verplaatst van de eetkamer op de begane grond, naar de eerste verdieping. In de hal zijn onder meer bewaard gebleven: wit en rood marmer op de vloer in het tochtportaal, tochtdeuren met geëtst glas, een in visgraat gelegde parketvloer, de bordestrap met houten panelen en balusters, een fonteintje, en de eenvoudige lijsten op het plafond en de wand. In de toiletten en keuken onder meer: granito vloeren, lambriseringen van metro- tegels, witjes, sierranden en stortbakken. Op zolder houten kapspanten. Waardering Het pand is van algemeen belang vanwege de cultuur- en architectuurhistorische waarde wegens de aan de Art Nouveau verwante bouwstijl van het exterieur en de bijzondere interieuronderdelen in deze bouwstijl die bewaard zijn gebleven. Dankzij de beeldbepalende ligging van het huis aan de Vliet en Trekvaart is het pand stedebouwkundig gezien van grote waarde. Het exterieur is gaaf, van het interieur zijn veel onderdelen gaaf bewaard gebleven. (bron: Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

Rijksmonument nummer: 515113
Laatste wijziging: 2014-10-12 20:04:29.0

Recensies en ervaringen

Toevoegen

Wikipedia artikel

Dit artikel is volledig afkomstig van Wikipedia en valt onder de CC BY-SA licentie
't Kasteeltje
't Kasteeltje in 2009
't Kasteeltje in 2009
Locatie Jan van Goyenkade 44, Leiden
Huidig gebruik Woonhuis
Bouw gereed 1911
Bouwstijl Art Nouveau
Monumentstatus Rijksmonument
Monumentnummer 515113
Overig
Verdiepingen 2
Architect mevrouw M. von Uexküll Guldenbandt
Aannemer J. Botermans
"Ons Eiland" is de naam die de bewoners zelf hanteren
"Ons Eiland" is de naam die de bewoners zelf hanteren
Portaal  Portaalicoon   Civiele techniek en bouwkunde

't Kasteeltje (Jan van Goyenkade 44, Leiden) is een bij de Trekvliet in Vreewijk gelegen woonhuis. Het is een op vierkante plattegrond tot stand gekomen tweelaags pand met een schilddak. Het in rode strengperssteen uitgevoerde woonhuis - op een eilandje gesitueerd - wordt gekenmerkt door een op de zuidwesthoek gelegen, ronde, drielaagse torenaanbouw, een met enige rondbogen geopende loggia op de eerste verdieping van de zuidoosthoek en een erker in het westen. De in Leiden zeer actieve aannemer Botermans bouwde het huis, dat in 1911 werd voltooid. In 1913 kreeg het ontwerp een eervolle vermelding in een gevelwedstrijd die was uitgeschreven door B&W in Leiden.

Margarethe von Uexküll Guldenbandt

Het rijksmonument werd gebouwd naar een ontwerp van Margarethe Nieuwenhuis - Barones Von Uexküll Guldenbandt (1873-1970). Zij is geboren in Kaunas, Litouwen in een adellijke familie van Duits Baltische oorsprong. In meerdere artikelen in o.a. Leidsch Dagblad en NRC beschreef ze haar leven. Haar vader was ingenieur in dienst van tsaar Nicolaas II en opgeleid aan de cadetten- en ingenieursschool bij de Hermitage in St.Petersburg. Hij bouwde verdedigingswerken in o.a. Kaunas en Riga. Ze studeerde als een van de eerste vrouwen aan de Technische Hochschule in Zürich, waar Einstein haar medestudent was, evenals zijn eerste vrouw. Na haar promotie in 1900 in de botanie, vertrok ze naar Buitenzorg op Java voor verder wetenschappelijk onderzoek. Daar ontmoette ze haar toekomstige man Anton Nieuwenhuis (1864-1953), arts in het leger, die naast gebruiksvoorwerpen van de Dajaks veel planten voor prof. Treub in Buitenzorg had verzameld op zijn Borneo expedities tussen 1890-1900. Hij was de eerste die terugkeerde van een expeditie naar de binnenlanden van Borneo. Begin 1900 wordt hij in Leiden de eerste hoogleraar in de land- en volkenkunde.

Het eiland aan het eind van de Trekvliet en Jan van Goyenkade werd aanvankelijk gekocht van Kriest, een dahlia-en seringenkweker, omdat mevrouw M. von Uexküll Guldenbandt hier experimenten met goudsbloemen wilde uitvoeren, nadat ze onenigheid met de prefect van de Hortus had gekregen. Later besloten zij en haar man prof.dr.Anton Nieuwenhuis er hun huis te bouwen en werd in mei van 1911 de eerste steen gelegd.

In de Eerste Wereldoorlog zette mevrouw M. von Uexküll Guldenbandt een gaarkeuken in Leiden op. Tegen het eind van de oorlog en erna begon ze transporten te organiseren om veel ondervoede kinderen uit Duitsland in Nederland te laten aansterken. Duizenden Nederlandse families namen deze kinderen op. Onder haar hoede en in samenwerking met het Rode Kruis zijn er zo'n zestigduizend naar Nederland gezonden om bij te komen van de verschrikkingen. Om hiervoor geld te genereren werden met behulp van vrijwilligers bazaars georganiseerd, maar ook werden daartoe beroemde koren, zoals het Dresdner Kreutzkoor, naar Nederland gehaald.

Einstein

Albert Einstein was een regelmatige gast bij de buren in het Ehrenfesthuis. Maar ook op "t Kasteeltje kwam hij zo nu en dan langs bij zijn oud-klasgenoot van de Polytechnische School in Zürich. Haar cijfers waren over de hele linie een halve punt hoger dan die van de grote geleerde, vertelde ze later.[1]

Ons Eiland

Het huis werd door de familie Nieuwenhuis 'Ons Eiland' genoemd vanwege de situering. Het staat op een driehoekig perceel dat aan twee kanten grenst aan water (de Vliet en de Trekvaart) en aan één kant aan het perceel van de buren. Na de Tweede Wereldoorlog kreeg het van de buurtbewoners de bijnaam t Kasteeltje. In eerste instantie wilde Margaretha op iedere hoek een torentje laten bouwen, waardoor het huis een waar kasteeltje was geworden. Juist om deze reden kreeg ze voor dit ontwerp van de gemeente geen toestemming. Het huis heeft bovendien een bijzondere fundering: het staat niet op heipalen maar op stapel funderingen (taps toelopende blokken).

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de kelder benoemd tot officiële schuilkelder van de gemeente. Als voorzieningen werden er toen toiletten en banken in gebouwd en om de paar meter zware betonnen palen van de Leidse betonwarenfabriek Wernink.

In het huis staan nog ledenradiatoren met Art Nouveau reliëfs van de NV Rotterdamsche Centrale Verwarmings Maatschappij. Op zolder en in het souterrain zijn in een latere fase kamers gebouwd. De badkamer op de eerste verdieping is verbouwd tot keuken.

Familiekroniek

Een familiekroniek over de bewoners van 't Kasteeltje is al enige tijd in voorbereiding. Oorspronkelijk zou die in de loop van 2011 verschijnen ter gelegenheid van het feit dat mevr. dr. Magarethe Nieuwenhuis-von Uexkull Güldenbandt en haar man prof.dr.Anton Nieuwenhuis het huis toen honderd jaar geleden ontwierpen en bouwden. Opdrachtgeefster is een van de huidige bewoners, dr Marja Herfst, die ook het familiearchief beschikbaar stelde.


Monumenten in de buurt van 't Kasteeltje in Leiden

Ehrenfesthuis

Witte Rozenstraat 57
Leiden
Inleiding Vrijstaand herenhuis gebouwd in 1913-1914 naar ontwerp van Tatjana Afanasjewa (1876-1964) in een Laat-Classicistische stijl die z..

Pharmaceutisch Laboratorium: hoofdgebouw

Hugo de Grootstraat 27
Leiden
Inleiding Naar ontwerp van Rijksbouwmeester Jacobus van Lokhorst voor de Rijksuniversiteit Leiden in 1896-1898 uitgevoerd, voormalig Labora..

Voormalig Pharmaceutisch laboratorium

Hugo de Grootstraat 32
Leiden
Inleiding Naar ontwerp van Rijksbouwmeester Jacobus van Lokhorst voor de Rijksuniversiteit Leiden uitgevoerd, voormalig Pharmaceutisch LABO..

Pharmaceutisch Laboratorium: dienstwoning

Hugo de Grootstraat 28
Leiden
Inleiding Naar ontwerp van Rijksbouwmeester Jacobus van Lokhorst in 1899 gebouwde en naast het voormalige Pharmaceutisch Laboratorium staan..

Blokje van zes etagewoningen

Witte Singel 92
Leiden
Inleiding Blokje van zes ETAGEWONINGEN, in opdracht van Botermans gebouwd en daterend uit 1903. De woningen zijn gebouwd in een voor de per..

Kaart & Routeplanner

Route naar 't Kasteeltje in Leiden

Foto's (4)